યસ્મિન્રાજા સત્યધૃતિર્યુધિષ્ઠિરઃ સમાસ્થિતો ભીમસેનાર્જુનૌ ચ। વાસુદેવઃ સાત્યકિઃ સૃંજયાશ્ચ મન્યે બલં તદજય્યં મહીપૈઃ
જ્યાં રાજા યુધિષ્ઠિર સત્ય પર અડગ છે, ભીમસેન અને અર્જુન સાથે, વાસુદેવ, સાત્યકી અને શ્રિઞ્જય પણ છે—એવી સેના કોઈ રાજા પણ જીતવી શકતો નથી, એમ હું માનું છું.
તં ચેન્મૃત્યુઃ સર્વહરોઽભિરક્ષેત્સદાઽપ્રમત્તઃ સમરે કિરીટિનમ્। તથાપિ હન્તાસ્મિ સમેત્ય સઙ્ખ્યે યાસ્યામિ વા ભીષ્મમુખો યમાય
યદ્ધિ મૃત્યુ પણ, સર્વને હરનાર, સદા ચેતીને યુદ્ધમાં મુગટધારી અર્જુનને રક્ષે, તો પણ હું યુદ્ધમાં સામસામે મળીને તેને મારું, નહિ તો ભીષ્મના માર્ગે યમલોકમાં જાઉં.
ન ત્વેવાહં ન ગમિષ્યામિ તેષાં મધ્યે શરાણાં તત્ર ચાહં બ્રવીમિ। મિત્રદ્રુહો દુર્બલભક્તયો યે પાપાત્માનો ન મમૈતે સહાયાઃ
હું એમના વચ્ચે, તીરોની વચ્ચે, જઇશ નહીં—આ હું સ્પષ્ટ કહું છું: જે મિત્રદ્રોહી, નબળી ભક્તિવાળા અને પાપી છે, એ મારા સહાય નથી.
સમૃદ્ધિમન્તં રથમુત્તમં દૃઢં સકૂબરં હેમપરિષ્કૃતં શુભમ્। પતાકિનં વાતજવૈર્હયોત્તમૈર્યુક્તં સમાસ્થાય યયૌ જયાય
સુશોભિત, મજબૂત, સોનાથી સજ્જ, ધ્વજાવાળો અને ઉત્તમ વાદળી ઘોડાઓ જોડાયેલો રથ ચડીને, તે વિજય માટે નીકળી પડ્યો.
સમ્પૂજ્યમાનઃ કુરુભિર્મહાત્મા રથર્ષભો દેવગણૈર્યથેન્દ્રઃ। યયૌ તદાયોધનમુગ્રધન્વા યત્રાવસાનં ભરતર્ષભસ્ય
કુરુઓ દ્વારા સન્માનિત, મહાન આત્માવાળા અને રથોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તે યોધ્ધા, દેવોમાં ઇન્દ્ર જેવો, ભયાનક ધનુષ લઈને, જ્યાં ભરતવંશના વડાની વિધિ નક્કી થવાની હતી, એ યુદ્ધભૂમિ તરફ ગયો.
વરૂથિના મહતા સધ્વજેન સુવર્ણમુક્તામણિરત્નમાલિના। સદશ્વયુક્તેન રથેન કર્ણો મેઘસ્વનેનાર્ક ઇવામિતૌજાઃ
મોટી અને સજ્જ સેના સાથે, ધ્વજાવાળી, સોનાની, મુક્તા અને રત્નોથી શોભિત, ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડાયેલો અને મેઘના ગર્જનાવાળો રથ લઈને, અતિશય તેજસ્વી કર્ણ સૂર્ય સમાન તેજથી ઉજળી રહ્યો હતો.
હુતાશનાભઃ સ હુતાશનપ્રભે શુભઃ શુભે વૈ સ્વરથે ધનુર્ધરઃ। સ્થિતો રરાજાધિરથિર્મહારથઃ સ્વયં વિમાને સુરરાડિવાસ્થિતઃ
અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો, તેજસ્વી રથ પર, ધનુર્ધર અધિરથપુત્ર પોતે જ પોતાના રથમાં દેવરાજ જેવી ભાતીકા સાથે ઊભો રહ્યો.
ક્ષત્રિયાન્તકરો ઘોરો દેવદાનવદર્પહા। `સોપ્યદ્યાભિહતઃ શેતે શરૈઃ પ્રોતઃ શિખણ્ડિના
જે ક્ષત્રિયોના વિનાશક, ભયાનક અને દેવ-દાનવોના અહંકારને તોડનાર હતો—આજે તે શિખંડીએ તીરો વડે ભેદી નાખ્યો છે અને પડ્યો છે.
તમદ્યાહં પાણ્ડવં યુદ્ધશૌણ્ડમમૃષ્યમાણો ભવતા ચાનુશિષ્ટઃ। આશીવિષં હષ્ટિહરં સુઘોરં શૂરં શક્ષ્યામ્યસ્ત્રબલાન્નિહન્તુમ્
આજે, પાંડવના યુદ્ધકૌશલ્યને સહન ન કરી શકી અને તમારી આજ્ઞાથી, હું શસ્ત્રબળે એ ભયાનક, હિંસક, હાથીઓના વિનાશક અને વીરને મારવા સક્ષમ છું.
એષ સેનાપ્રણેતૄણામેષ શસ્ત્રભૃતામપિ। એષ બુદ્ધિમતાં ચૈવ શ્રેષ્ઠો રાજન્ગુરુસ્તવ
આ વ્યક્તિ સેના નેતામાં શ્રેષ્ઠ છે, શસ્ત્રધારીઓમાં પણ શ્રેષ્ઠ છે અને બુદ્ધિશાળાઓમાં પણ સર્વોપરી છે—રાજા, એ તમારો ગુરુ છે.
એવં દુર્યોધનાચાર્યમાશુ સેનાપતિં કુરુ। જિગીષન્તો સુરાન્સઙ્ખ્યે કાર્તિકેયમિવામરાઃ
એ રીતે દુર્યોધને ગુરુને જલ્દીથી સેના પ્રમુખ બનાવ્યા, જેમ દેવોએ વિજયની ઇચ્છાથી યુદ્ધમાં કાર્તિકેયને નિયુક્ત કર્યો હતો.
તે ત્વન્યોન્યં સુસંરબ્ધાઃ પાણ્ડવાઃ કૌરવૈઃ સહ। અભ્યઘ્નન્નિશિતૈઃ શસ્ત્રૈર્જયગૃદ્ધાઃ પ્રહારિણઃ
પછી પાંડવો અને કૌરવો એકબીજાને જીતવાની ઈચ્છાથી અને પ્રહારકૌશલ્યથી, તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી ભારે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
સ પાણ્ડવાનાં મહતીં મહેષ્વાસો મહાદ્યુતિઃ। વેગેનાભ્યદ્રવત્સેનાં કિરઞ્શરશતૈઃ શિતૈઃ
મહાન ધનુર્ધર અને તેજસ્વી યોધ્ધા ઝડપથી પાંડવોની મોટી સેના સામે દોડી ગયો અને શીતલ તીરોની વર્ષા કરવા લાગ્યો.
દ્રોણમભ્યુદ્યતં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાઃ સહસૃઞ્જયૈઃ। પ્રત્યગૃહ્ણંસ્તદા રાજઞ્છરવર્ષૈઃ પૃથક્પૃથક્
દ્રોણને આગળ વધતો જોઈ, પાંડવો અને શ્રિઞ્જયોએ અલગ અલગ તીરોની વર્ષા કરીને, રાજન, તેનો પ્રતિકાર કર્યો.
વિક્ષોભ્યમાણઆ દ્રોણેન ભિદ્યમાના મહાચમૂઃ। વ્યશીર્યત સપાઞ્ચાલા વાતેનેવ વલાહકાઃ
દ્રોણે મોટું સેના દબાવી અને તોડી નાખી, જેથી પાંચાલ સહિતની સેના પવનથી વાદળો વિખેરાય એમ છુટી પડી.
બહૂનીહ વિકુર્વાણો દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ સંયુગે। અપીડયત્ક્ષણેનૈવ દ્રોણઃ પાણ્ડવસૃઞ્જયાન્
યુદ્ધમાં દ્રોણે અનેક અદ્ભુત દૈવી શસ્ત્રો ચલાવીને પાંડવો અને શ્રિઞ્જયોને એક ક્ષણમાં જ દબાવી નાખ્યા.
તે વધ્યમાના દ્રોણેન વાસવેનેવ દાનવાઃ। પાઞ્ચાલાઃ સમકમ્પન્ત ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ
દ્રોણના પ્રહારથી પાંચાલો, ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગેવાન રાખીને, એ જ રીતે કાંપી ઉઠ્યા જેમ ઇન્દ્રના પ્રહારો સામે દાનવો કાંપે.
તતો દિવ્યાસ્ત્રવિચ્છૂરો યાજ્ઞસેનિર્મહારથઃ। અભિનચ્છરવર્ષેણ દ્રોણાનીકમનેકધા
પછી યજ્ઞસેનપુત્ર, મહાન રથયોધ્ધા અને દૈવી શસ્ત્રોમાં નિપુણ, દ્રોણની સેના પર અનેક રીતે તીરોની વર્ષા કરીને પ્રહાર કરવા લાગ્યો.
દ્રોણસ્ય શરવર્ષાણિ શરવર્ષેણ પાર્ષતઃ। સન્નિવાર્ય તતઃ સર્વાન્કુરૂનપ્યવધીદ્બલી
પાર્ષતે પોતાની તીક્ષ્ણ બાણવૃષ્ટિથી દ્રોણની તીક્ષ્ણ બાણવૃષ્ટિને રોકી, પછી શક્તિશાળી બનીને બધા કૌરવોને પરાજય આપ્યા.
સંયમ્ય તુ તતો દ્રોણઃ સમવસ્થાપ્ય ચાહવે। સ્વમનીકં મહેષ્વાસઃ પાર્ષતં સમુપાદ્રવત્
પછી દ્રોણે પોતાને સંયમમાં રાખી, પોતાના સૈનિકોને યુદ્ધ માટે તૈયાર કર્યા અને મહાન ધનુર્ધર પાર્ષત તરફ આગળ વધ્યા.
સ બાણવર્ષં સુમહદસૃજત્પાર્ષતં પ્રતિ। મઘવાન્સમભિક્રુદ્ધઃ સહસા દાનવાનિવ
દ્રોણે પાર્ષત પર ભારે બાણવૃષ્ટિ વરસાવી, જાણે ક્રોધિત ઇન્દ્ર અચાનક દાનવો પર તૂટી પડ્યા હોય એમ.
તે કમ્પ્યમાના દ્રોણેન બાણૈઃ પાણ્ડવસૃઞ્જયાઃ। પુનઃપુનરભજ્યન્ત સિંહેનૈવેતરે મૃગાઃ
દ્રોણના બાણોથી પાંડવો અને શ્રિઞ્જયો ધ્રુજવા લાગ્યા અને વારંવાર વિખેરાઈ ગયા, જેમ સિંહના હુમલાથી બીજા પ્રાણી ભાગી જાય છે.
તથા પર્યપતદ્રોણઃ પાણ્ડવાનાં બલે બલી। અલાતચક્રવદ્રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્
એ રીતે દ્રોણ પાંડવોની સેના વચ્ચે શક્તિશાળી બની ફરતા રહ્યા, રાજા, જાણે અગ્નિનું ચક્ર ઘૂમે છે, એવું અદ્ભુત દૃશ્ય જણાતું હતું.
ખચરનગરકલ્પં કલ્પિતં શાસ્ત્રદૃષ્ટ્યા ચલદનિલપતાકં હ્લાદનં વલ્ગિતાશ્વમ્। સ્ફટિકવિમલકેતું ત્રાસનં શાત્રવાણાં રથવરમધિરૂઢઃ સઞ્જહારારિસેનામ્
આકાશમાં શહેર જેવું સુંદર રથ, શાસ્ત્રોક્ત રીતે શોભાયમાન, પવનમાં ફરતાં ધ્વજાવાળા, ઉલ્લાસભર્યા, ઉછળતાં ઘોડાઓથી ખેંચાતા, સ્વચ્છ સ્ફટિકધ્વજવાળા અને શત્રુઓને ભયભીત કરનાર એવા રથ પર આરૂઢ થઈ દ્રોણે વિરોધી સેનાને તોડી નાંખી.
શતાદ્વિશિષ્ટં યં યુદ્ધે સમમન્યન્ત વૃષ્ણયઃ। ચેકિતાનં મહેષ્વાસં કસ્તં દ્રોણાદવારયત્
યુદ્ધમાં જેને વૃષ્ણિઓએ સો યોદ્ધા જેટલો માન્યો હતો, એવા મહાન ધનુર્ધર ચેકિતાનને દ્રોણથી કોણ રોકી શક્યું?
વાર્ધક્ષેમિઃ કલિઙ્ગાનાં યઃ કન્યામાહરદ્યુધિ। અનાધૃષ્ટિરદીનાત્મા કસ્તં દ્રોણાદવારયત્
યુદ્ધમાં કલીંગોની રાજકન્યાને જીતનાર, નિર્ભય અને અડગ એવા વાર્ધક્ષેમીને દ્રોણથી કોણ અટકાવી શક્યું?
ભ્રાતરઃ પઞ્ચ કૈકેયા ધાર્મિકાઃ સત્યવિક્રમાઃ। ઇન્દ્રગોપકસઙ્કાશા રક્તવર્માયુધધ્વજાઃ
પાંચ કૈકેય ભાઈઓ, ધર્મનિષ્ઠ અને સાચા પરાક્રમી, લાલ ઇન્દ્રગોપા જેવા તેજસ્વી, લાલ વસ્ત્ર, શસ્ત્ર અને ધ્વજાવાળા હતા.
માતૃષ્વસુઃ સુતા વીરાઃ પાણ્ડવાનાં જયાર્થિનઃ। તાન્દ્રોણં હન્તુમાયાતાન્કે વીરાઃ પર્યવારયન્
પાંડવોના માતૃપક્ષના ભાઈઓ, વિજય માટે ઉત્સુક, દ્રોણને મારવા આવ્યા, ત્યારે બહાદુરોએ તેમને ઘેરી લીધા.
યં યોધયન્તો રાજાનો નાજયન્વારણાવતે। ષણ્માસાનપિ સંરબ્ધા જિઘાંસન્તો યુધાં પતિં
જેને વારણાવતમાં રાજાઓએ છ મહિના સુધી કઠોર યુદ્ધ કરીને પણ જીત્યો નહોતો, એવા યુદ્ધના સ્વામીની હત્યા કરવા ઇચ્છતા હતા.
ધનુષ્મતાં વરં શૂરં સત્યસન્ધં મહાબલમ્। દ્રોણાત્કસ્તં નરવ્યાઘ્રં યુયુત્સું પર્યવારયત્
મહાન ધનુર્ધર, પરાક્રમી, સત્યનિષ્ઠ અને યુદ્ધમાં સિંહ જેવો યુયુત્સુ, એવા પુરુષને દ્રોણથી કોણ રોકી શક્યું?