કૌન્તેયસ્ત્વં ન રાધેયો ન તવાધિરથઃ પિતા। સૂર્યજસ્ત્વં મહાબાહો વિદિતો નારદાન્મયા
તું કુંતીપુત્ર છે, રાધેય નથી, અધિરથ તારો પિતા નથી; તું સૂર્યદેવથી જન્મેલો છે, મહાબાહુ, અને આ વાત મને નારદ દ્વારા ખબર પડી છે.
કૃષ્ણદ્વૈપાયનાચ્ચૈવ તેજસા ચ ન સંશયઃ । ન ચ દ્વેષોસ્તિ મે તાત ત્વયિ સત્યં બ્રવીમિ તે
કૃષ્ણ દ્વૈપાયન અને તારી તેજસ્વિતા વડે પણ મને કોઈ શંકા નથી; અને, બેટા, મારા મનમાં તારા માટે કોઈ દ્વેષ નથી – હું તને સાચું કહું છું.
તેજોવધનિમિત્તં તુ પરુષં ત્વાહમબ્રુવમ્। અકસ્માત્પાણ્ડવાન્હિ ત્વં દ્વિષસીતિ મતિર્મમ
તારા તેજને થોભાવવા માટે જ મેં તને કઠોર વચન કહ્યા હતા; અચાનક મને એવું લાગ્યું કે તું પાંડવોનો દ્વેષી છે.
યેનાસિ બહુશો રાજ્ઞા ચોદિતઃ સૂતનન્દન । જાતોઽસિ ધર્મલોપેન તતસ્તે બુદ્ધિરીદૃશી
રાજાએ તને વારંવાર ઉશ્કેર્યો, સુતપુત્ર, અને તું ધર્મમાં થોડી કમીથી જન્મ્યો, તેથી તારી બુદ્ધિ આવી થઈ.
નીચાશ્રયાન્મત્સરેણ દ્વેષિણી ગુમિનામપિ । તેનાસિ બહુશો રૂક્ષં શ્રાવિતઃ કુરુસંસદિ
નીચ સંગથી, ઈર્ષ્યા અને સારા લોકો પ્રત્યે પણ દ્વેષ રાખવાથી, તને વારંવાર કુરુસભામાં કઠોર વચન સાંભળવા પડ્યા.
જાનામિ સમરે વીર્યં શત્રુભિર્દુઃસહં ભુવિ । બ્રહ્મણ્યતાં ચ શૌર્યં ચ દાને ચ પરમાં સ્થિતિમ્
મને ખબર છે કે યુદ્ધમાં તારો પરાક્રમ દુશ્મનો માટે અસહ્ય છે, બ્રાહ્મણોના પ્રતિ તારો માન, તારો શૌર્ય અને દાનમાં તારી મહાનતા પણ જાણી છે.
ન ત્વયા સદૃશઃ કશ્ચિત્પુરુષેષ્વમરોપમ। કુલભેદભયાચ્ચાહં સદા પરુષમુક્તવાન્
માણસોમાં તારા જેવો બીજો કોઈ નથી, અદ્વિતીય; કુળભંગના ભયથી જ હું હંમેશાં તને કઠોર વચન કહ્યા.
ઇષ્વસ્ત્રે ભારસંધાને લાઘવેઽસ્ત્રબલે તથા । સદૃશઃ ફલ્ગુનેનાસિ કૃષ્ણેન ચ મહાત્મના
તીરકામ, તીરોનું ભારમાપ, ઝડપ અને શસ્ત્રબળમાં તું ફાલ્ગુન અને મહાત્મા કૃષ્ણને બરાબર છે.
કર્ણ કાશિપુરં ગત્વા ત્વયૈકેન ધનુષ્મતા । કન્યાર્થે કુરુરાજસ્ય રાજાનો મૃદિતા યુધિ
કર્ણ, જ્યારે તું એકલો, ધનુષ્ય સાથે કાશી ગયો, ત્યારે કુરુરાજાની પુત્રી માટેના યુદ્ધમાં તું બધાં રાજાઓને હરાવ્યા.
તથા ચ બલવાન્રાજા જરાસન્ધો દુરાસદઃ। સમરે સમરશ્લાઘિન્ન ત્વયા સદૃશોઽભવત્
એ જ રીતે, બલવાન અને યુદ્ધમાં અપરાજેય એવા જરાસંધ રાજા પણ તારી બરાબરી કરી શક્યો નહોતો.
બ્રહ્મણ્યઃ સત્ત્વયોધી ચ તેજસા ચ બલેન ચ । દેવગર્ભસમઃ સઙ્ખ્યે મનુષ્યૈરધિકો યુધિ
તું બ્રાહ્મણો પ્રત્યે ભક્તિ ધરાવનારો, સાચો યોદ્ધા, તેજ અને બળથી પરિપૂર્ણ છે; યુદ્ધમાં તું દેવપુત્ર જેવો છે અને માનવો કરતાં વધુ છે.
વ્યપનીતોઽદ્ય મન્યુર્મે યસ્ત્વાં પ્રતિ પુરા કૃતઃ । દૈવં પુરુષકારેણ ન શક્યમતિવર્તિતુમ્
આજે તારી સામે જે ગુસ્સો મને હતો, એ હવે શાંત થયો છે; કારણ કે, ભાગ્યને માનવીય પ્રયત્નથી જીતવું શક્ય નથી.
સોદર્યાઃ પાણ્ડવા વીરા ભ્રાતરસ્તેઽરિસૂદન। સંગચ્છ તૈર્મહાબાહો મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્
પાંડવો તારા જ સહોદર ભાઈઓ છે, હે શત્રુવિનાશક; જો તું મને પ્રસન્ન કરવો હોય તો, મહાબાહુ, તું તેમના સાથે જોડાઈ જા.
મયા ભવતુ નિર્વૃત્તં વૈરમાદિત્યનન્દન । પૃથિવ્યાં સર્વરાજાનો ભવન્ત્વદ્ય નિરામયાઃ
હે સૂર્યપુત્ર, હવે આપણા વચ્ચેનું વૈર હું સમાપ્ત કરું છું; આજે પૃથ્વીના બધા રાજાઓ નિરોગી અને નિરાશંક બની જાય.
જાનામ્યેવ મહાબાહો સર્વમેતન્ન સંશયઃ। યથા વદસિ મે ભીષ્મ કૌન્તેયોઽહં ન સૂતજઃ
હે મહાબાહુ, મને આ બધું સારી રીતે ખબર છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી; જેમ તું કહે છે, ભીષ્મ, હું કુંતીપુત્ર છું, સૂતપુત્ર નથી.
અવકીર્ણસ્ત્વહં કુન્ત્યા સૂતેન ચ વિવર્ધિતઃ। ભુક્ત્વા દુર્યોધનૈશ્વર્યં ન મિથ્યા કર્તુમુત્સહે
પણ મને કુંતીએ ત્યજી દીધો અને સૂતએ ઉછેર્યો; અને દુર્યોધનનું ઐશ્વર્ય ભોગવીને, હવે હું ખોટું વર્તન કરી શકતો નથી.
વસુદેવસુતો યદ્વત્પાણ્ડવાય દૃઢવ્રતઃ । વમુ ચૈવ શરીરં ચ પુત્રદારં તથા યશઃ
જેમ વસુદેવપુત્ર કૃષ્ણે પાંડવ માટે પોતાનું રાજ્ય, દેહ, પુત્ર, પત્ની અને યશ બધું ત્યજી દીધું હતું,
સર્વં દુર્યોધનસ્યાર્થે ત્યક્તં મે ભૂરિદક્ષિણ । મા ચૈતદ્વ્યાધિમરણં ક્ષત્રં સ્યાદિતિ કૌરવ
એ જ રીતે, દુર્યોધન માટે મેં પણ બધું ત્યજી દીધું છે, હે દાનશૂર; કૌરવ, ક્ષત્રિય વર્ગ કોઈ રોગ કે અકાળમૃત્યુથી નાશ પામે નહીં.
કોપિતાઃ પાણ્ડવા નિત્યં મયાઽશ્રિત્ય સુયોધનમ્ । અવશ્યભાવી હ્યર્થોઽયં યો ન શક્યો નિવર્તિતુમ્
પાંડવો હંમેશા ગુસ્સે રહે છે અને મારા દ્વારા સુયોધનને આશ્રય આપ્યો છે; હવે જે થવાનું છે, એ અવશ્ય થવાનું છે અને તેને અટકાવી શકાય નહીં.
દૈવં પુરુષકારેણ કો વિવર્તિતુમુત્સહેત્। પૃથિવીક્ષયસંશીનિ નિમિત્તાનિ પિતામહ
કોણ ભાગ્યને માનવીય પ્રયત્નથી બદલી શકે? પૃથ્વીનો વિનાશ નજીક છે એના સંકેતો સ્પષ્ટ છે, હે પિતામહ.
ભવદ્ભિરુપલબ્ધાનિ કથિતાનિ ચ સંસદિ । પાણ્ડવા વાસુદેવશ્ચ વિદિતા મમ સર્વશઃ
આ બધું તમે સભામાં જોયું અને કહ્યું છે; પાંડવો અને વસુદેવ મને સંપૂર્ણ રીતે જાણીતા છે.
અજેયાઃ પુરુષૈરન્યૈરિતિ તંશ્ચોત્સહામહે। વિજયિષ્યે રણે પાણ્ડૂનિતિ મે નિશ્ચિતઃ મનઃ
ભલે બધાં કહે છે કે પાંડવો અન્ય માનવો દ્વારા અજય છે, છતાં હું નક્કી કર્યું છે કે યુદ્ધમાં પાંડવોને હરાવીશ.
ન ચ શક્યમવસ્રષ્ટું વૈરમેતત્સુદારુણમ્ । ધનંજયેન યોત્સ્યેઽહં સ્વધર્મપ્રીતમાનસઃ
આ ભયાનક વૈર છોડી શકાતું નથી; હું ધનંજય સાથે યુદ્ધ કરીશ, અને મારું મન મારા ધર્મમાં સ્થિર છે.
અનુજાનીષ્વ માં તાત યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયમ્ । અનુજ્ઞાતસ્ત્વયા વીર યુધ્યેયમિતિ મે મતિઃ
હે પિતાશ્રી, મને યુદ્ધ માટે અનુમતિ આપો, કારણ કે હું એમાં દૃઢનિશ્ચયી છું; તમારી પરવાનગીથી, હે વીર, હું યુદ્ધ કરીશ — એ જ મારું નક્કી છે.
દુરુક્તં વિપ્રતીપં વા રભસાચ્ચાપલાત્તથા । યન્મયેહ કૃતં કિંચિત્તન્મે ત્વં ક્ષન્તુમર્હસિ
હું અહીં ઉતાવળમાં કે અવિવેકથી કોઈ કઠોર કે અયોગ્ય વચન બોલ્યો હોઉં તો, કૃપા કરીને મને માફ કરો.
ન ચેચ્છક્યમવસ્રષ્ટું વૈરમેતત્સુદારુણમ્। અનુજાનામિ કર્ણ ત્વાં યુધ્યસ્વ સ્વર્ગકામ્યયા
આ ભયાનક વૈર છોડી શકાતું નથી, એટલે, હે કર્ણ, હું તને અનુમતિ આપું છું — તું સ્વર્ગની ઇચ્છાથી યુદ્ધ કર.
નિર્મન્યુર્ગતસંરમ્ભઃ કૃતકર્મા રણે સ્મ હ। યથાશક્તિ યથોત્સાહં સતાં વૃત્તેષુ વૃત્તવાન્
ગર્વ વિના, ક્રોધ છોડીને, યુદ્ધમાં પોતાનું કર્તવ્ય પૂર્ણ કરી, પોતાની શક્તિ અને ઉત્સાહ પ્રમાણે, સારા માણસો જેવું વર્તન કર્યું.
અહં ત્વામનુજાનામિ યદિચ્છસિ તદાપ્નુહિ । ક્ષત્રધર્મજિતાઁલ્લોકાનવાપ્સ્યસિ ધનંજયાત્
હું તને મંજૂરી આપું છું—તું જે ઈચ્છે છે તે પ્રાપ્ત કર; ક્ષત્રિય ધર્મ પાળવાથી તું ધનંજય પાસેથી લોક પ્રાપ્ત કરશે.
યુધ્યસ્વ નિરહંકારો બલવીર્યવ્યપાશ્રયઃ । ધર્મ્યાદ્ધિ યુદ્ધાદધિકં ક્ષત્રિયસ્ય ન વિદ્યતે
તું અહંકાર વિના, પોતાની તાકાત અને શૌર્ય પર આધાર રાખીને લડ; કારણ કે ક્ષત્રિય માટે ધર્મયુદ્ધ કરતાં મોટું કંઈ નથી.
પ્રશમે હિ કૃતો યત્નઃ સુમહાન્સુચિરં મયા। ન ચૈવ શકિતઃ કર્તું યતો ધર્મસ્તતો જયઃ
શાંતિ માટે મેં બહુ મહેનત કરી, લાંબો સમય પ્રયત્ન કર્યો, પણ એ શક્ય બન્યું નહીં; જ્યાં ધર્મ છે, ત્યાં જ વિજય છે.