ત્વયા તુ પાણ્ડવેયેષુ નિહતેષુ મહામૃધે। દુર્યોધનમનુજ્ઞાપ્ય વનં યાસ્યામિ કૌરવ
'પણ જ્યારે પાંડવો દ્વારા તું મહાયુદ્ધમાં મારાઈ જશે, અને દુર્યોધનની પરવાનગી લઈને, હું વનમાં જઇશ, હે કૌરવ.'
હતે વા ત્વયિ પાર્થૈસ્તુ યુધિ સ્વર્ગમુપેયુષિ। હન્તાસ્મ્યેકરથેનૈવ કૃત્સ્નાન્ યાન્મન્યસે રથાન્
'અથવા, જો તું યુદ્ધમાં પાંડવોના હાથે મારાઈને સ્વર્ગ પામે, તો પછી હું એક જ રથમાં બધી રથીઓનો નાશ કરી દઈશ.'
એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્દશાહાન્યેક એવ સ। નાયુધ્યત તતઃ કર્ણઃ પુત્રસ્ય તવ સંયતે
આ રીતે કહ્યા પછી, મહાબાહુ કર્ણે દસ દિવસ સુધી તારી પુત્રની લડાઈમાં એકલો યુદ્ધ કર્યું નહીં.
ભીષ્મઃ સમરવિક્રાન્તઃ પાણ્ડવેયસ્ય ભારત। જઘાન સમરે યોધાનસઙ્ખ્યેયપરાક્રમઃ
ભીષ્મે, હે ભારત, યુદ્ધમાં અપરંપાર પરાક્રમથી પાંડવોની સેના ના અણગણિત યોદ્ધાઓને સંહાર્યા.
તસ્મિંસ્તુ નિહતે શૂરે સત્યસન્ધે મહૌજસિ। ત્વત્સુતાઃ કર્ણમસ્માર્ષુસ્તર્તુકામા ઇવ પ્લવમ્
પણ જ્યારે એ શૂરવીર, સત્યનિષ્ઠ અને મહાબળવાન મારાયો, ત્યારે તારા પુત્રોએ કર્ણને યાદ કર્યો, જાણે કોઈ ડૂબતા માણસને પાર ઉતારવા માટે તડપથી નાવની જરૂર હોય એમ.
તાવકાસ્તવ પુત્રાશ્ચ સહિતાઃ સર્વરાજભિઃ। હા કર્ણ ઇતિ ચાક્રન્દન્કાલોઽયમિતિ અબ્રુવન્
તારા પુત્રો અને બધા રાજાઓ સાથે મળીને બોલી ઉઠ્યા: 'હાય કર્ણ!' અને કહ્યું: 'હવે સમય આવી ગયો છે!'
એવં તે સ્મ હિ રાધેયં સૂતપુત્રં તનુત્યજમ્ ચુક્રુશુઃ સહિતા યોધાસ્તત્ર તત્ર મહાબલાઃ
એ રીતે ત્યાં બધા મહાબળવાન યોદ્ધાઓએ મળીને રાધેય, એ રથચાલકના પુત્રને, જે પોતાનું જીવંત પણ અર્પી દે છે, બોલાવવાનું શરૂ કર્યું.
જામદગ્ન્યાભ્યનુજ્ઞાતમસ્ત્રે દુર્વારપૌરુષમ્। અગમન્નો મનઃ કર્ણં બન્ધુમાત્યયિકેષ્વિવ
જેમ મુશ્કેલીમાં સગાને યાદ આવે છે, એમ જમદગ્નિપુત્ર પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યા પ્રાપ્ત કરનાર, અપરાજેય પરાક્રમી કર્ણ તરફ બધાનું મન વળી ગયું.
સ હિ શક્તો રણે રાજઞ્સ્ત્રાતુમસ્માન્મહાભયાત્।। ત્રિદશાનિવ ગોવિન્દઃ સતતં સુમહાભયાત્
કેમ કે, હે રાજા, એ યુદ્ધમાં અમને મહા સંકટમાંથી બચાવી શકે એવો હતો, જેમ શ્રીકૃષ્ણ દેવતાઓને મોટાં સંકટમાંથી હંમેશા બચાવે છે.
તથા તુ સઞ્જયં કર્ણં કીર્તયન્તં પુનઃ પુનઃ। આશીવિષવદુચ્છ્વસ્ય ધૃતરાષ્ટ્રોઽબ્રવીદિદમ્
એ રીતે જ્યારે સંજય વારંવાર કર્ણની પ્રશંસા કરતો રહ્યો, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર સાપ જેવો ઊંડો શ્વાસ લઈ બોલ્યો:
યત્તદ્વૈકર્તનં કર્ણમગમદ્વો મનસ્તદા। ઉપ્યરક્ષત્સ રાધેયઃ સૂતપુત્રસ્તનુત્યજઃ
ત્યારે, શું તારો મન રાધેય, એ રથચાલકના પુત્ર, જે પોતાનું જીવંત પણ અર્પી દે છે, તેની તરફ વળ્યું હતું? શું એણે તને રક્ષા કરી હતી?
અપિ તન્ન મૃષાકાર્ષીત્કચ્ચિત્સત્યપરાક્રમઃ। સમ્ભાન્તાનાં તદાર્તાનાં ત્રસ્તાનાં ત્રાણમિચ્છતાં
શું એણે ખોટું તો કંઈ કર્યું નહીં ને? શું એ સાચા પરાક્રમથી, ડરેલા, દુઃખી અને બચાવની આશા રાખનારાઓને સાચે બચાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો?
અપિ તત્પૂરયાંચક્રે ધનુર્ધરવરો યુધિ। યત્તદ્વિનિહતે ભીષ્મે કૌરવાણામપાકૃતમ્
યુદ્ધમાં ભીષ્મના પછાત, જ્યારે કૌરવો પછડાયા, ત્યારે શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધરએ જે અધૂરું રહ્યું હતું તે પૂર્ણ કર્યું.
તત્ખણ્ડં પૂરયન્કર્ણઃ પરેષામાદધદ્ભયમ્। સ હિ વૈ પુરુષવ્યાઘ્રો લોકે સઞ્જય કથ્યતે
કર્ણે એ ખોટ ભરી, દુશ્મનોમાં ભય પેદા કર્યો; કારણ કે, સંજય, એ પુરુષોમાં વાઘ તરીકે જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે.
આર્તાનાં બાન્ધવાનાં ચ ક્રન્દતાં ચ વિશેષતઃ। પરિત્યજ્ય રણે પ્રાણાંસ્તત્ત્રાણાર્થં ચ શર્મ ચ। કૃતવાન્મમ પુત્રાણાં જયાશાં સફલામપિ
મારા પુત્રોની રક્ષા માટે, તેણે યુદ્ધમાં પોતાનું જીવન ત્યજી દીધું, દુઃખી સગાંઓના રડવાનો અવાજ અવગણ્યો અને એમના વિજયની આશા પૂર્ણ કરી—even પોતાનું સુખ ગુમાવીને.
યુધિષ્ઠિરો ધૃતિમતિસત્યસત્વવાન્ વૃકોદરો ગજશતતુલ્યવિક્રમઃ। તથાર્જુનસ્ત્રિદશવરાત્મજો યુવા ન તદ્બલં સુજયમિહામરૈરપિ
યુધિષ્ઠિર ધીર અને સત્યવંત છે, ભીમનું પરાક્રમ સો હાથી જેટલું છે, અને અર્જુન દેવોમાં શ્રેષ્ઠનો પુત્ર અને યુવાન છે—એવું બળ તો દેવતાઓ પણ સહેલાઈથી જીતી શકે નહીં.
યમૌ રણે યત્ર યમોપમૌ બલે સસાત્યકિર્યત્ર ચ દેવકીસુતઃ। ન તદ્બલં કાપુરુષોઽભ્યુપેયિવાન્નિવર્તતે ભૃત્યુમુખાદિવાસુભૃત્
જ્યાં માદ્રીના બંને પુત્રો, યુદ્ધમાં યમ સમાન, સાત્યકી અને દેવકીપુત્ર કૃષ્ણ છે—એવી સેના સામે કોઈ ડરપોક ઊભો રહી શકે નહીં; એ તો મૃત્યુના મુખમાંથી જીવ બચાવતો હોય તેમ પાછો વળી જાય.
તપોઽભ્યુદીર્ણં તપસૈવ બાધ્યતે બલં બલેનૈવ તથા મનસ્વિભિઃ। મનશ્ચ મે શત્રુનિવારણે ધ્રું સ્વરક્ષણે ચાચલવદ્વ્યવસ્થિતમ્
મહેનત મહેનતથી, બળ વધુ બળથી અને મનોબળવાળાઓ મનથી જીતાય છે; દુશ્મનને દૂર રાખવા અને પોતાને બચાવવા માટે મારું મન પર્વત જેવું અડગ છે.
એવં ચૈષાં બાધમાનઃ પ્રભાવં ગત્વૈવાહં તાઞ્જયામ્યદ્ય સૂત। મિત્રદ્રોહો મર્ષણીયો ન મેઽયં ભગ્ને સૈન્યે યઃ સમેયાત્સ મિત્રમ્
એમ એમની શક્તિ જાણીને, આજે હું જઈને તેમને જીતી લઉં છું, સુત; મિત્રદ્રોહ હું સહન કરી શકતો નથી—જ્યારે સેના તૂટી જાય ત્યારે જે મિત્ર બની આવે એ સાચો મિત્ર નથી.
કર્તાસ્મ્યેતત્સત્પુરુષાર્યકર્મ ત્યક્ત્વા પ્રાણાનનુયાસ્યામિ ભીષ્મમ્। સર્વાન્સઙ્ખ્યે શત્રુશઙ્ઘાન્હનિષ્યે હતસ્તૈર્વા વીરલોકં પ્રપત્સ્યે
હું આ સારા અને યોગ્ય કાર્ય કરીશ, જરૂર પડે તો જીવન ત્યજી ભીષ્મના પગલે ચાલીશ; યુદ્ધમાં બધા દુશ્મન દળને મારિશ, અથવા તેઓ મારશે તો વીરલોકમાં જઈશ.
સંપ્રાક્રુષ્ટે રુદિતસ્ત્રીકુમારે પરાહતે પૌરુષે ધાર્તરાષ્ટ્રે। મયા કૃત્યમિતિ જાનામિ સૂત તસ્માદ્રાજ્ઞસ્ત્વદ્ય શત્રૂન્વિજેષ્યે
જ્યારે ધૃતરાષ્ટ્રના સ્ત્રી અને બાળકો રડી રહ્યા છે અને એમની હિંમત તૂટી ગઈ છે, ત્યારે શું કરવું એ મને ખબર છે, સુત; તેથી આજે હું રાજાના દુશ્મનોને હરાવીશ.
કુરૂન્રક્ષન્પાણ્ડુપુત્રાઞ્જિઘાંસંસ્ત્યક્ત્વા પ્રાણાન્ઘોરરૂપે રણેઽસ્મિન્। સર્વાન્સઙ્ખ્યે શત્રુસઙ્ઘાન્નિહત્ય દાસ્યામ્યહં ધર્મxxxxxxxx
કુરુઓની રક્ષા અને પાંડુપુત્રોને નાશવા માટે, હું આ ભયાનક યુદ્ધમાં જીવ ત્યજી દઈશ; યુદ્ધમાં બધા દુશ્મન દળને મારીને હું ધર્મ આપિશ—
નિબધ્યતાં મે કવચં વિચિત્રં હૈમં શુભ્રં મણિરત્નાવભાસિ। શિરસ્ત્રાણં ચાર્કસમાનભાસં ધનુઃ શરાંશ્ચાગ્નિવિપાહિકલ્પાન્
મારું સુંદર, સોનાનું, મણિ-માણકાંથી શોભતું કવચ બાંધી દો, સૂર્ય જેવું તેજસ્વી શિરસ્ત્રાણ, અને અગ્નિ જેવાં તેજવાળાં ધનુષ્ય-બાણ પણ લાવો.
ઉપાસઙ્ગાન્પોડશ યોજયન્તુ ધનૂમ્પિ દિવ્યાનિ તથાઽઽહરન્તુ। અસીંશ્ચ શક્તીશ્ચ ગદાશ્ચ ગુર્વીઃ શઙ્ખં ચ જામ્બૂનદચિત્રનાલમ્
મારા દિવ્ય ધનુષ્ય તરત લાવો, તેના તાર બાંધી દો, તલવાર, ભાલા, ભારે ગદા અને સોનાની સુંદર નળીવાળો શંખ પણ લાવો.
ઇમાં રૌક્મીં નાગકક્ષ્યાં વિચિત્રાં ધ્વજં જૈત્રં દિવ્યમિન્દીવરાઙ્કમ્। શ્લક્ષ્ણૈર્વસ્ત્રૈર્વિપ્રમૃજ્યાનયન્તુ ચિત્રાં માલાં ચારુબદ્ધાં સલાજામ્
આ સોનાની, નાગાક્ષીથી શોભતી કમરપટ્ટી, વિજયનું દિવ્ય ધ્વજ જેમાં નીલકમળનું ચિહ્ન છે, અને ચોખ્ખા કપડાંથી ચમકાવેલી, દાણાથી સુંદર રીતે બંધાયેલી માળા લાવો.
અશ્વાનગ્ર્યાન્પાણ્ડુરાભ્રપ્રકાશાન્ પુષ્ટાન્સ્નાતાન્મન્ત્રપૂતાભિરદ્ભિઃ। તપ્તૈર્ભાણ્ડૈઃ કાઞ્ચનૈરભ્યુપેતાન્ શીઘ્રાઞ્શીઘ્રં સૂતપુત્રાનયસ્વ
પાંઢરા વાદળ જેવાં તેજસ્વી, મજબૂત, મંત્રથી શુદ્ધ પાણીથી સ્નાન કરાવેલા, ગરમ સોનાની સજાવટવાળા અને ઝડપી શ્રેષ્ઠ ઘોડા તરત લાવો, સુતપુત્ર.
રથં ચાગ્ર્યં હેમમાલાવનદ્ધં રત્નૈશ્ચિત્રં સૂર્યચન્દ્રપ્રકાશૈઃ। દ્રવ્યૈર્યુક્તં સમ્પ્રહારોપપન્નૈર્બાહૈર્યુક્તં તૂર્ણમાવર્તયસ્વ
મારો શ્રેષ્ઠ રથ, સોનાની માળાથી શોભેલો, રત્નોથી સજ્જ, સૂર્ય-ચંદ્ર જેવું તેજ ધરાવતો, બધાં શસ્ત્રો અને મજબૂત હાથવાળા, તરત તૈયાર કરો.
ચિત્રાણિ ચાપાનિ ચ વેગવન્તિ જ્યાશ્ચોત્તમાઃ સન્નહનોપપન્નાઃ। તૂણાંશ્ચ પૂર્ણાન્મહતઃ શરાણામાસાદ્ય ગાત્રાવરણાનિ ચૈવ
શોભાદાર, ઝડપી ધનુષ્યો, શ્રેષ્ઠ તારવાળા અને યુદ્ધ માટે તૈયાર, મોટા અને ભરેલા તૂણીઓ, તથા આખું શરીર ઢાંકી શકે એવું બાંધકામ પણ લાવો.
પ્રાયાત્રિકં ચાનયતાશુ સર્વં પૂર્ણં કાન્ત્યા વીરકાંસ્યાં ચ હૈમમ્। આનીય માલામવબધ્ય ચાઙ્ગે પ્રવાદયન્ત્વાશુ જયાય ભેરીઃ
પ્રસ્થાન માટે જરૂરી બધા શુભ ચીજવસ્તુઓ, ચમકદાર, કાંસ્ય અને સોનાથી શોભતી, તરત લાવો; માળા લાવીને મારા શરીરે બાંધી દો અને વિજય માટે તરત ઢોલ વગાડો.
પ્રયાહિ મૂતાશુ યતઃ કિરીટી વૃકોદરો ધર્મસુતો યમૌ ચ। તાન્વા હનિષ્યામિ સમેત્ય સઙ્ખ્યે ભીષ્મો યથૈષ્યામિ હતો દ્વિષદ્ભિઃ
જ્યાં કિરીટી અર્જુન, ભીમ, ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર અને બંને યમદ્વય છે, ત્યાં જલ્દી જાઓ; યુદ્ધમાં તેમને મળી, હું એમને એ રીતે મારિશ જેમ ભીષ્મ દુશ્મનોના હાથે મારાયા હતા.