એવં દુર્યોધનાચાર્યમાશુ સેનાપતિં કુરુ। જિગીષન્તો સુરાન્સઙ્ખ્યે કાર્તિકેયમિવામરાઃ
એ રીતે દુર્યોધને ગુરુને જલ્દીથી સેના પ્રમુખ બનાવ્યા, જેમ દેવોએ વિજયની ઇચ્છાથી યુદ્ધમાં કાર્તિકેયને નિયુક્ત કર્યો હતો.
તે ત્વન્યોન્યં સુસંરબ્ધાઃ પાણ્ડવાઃ કૌરવૈઃ સહ। અભ્યઘ્નન્નિશિતૈઃ શસ્ત્રૈર્જયગૃદ્ધાઃ પ્રહારિણઃ
પછી પાંડવો અને કૌરવો એકબીજાને જીતવાની ઈચ્છાથી અને પ્રહારકૌશલ્યથી, તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી ભારે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
સ પાણ્ડવાનાં મહતીં મહેષ્વાસો મહાદ્યુતિઃ। વેગેનાભ્યદ્રવત્સેનાં કિરઞ્શરશતૈઃ શિતૈઃ
મહાન ધનુર્ધર અને તેજસ્વી યોધ્ધા ઝડપથી પાંડવોની મોટી સેના સામે દોડી ગયો અને શીતલ તીરોની વર્ષા કરવા લાગ્યો.
દ્રોણમભ્યુદ્યતં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાઃ સહસૃઞ્જયૈઃ। પ્રત્યગૃહ્ણંસ્તદા રાજઞ્છરવર્ષૈઃ પૃથક્પૃથક્
દ્રોણને આગળ વધતો જોઈ, પાંડવો અને શ્રિઞ્જયોએ અલગ અલગ તીરોની વર્ષા કરીને, રાજન, તેનો પ્રતિકાર કર્યો.
વિક્ષોભ્યમાણઆ દ્રોણેન ભિદ્યમાના મહાચમૂઃ। વ્યશીર્યત સપાઞ્ચાલા વાતેનેવ વલાહકાઃ
દ્રોણે મોટું સેના દબાવી અને તોડી નાખી, જેથી પાંચાલ સહિતની સેના પવનથી વાદળો વિખેરાય એમ છુટી પડી.
બહૂનીહ વિકુર્વાણો દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ સંયુગે। અપીડયત્ક્ષણેનૈવ દ્રોણઃ પાણ્ડવસૃઞ્જયાન્
યુદ્ધમાં દ્રોણે અનેક અદ્ભુત દૈવી શસ્ત્રો ચલાવીને પાંડવો અને શ્રિઞ્જયોને એક ક્ષણમાં જ દબાવી નાખ્યા.
તે વધ્યમાના દ્રોણેન વાસવેનેવ દાનવાઃ। પાઞ્ચાલાઃ સમકમ્પન્ત ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ
દ્રોણના પ્રહારથી પાંચાલો, ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગેવાન રાખીને, એ જ રીતે કાંપી ઉઠ્યા જેમ ઇન્દ્રના પ્રહારો સામે દાનવો કાંપે.
તતો દિવ્યાસ્ત્રવિચ્છૂરો યાજ્ઞસેનિર્મહારથઃ। અભિનચ્છરવર્ષેણ દ્રોણાનીકમનેકધા
પછી યજ્ઞસેનપુત્ર, મહાન રથયોધ્ધા અને દૈવી શસ્ત્રોમાં નિપુણ, દ્રોણની સેના પર અનેક રીતે તીરોની વર્ષા કરીને પ્રહાર કરવા લાગ્યો.
દ્રોણસ્ય શરવર્ષાણિ શરવર્ષેણ પાર્ષતઃ। સન્નિવાર્ય તતઃ સર્વાન્કુરૂનપ્યવધીદ્બલી
પાર્ષતે પોતાની તીક્ષ્ણ બાણવૃષ્ટિથી દ્રોણની તીક્ષ્ણ બાણવૃષ્ટિને રોકી, પછી શક્તિશાળી બનીને બધા કૌરવોને પરાજય આપ્યા.
સંયમ્ય તુ તતો દ્રોણઃ સમવસ્થાપ્ય ચાહવે। સ્વમનીકં મહેષ્વાસઃ પાર્ષતં સમુપાદ્રવત્
પછી દ્રોણે પોતાને સંયમમાં રાખી, પોતાના સૈનિકોને યુદ્ધ માટે તૈયાર કર્યા અને મહાન ધનુર્ધર પાર્ષત તરફ આગળ વધ્યા.
સ બાણવર્ષં સુમહદસૃજત્પાર્ષતં પ્રતિ। મઘવાન્સમભિક્રુદ્ધઃ સહસા દાનવાનિવ
દ્રોણે પાર્ષત પર ભારે બાણવૃષ્ટિ વરસાવી, જાણે ક્રોધિત ઇન્દ્ર અચાનક દાનવો પર તૂટી પડ્યા હોય એમ.
તે કમ્પ્યમાના દ્રોણેન બાણૈઃ પાણ્ડવસૃઞ્જયાઃ। પુનઃપુનરભજ્યન્ત સિંહેનૈવેતરે મૃગાઃ
દ્રોણના બાણોથી પાંડવો અને શ્રિઞ્જયો ધ્રુજવા લાગ્યા અને વારંવાર વિખેરાઈ ગયા, જેમ સિંહના હુમલાથી બીજા પ્રાણી ભાગી જાય છે.
તથા પર્યપતદ્રોણઃ પાણ્ડવાનાં બલે બલી। અલાતચક્રવદ્રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
એ રીતે દ્રોણ પાંડવોની સેના વચ્ચે શક્તિશાળી બની ફરતા રહ્યા, રાજા, જાણે અગ્નિનું ચક્ર ઘૂમે છે, એવું અદ્ભુત દૃશ્ય જણાતું હતું.
ખચરનગરકલ્પં કલ્પિતં શાસ્ત્રદૃષ્ટ્યા ચલદનિલપતાકં હ્લાદનં વલ્ગિતાશ્વમ્। સ્ફટિકવિમલકેતું ત્રાસનં શાત્રવાણાં રથવરમધિરૂઢઃ સઞ્જહારારિસેનામ્
આકાશમાં શહેર જેવું સુંદર રથ, શાસ્ત્રોક્ત રીતે શોભાયમાન, પવનમાં ફરતાં ધ્વજાવાળા, ઉલ્લાસભર્યા, ઉછળતાં ઘોડાઓથી ખેંચાતા, સ્વચ્છ સ્ફટિકધ્વજવાળા અને શત્રુઓને ભયભીત કરનાર એવા રથ પર આરૂઢ થઈ દ્રોણે વિરોધી સેનાને તોડી નાંખી.
શતાદ્વિશિષ્ટં યં યુદ્ધે સમમન્યન્ત વૃષ્ણયઃ। ચેકિતાનં મહેષ્વાસં કસ્તં દ્રોણાદવારયત્
યુદ્ધમાં જેને વૃષ્ણિઓએ સો યોદ્ધા જેટલો માન્યો હતો, એવા મહાન ધનુર્ધર ચેકિતાનને દ્રોણથી કોણ રોકી શક્યું?
વાર્ધક્ષેમિઃ કલિઙ્ગાનાં યઃ કન્યામાહરદ્યુધિ। અનાધૃષ્ટિરદીનાત્મા કસ્તં દ્રોણાદવારયત્
યુદ્ધમાં કલીંગોની રાજકન્યાને જીતનાર, નિર્ભય અને અડગ એવા વાર્ધક્ષેમીને દ્રોણથી કોણ અટકાવી શક્યું?
ભ્રાતરઃ પઞ્ચ કૈકેયા ધાર્મિકાઃ સત્યવિક્રમાઃ। ઇન્દ્રગોપકસઙ્કાશા રક્તવર્માયુધધ્વજાઃ
પાંચ કૈકેય ભાઈઓ, ધર્મનિષ્ઠ અને સાચા પરાક્રમી, લાલ ઇન્દ્રગોપા જેવા તેજસ્વી, લાલ વસ્ત્ર, શસ્ત્ર અને ધ્વજાવાળા હતા.
માતૃષ્વસુઃ સુતા વીરાઃ પાણ્ડવાનાં જયાર્થિનઃ। તાન્દ્રોણં હન્તુમાયાતાન્કે વીરાઃ પર્યવારયન્
પાંડવોના માતૃપક્ષના ભાઈઓ, વિજય માટે ઉત્સુક, દ્રોણને મારવા આવ્યા, ત્યારે બહાદુરોએ તેમને ઘેરી લીધા.
યં યોધયન્તો રાજાનો નાજયન્વારણાવતે। ષણ્માસાનપિ સંરબ્ધા જિઘાંસન્તો યુધાં પતિં
જેને વારણાવતમાં રાજાઓએ છ મહિના સુધી કઠોર યુદ્ધ કરીને પણ જીત્યો નહોતો, એવા યુદ્ધના સ્વામીની હત્યા કરવા ઇચ્છતા હતા.
ધનુષ્મતાં વરં શૂરં સત્યસન્ધં મહાબલમ્। દ્રોણાત્કસ્તં નરવ્યાઘ્રં યુયુત્સું પર્યવારયત્
મહાન ધનુર્ધર, પરાક્રમી, સત્યનિષ્ઠ અને યુદ્ધમાં સિંહ જેવો યુયુત્સુ, એવા પુરુષને દ્રોણથી કોણ રોકી શક્યું?
યઃ પુત્રં કાશિરાજસ્ય વારાણસ્યાં મહારથમ્। સમરે સ્ત્રીષુ ગૃધ્યન્તં ભલ્લેનાપાહરદ્રથાત્
જે યુદ્ધમાં વારાણસીમાં કાશીરાજના પુત્રને, જે સ્ત્રીઓ માટે લલચતો મહારથી હતો, ભાલાથી રથ પરથી નીચે ઉતારી લીધો.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં મહેષ્વાસં પાર્થાનાં મન્ત્રધારિણમ્। યુક્તં દુર્યોધનાનર્થે સૃષ્ટં દ્રોણવધાય ચ
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, મહાન ધનુર્ધર, પાંડવોના મંત્રધારી, દુર્યોધનના હિત માટે નિમિત્ત અને દ્રોણના વિનાશ માટે જન્મેલો હતો.
નિર્દહન્તં રણે યોધાન્દારયન્તં ચ સર્વતઃ। દ્રોણાભિમુખમાયાન્તં કે શૂરાઃ પર્યવારયન્
યુદ્ધમાં યોદ્ધાઓને દહન કરતો અને સર્વત્ર વિઘટન કરતો, દ્રોણ સામે આગળ વધતો, એવા ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કયા શૂરવીરો ઘેરી શક્યા?
ઉત્સઙ્ગ ઇવ સમ્વૃદ્ધં દ્રુપદસ્યાસ્ત્રવિત્તમમ્। શૈખણ્ડિનં શસ્ત્રગુપ્તં કે દ્રોણાદવારયન્
ડ્રુપદના ગોદમાં ઉછેરાયેલા, શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા અને શસ્ત્રોથી સુરક્ષિત એવા શિખંડીને દ્રોણથી કોણ અટકાવી શક્યું?
ય ઇમાં પૃથિવીં કૃત્સ્નાં ચર્મવત્સમવેષ્ટયત્। મહતા રથઘોષેણ મુખ્યારિઘ્નો મહારથઃ
જે મહાન રથયોધ્ધાએ પોતાના રથના ઘોંઘાટથી આખી ધરતીને ચામડીની જેમ ઢાંકી નાખી, મુખ્ય શત્રુઓનો વિનાશ કર્યો.
દશાશ્વમેધાનાજહે સ્વન્નપાનાપ્તદક્ષિણાન્। નિરર્ગલાન્સર્વમેધાન્પુત્રવત્પાલયન્પ્રજાઃ
જેણે દસ અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા, ભરપૂર અન્ન-પાન અને દાન આપ્યા, સર્વ યજ્ઞો નિરોધ વિના કર્યા અને પ્રજાને પોતાના પુત્રો સમાન સંભાળી.
વિસૃષ્ટા દક્ષિણા યસ્ય ગઙ્ગાજલમવારયત્। ગઙ્ગાસ્રોતસિ યાવત્યઃ સિકતા અપ્યશેષતઃ। તાવતીર્ગા દદૌ વીર ઉશીનરસુતોઽધ્વરે
જ્યારે યજ્ઞમાં દક્ષિણાનું દાન આપવામાં આવ્યું, ત્યારે ગંગાજળ રોકાઈ ગયું; ગંગાના પ્રવાહમાં જેટલી રેતીકણો છે, એટલી ગાયો ઉશીનરપુત્રે યજ્ઞમાં દાન આપી હતી.
ન પૂર્વે નાપરે ચક્રુરિદં કેચન માનવાઃ। ઇતીદં ચુક્રુશુર્દેવાઃ કૃતે કર્મણિ દુષ્કરે
આવું કાર્ય ન તો અગાઉ કોઈ મનુષ્યે કર્યું છે, ન તો પછી કોઈ કરશે; એવું દેવતાઓએ કહ્યું જ્યારે એ અઘરું કાર્ય પૂર્ણ થયું.
પશ્યામસ્ત્રિષુ લોકેષુ ન તં સંસ્થાસ્નુચારિષુ। જાતં ચાપિ જનિષ્યન્તં દ્વિતીયં ચાપિ સામ્પ્રતમ્
ત્રણે લોકમાં, જે જીવ્યા છે કે જીવતાં છે, કે પછી જે જન્મશે, એવા બીજાં કોઈને અમે જોયા નથી.
અન્યમૌશીનરાચ્છેબ્યાદ્ધુરો વોઢારમિત્યુત। ગતિં યસ્ય ન યાસ્યન્તિ માનુષા લોકવાસિનઃ
ઉશીનર કે શૈબ્ય સિવાય બીજું કયું મનુષ્ય આવું ભાર ઉઠાવી શકે? એની ચાલને લોકમાં રહેતા મનુષ્યો પાળી શકે નહીં.