સંપ્રાક્રુષ્ટે રુદિતસ્ત્રીકુમારે પરાહતે પૌરુષે ધાર્તરાષ્ટ્રે। મયા કૃત્યમિતિ જાનામિ સૂત તસ્માદ્રાજ્ઞસ્ત્વદ્ય શત્રૂન્વિજેષ્યે
જ્યારે ધૃતરાષ્ટ્રના સ્ત્રી અને બાળકો રડી રહ્યા છે અને એમની હિંમત તૂટી ગઈ છે, ત્યારે શું કરવું એ મને ખબર છે, સુત; તેથી આજે હું રાજાના દુશ્મનોને હરાવીશ.
કુરૂન્રક્ષન્પાણ્ડુપુત્રાઞ્જિઘાંસંસ્ત્યક્ત્વા પ્રાણાન્ઘોરરૂપે રણેઽસ્મિન્। સર્વાન્સઙ્ખ્યે શત્રુસઙ્ઘાન્નિહત્ય દાસ્યામ્યહં ધર્મxxxxxxxx
કુરુઓની રક્ષા અને પાંડુપુત્રોને નાશવા માટે, હું આ ભયાનક યુદ્ધમાં જીવ ત્યજી દઈશ; યુદ્ધમાં બધા દુશ્મન દળને મારીને હું ધર્મ આપિશ—
નિબધ્યતાં મે કવચં વિચિત્રં હૈમં શુભ્રં મણિરત્નાવભાસિ। શિરસ્ત્રાણં ચાર્કસમાનભાસં ધનુઃ શરાંશ્ચાગ્નિવિપાહિકલ્પાન્
મારું સુંદર, સોનાનું, મણિ-માણકાંથી શોભતું કવચ બાંધી દો, સૂર્ય જેવું તેજસ્વી શિરસ્ત્રાણ, અને અગ્નિ જેવાં તેજવાળાં ધનુષ્ય-બાણ પણ લાવો.
ઉપાસઙ્ગાન્પોડશ યોજયન્તુ ધનૂમ્પિ દિવ્યાનિ તથાઽઽહરન્તુ। અસીંશ્ચ શક્તીશ્ચ ગદાશ્ચ ગુર્વીઃ શઙ્ખં ચ જામ્બૂનદચિત્રનાલમ્
મારા દિવ્ય ધનુષ્ય તરત લાવો, તેના તાર બાંધી દો, તલવાર, ભાલા, ભારે ગદા અને સોનાની સુંદર નળીવાળો શંખ પણ લાવો.
ઇમાં રૌક્મીં નાગકક્ષ્યાં વિચિત્રાં ધ્વજં જૈત્રં દિવ્યમિન્દીવરાઙ્કમ્। શ્લક્ષ્ણૈર્વસ્ત્રૈર્વિપ્રમૃજ્યાનયન્તુ ચિત્રાં માલાં ચારુબદ્ધાં સલાજામ્
આ સોનાની, નાગાક્ષીથી શોભતી કમરપટ્ટી, વિજયનું દિવ્ય ધ્વજ જેમાં નીલકમળનું ચિહ્ન છે, અને ચોખ્ખા કપડાંથી ચમકાવેલી, દાણાથી સુંદર રીતે બંધાયેલી માળા લાવો.
અશ્વાનગ્ર્યાન્પાણ્ડુરાભ્રપ્રકાશાન્ પુષ્ટાન્સ્નાતાન્મન્ત્રપૂતાભિરદ્ભિઃ। તપ્તૈર્ભાણ્ડૈઃ કાઞ્ચનૈરભ્યુપેતાન્ શીઘ્રાઞ્શીઘ્રં સૂતપુત્રાનયસ્વ
પાંઢરા વાદળ જેવાં તેજસ્વી, મજબૂત, મંત્રથી શુદ્ધ પાણીથી સ્નાન કરાવેલા, ગરમ સોનાની સજાવટવાળા અને ઝડપી શ્રેષ્ઠ ઘોડા તરત લાવો, સુતપુત્ર.
રથં ચાગ્ર્યં હેમમાલાવનદ્ધં રત્નૈશ્ચિત્રં સૂર્યચન્દ્રપ્રકાશૈઃ। દ્રવ્યૈર્યુક્તં સમ્પ્રહારોપપન્નૈર્બાહૈર્યુક્તં તૂર્ણમાવર્તયસ્વ
મારો શ્રેષ્ઠ રથ, સોનાની માળાથી શોભેલો, રત્નોથી સજ્જ, સૂર્ય-ચંદ્ર જેવું તેજ ધરાવતો, બધાં શસ્ત્રો અને મજબૂત હાથવાળા, તરત તૈયાર કરો.
ચિત્રાણિ ચાપાનિ ચ વેગવન્તિ જ્યાશ્ચોત્તમાઃ સન્નહનોપપન્નાઃ। તૂણાંશ્ચ પૂર્ણાન્મહતઃ શરાણામાસાદ્ય ગાત્રાવરણાનિ ચૈવ
શોભાદાર, ઝડપી ધનુષ્યો, શ્રેષ્ઠ તારવાળા અને યુદ્ધ માટે તૈયાર, મોટા અને ભરેલા તૂણીઓ, તથા આખું શરીર ઢાંકી શકે એવું બાંધકામ પણ લાવો.
પ્રાયાત્રિકં ચાનયતાશુ સર્વં પૂર્ણં કાન્ત્યા વીરકાંસ્યાં ચ હૈમમ્। આનીય માલામવબધ્ય ચાઙ્ગે પ્રવાદયન્ત્વાશુ જયાય ભેરીઃ
પ્રસ્થાન માટે જરૂરી બધા શુભ ચીજવસ્તુઓ, ચમકદાર, કાંસ્ય અને સોનાથી શોભતી, તરત લાવો; માળા લાવીને મારા શરીરે બાંધી દો અને વિજય માટે તરત ઢોલ વગાડો.
પ્રયાહિ મૂતાશુ યતઃ કિરીટી વૃકોદરો ધર્મસુતો યમૌ ચ। તાન્વા હનિષ્યામિ સમેત્ય સઙ્ખ્યે ભીષ્મો યથૈષ્યામિ હતો દ્વિષદ્ભિઃ
જ્યાં કિરીટી અર્જુન, ભીમ, ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર અને બંને યમદ્વય છે, ત્યાં જલ્દી જાઓ; યુદ્ધમાં તેમને મળી, હું એમને એ રીતે મારિશ જેમ ભીષ્મ દુશ્મનોના હાથે મારાયા હતા.
યસ્મિન્રાજા સત્યધૃતિર્યુધિષ્ઠિરઃ સમાસ્થિતો ભીમસેનાર્જુનૌ ચ। વાસુદેવઃ સાત્યકિઃ સૃંજયાશ્ચ મન્યે બલં તદજય્યં મહીપૈઃ
જ્યાં રાજા યુધિષ્ઠિર સત્ય પર અડગ છે, ભીમસેન અને અર્જુન સાથે, વાસુદેવ, સાત્યકી અને શ્રિઞ્જય પણ છે—એવી સેના કોઈ રાજા પણ જીતવી શકતો નથી, એમ હું માનું છું.
તં ચેન્મૃત્યુઃ સર્વહરોઽભિરક્ષેત્સદાઽપ્રમત્તઃ સમરે કિરીટિનમ્। તથાપિ હન્તાસ્મિ સમેત્ય સઙ્ખ્યે યાસ્યામિ વા ભીષ્મમુખો યમાય
યદ્ધિ મૃત્યુ પણ, સર્વને હરનાર, સદા ચેતીને યુદ્ધમાં મુગટધારી અર્જુનને રક્ષે, તો પણ હું યુદ્ધમાં સામસામે મળીને તેને મારું, નહિ તો ભીષ્મના માર્ગે યમલોકમાં જાઉં.
ન ત્વેવાહં ન ગમિષ્યામિ તેષાં મધ્યે શરાણાં તત્ર ચાહં બ્રવીમિ। મિત્રદ્રુહો દુર્બલભક્તયો યે પાપાત્માનો ન મમૈતે સહાયાઃ
હું એમના વચ્ચે, તીરોની વચ્ચે, જઇશ નહીં—આ હું સ્પષ્ટ કહું છું: જે મિત્રદ્રોહી, નબળી ભક્તિવાળા અને પાપી છે, એ મારા સહાય નથી.
સમૃદ્ધિમન્તં રથમુત્તમં દૃઢં સકૂબરં હેમપરિષ્કૃતં શુભમ્। પતાકિનં વાતજવૈર્હયોત્તમૈર્યુક્તં સમાસ્થાય યયૌ જયાય
સુશોભિત, મજબૂત, સોનાથી સજ્જ, ધ્વજાવાળો અને ઉત્તમ વાદળી ઘોડાઓ જોડાયેલો રથ ચડીને, તે વિજય માટે નીકળી પડ્યો.
સમ્પૂજ્યમાનઃ કુરુભિર્મહાત્મા રથર્ષભો દેવગણૈર્યથેન્દ્રઃ। યયૌ તદાયોધનમુગ્રધન્વા યત્રાવસાનં ભરતર્ષભસ્ય
કુરુઓ દ્વારા સન્માનિત, મહાન આત્માવાળા અને રથોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તે યોધ્ધા, દેવોમાં ઇન્દ્ર જેવો, ભયાનક ધનુષ લઈને, જ્યાં ભરતવંશના વડાની વિધિ નક્કી થવાની હતી, એ યુદ્ધભૂમિ તરફ ગયો.
વરૂથિના મહતા સધ્વજેન સુવર્ણમુક્તામણિરત્નમાલિના। સદશ્વયુક્તેન રથેન કર્ણો મેઘસ્વનેનાર્ક ઇવામિતૌજાઃ
મોટી અને સજ્જ સેના સાથે, ધ્વજાવાળી, સોનાની, મુક્તા અને રત્નોથી શોભિત, ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડાયેલો અને મેઘના ગર્જનાવાળો રથ લઈને, અતિશય તેજસ્વી કર્ણ સૂર્ય સમાન તેજથી ઉજળી રહ્યો હતો.
હુતાશનાભઃ સ હુતાશનપ્રભે શુભઃ શુભે વૈ સ્વરથે ધનુર્ધરઃ। સ્થિતો રરાજાધિરથિર્મહારથઃ સ્વયં વિમાને સુરરાડિવાસ્થિતઃ
અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો, તેજસ્વી રથ પર, ધનુર્ધર અધિરથપુત્ર પોતે જ પોતાના રથમાં દેવરાજ જેવી ભાતીકા સાથે ઊભો રહ્યો.
ક્ષત્રિયાન્તકરો ઘોરો દેવદાનવદર્પહા। `સોપ્યદ્યાભિહતઃ શેતે શરૈઃ પ્રોતઃ શિખણ્ડિના
જે ક્ષત્રિયોના વિનાશક, ભયાનક અને દેવ-દાનવોના અહંકારને તોડનાર હતો—આજે તે શિખંડીએ તીરો વડે ભેદી નાખ્યો છે અને પડ્યો છે.
તમદ્યાહં પાણ્ડવં યુદ્ધશૌણ્ડમમૃષ્યમાણો ભવતા ચાનુશિષ્ટઃ। આશીવિષં હષ્ટિહરં સુઘોરં શૂરં શક્ષ્યામ્યસ્ત્રબલાન્નિહન્તુમ્
આજે, પાંડવના યુદ્ધકૌશલ્યને સહન ન કરી શકી અને તમારી આજ્ઞાથી, હું શસ્ત્રબળે એ ભયાનક, હિંસક, હાથીઓના વિનાશક અને વીરને મારવા સક્ષમ છું.
એષ સેનાપ્રણેતૄણામેષ શસ્ત્રભૃતામપિ। એષ બુદ્ધિમતાં ચૈવ શ્રેષ્ઠો રાજન્ગુરુસ્તવ
આ વ્યક્તિ સેના નેતામાં શ્રેષ્ઠ છે, શસ્ત્રધારીઓમાં પણ શ્રેષ્ઠ છે અને બુદ્ધિશાળાઓમાં પણ સર્વોપરી છે—રાજા, એ તમારો ગુરુ છે.
એવં દુર્યોધનાચાર્યમાશુ સેનાપતિં કુરુ। જિગીષન્તો સુરાન્સઙ્ખ્યે કાર્તિકેયમિવામરાઃ
એ રીતે દુર્યોધને ગુરુને જલ્દીથી સેના પ્રમુખ બનાવ્યા, જેમ દેવોએ વિજયની ઇચ્છાથી યુદ્ધમાં કાર્તિકેયને નિયુક્ત કર્યો હતો.
તે ત્વન્યોન્યં સુસંરબ્ધાઃ પાણ્ડવાઃ કૌરવૈઃ સહ। અભ્યઘ્નન્નિશિતૈઃ શસ્ત્રૈર્જયગૃદ્ધાઃ પ્રહારિણઃ
પછી પાંડવો અને કૌરવો એકબીજાને જીતવાની ઈચ્છાથી અને પ્રહારકૌશલ્યથી, તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી ભારે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
સ પાણ્ડવાનાં મહતીં મહેષ્વાસો મહાદ્યુતિઃ। વેગેનાભ્યદ્રવત્સેનાં કિરઞ્શરશતૈઃ શિતૈઃ
મહાન ધનુર્ધર અને તેજસ્વી યોધ્ધા ઝડપથી પાંડવોની મોટી સેના સામે દોડી ગયો અને શીતલ તીરોની વર્ષા કરવા લાગ્યો.
દ્રોણમભ્યુદ્યતં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાઃ સહસૃઞ્જયૈઃ। પ્રત્યગૃહ્ણંસ્તદા રાજઞ્છરવર્ષૈઃ પૃથક્પૃથક્
દ્રોણને આગળ વધતો જોઈ, પાંડવો અને શ્રિઞ્જયોએ અલગ અલગ તીરોની વર્ષા કરીને, રાજન, તેનો પ્રતિકાર કર્યો.
વિક્ષોભ્યમાણઆ દ્રોણેન ભિદ્યમાના મહાચમૂઃ। વ્યશીર્યત સપાઞ્ચાલા વાતેનેવ વલાહકાઃ
દ્રોણે મોટું સેના દબાવી અને તોડી નાખી, જેથી પાંચાલ સહિતની સેના પવનથી વાદળો વિખેરાય એમ છુટી પડી.
બહૂનીહ વિકુર્વાણો દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ સંયુગે। અપીડયત્ક્ષણેનૈવ દ્રોણઃ પાણ્ડવસૃઞ્જયાન્
યુદ્ધમાં દ્રોણે અનેક અદ્ભુત દૈવી શસ્ત્રો ચલાવીને પાંડવો અને શ્રિઞ્જયોને એક ક્ષણમાં જ દબાવી નાખ્યા.
તે વધ્યમાના દ્રોણેન વાસવેનેવ દાનવાઃ। પાઞ્ચાલાઃ સમકમ્પન્ત ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ
દ્રોણના પ્રહારથી પાંચાલો, ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગેવાન રાખીને, એ જ રીતે કાંપી ઉઠ્યા જેમ ઇન્દ્રના પ્રહારો સામે દાનવો કાંપે.
તતો દિવ્યાસ્ત્રવિચ્છૂરો યાજ્ઞસેનિર્મહારથઃ। અભિનચ્છરવર્ષેણ દ્રોણાનીકમનેકધા
પછી યજ્ઞસેનપુત્ર, મહાન રથયોધ્ધા અને દૈવી શસ્ત્રોમાં નિપુણ, દ્રોણની સેના પર અનેક રીતે તીરોની વર્ષા કરીને પ્રહાર કરવા લાગ્યો.
દ્રોણસ્ય શરવર્ષાણિ શરવર્ષેણ પાર્ષતઃ। સન્નિવાર્ય તતઃ સર્વાન્કુરૂનપ્યવધીદ્બલી
પાર્ષતે પોતાની તીક્ષ્ણ બાણવૃષ્ટિથી દ્રોણની તીક્ષ્ણ બાણવૃષ્ટિને રોકી, પછી શક્તિશાળી બનીને બધા કૌરવોને પરાજય આપ્યા.
સંયમ્ય તુ તતો દ્રોણઃ સમવસ્થાપ્ય ચાહવે। સ્વમનીકં મહેષ્વાસઃ પાર્ષતં સમુપાદ્રવત્
પછી દ્રોણે પોતાને સંયમમાં રાખી, પોતાના સૈનિકોને યુદ્ધ માટે તૈયાર કર્યા અને મહાન ધનુર્ધર પાર્ષત તરફ આગળ વધ્યા.