અથોપેત્ય મહાબાહુરભિવાદ્ય પિતામહમ્ । અતિષ્ઠત્પ્રાઞ્જલિઃ પ્રહ્વઃ કિં કરોમીતિ ચાબ્રવીત્
પછી મહાબાહુ અર્જુને પિતામહને વંદન કરીને હાથ જોડીને આગળ ઊભો રહ્યો અને પુછ્યું: 'હું શું કરું?'
તં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવં રાજન્નભિવાદ્યાગ્રતઃ સ્થિતમ્। અભ્યભાષત ધર્માત્મા ભીષ્મઃ પ્રીતો ધનંજયમ્
પાંડવને વંદન કરીને સામે ઊભેલો જોઈ, ધર્મનિષ્ઠ ભીષ્મ ધનંજયને પ્રસન્ન થઈને સંબોધ્યા.
દહ્યતીવ શરીર મે સંવૃતસ્ય તવેષુભિઃ। મર્માણિ પરિદૂયન્તે મુખં ચ પરિશુષ્યતિ
'મારા શરીર પર તારા બાણોથી અગ્નિ જેવી જ્વાળા થાય છે; મારો કંપાવાળો ભાગ દુઃખે છે અને મોં સુકાઈ ગયું છે.'
વેદનાર્તશરીરસ્ય પ્રયચ્છાપો મમાર્જુન। ત્વં હિ શક્તો મહેષ્વાસ દાતુમમ્ભો યથાવિધિ
'મારા પીડિત શરીરને પાણી આપ, અર્જુન; તું મહાન ધનુર્ધર છે, યોગ્ય રીતે મને પાણી આપી શકે છે.'
અર્જુનસ્તુ તથેત્યુક્ત્વા રથમારુહ્ય વીર્યવાન્। અધિજ્યં બલવત્કૃત્વા ગાણ્ડીવં વ્યાક્ષિપદ્ધનુઃ
અર્જુને 'જેમ કહ્યું તેમ' કહી પોતાના રથ પર ચઢી શક્તિશાળી હાથથી ગાંડીવ ધનુષ્યને મજબૂતીથી ચડાવ્યું અને જોરથી ખેંચ્યું.
તસ્ય જ્યાતલનિર્ઘોષં વિસ્ફૂર્જિતમિવાશનેઃ । વિત્રેસુઃ સર્વભૂતાનિ સર્વે શ્રુત્વા ચ પાર્થિવાઃ
તેના ધનુષ્યની તાંતણનો અવાજ વીજળીના ગર્જનાની જેમ ગૂંજ્યો; એ અવાજ સાંભળી બધા જીવ અને બધા રાજાઓ ડરી ગયા.
તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા રથેન રથિનાં વરઃ। શયાનં ભરતશ્રેષ્ઠં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્
પછી શ્રેષ્ઠ રથયોધ્ધા અર્જુને પોતાના રથથી શયન કરી રહેલા, બધા શસ્ત્રોમાં પ્રવીણ એવા, ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મજીની પરિક્રમા કરી.
સંધાય ચ શરં દીપ્તમભિમન્ત્ર્ય સ પાણ્ડવઃ। પર્જન્યાસ્ત્રેણ સંયોજ્ય સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ
પાંડવે તેજસ્વી બાણ ચડાવી, યોગ્ય મંત્રોચ્ચાર કરીને, તેને વાદળાસ્ત્ર સાથે જોડ્યો અને બધા લોકોએ જોઈ રહ્યું હતું ત્યારે છોડ્યો.
અવિધ્યત્પૃથિવીં પાર્થઃ પાર્શ્વે ભીષ્મસ્ય દક્ષિણે । ઉત્પપાત તતો ધારા વારિણો વિમલા શુભા
પार्थે ભીષ્મજીના જમણા બાજુ પૃથ્વીને ભેદી; ત્યાંથી શુદ્ધ અને શુભ પાણીની ધારા ફૂટીને બહાર આવી.
શીતસ્યામૃતકલ્પસ્ય દિવ્યગન્ધરસસ્ય ચ । અતર્પયત્તતઃ પાર્થઃ શીતયા જલધારયા
એ ઠંડી, અમૃત જેવી, દિવ્ય સુગંધ અને સ્વાદવાળી પાણીની ધારાથી અર્જુને ભીષ્મજીને તૃપ્ત કર્યા અને તેમને ઠંડક આપી.
ભીષ્મં કુરૂણામૃષભં દિવ્યં દિવ્યપરાક્રમમ્ । કર્મણા તેન પાર્થસ્ય શક્રસ્યેવ વિકુર્વતઃ
પાર્થના એ કાર્યથી, જે ઇન્દ્રના વિક્રમ સમાન હતું, તેણે દિવ્ય પરાક્રમી અને કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મજીનું સન્માન કર્યું.
વિસ્મયં પરમં જગ્મુસ્તતસ્તે વસુધાધિપાઃ । તત્કર્મ પ્રેક્ષ્ય બીભત્સોરતિમાનુષવિક્રમમ્
ભીમસેનના નાના ભાઈના એ અતિમાનવિક પરાક્રમને જોઈ ધરતીના બધા રાજાઓ અત્યંત આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.
સંપ્રાવેપન્ત કુરવો ગાવઃ શીતાર્દિતા ઇવ। વિસ્મયાચ્ચોત્તરીયાણિ વ્યાવિધ્યન્સર્વતો નૃપાઃ
કૌરવો ઠંડીથી પીડાયેલી ગાયોની જેમ કાંપવા લાગ્યા; અને આશ્ચર્યથી રાજાઓએ ચારે બાજુ પોતાના ઉપરના વસ્ત્રો ફેંકી દીધા.
શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષસ્તુમુલઃ સર્વતોઽભવત્। તૃપ્તઃ શાન્તનવશ્ચાપિ રાજન્બીભત્સુમબ્રવીત્
ચારેય બાજુ શંખ અને ઢોલનો ગર્જનાવાળો અવાજ થયો; અને સંતાનુપુત્ર ભીષ્મજી તૃપ્ત થઈને, રાજા, અર્જુનને બોલ્યા.
સર્વપાર્થિવવીરાણાં સન્નિધૌ પૂજયન્નિવ । નૈતચ્ચિત્રં મહાબાહો ત્વયિ કૌરવનન્દન
બધા પરાક્રમી રાજાઓની હાજરીમાં, જાણે તારી પૂજા કરતાં, ભીષ્મજી બોલ્યા: 'મહાબાહુ, કૌરવોને આનંદ આપનાર અર્જુન, તારા માટે આ કંઈ અચરજની વાત નથી.'
કથિતો નારદેનાસિ પૂર્વર્ષિરમિતદ્યુતે । વાસુદેવસહાયસ્ત્વં મહત્કર્મ કરિષ્યસિ
'પૂર્વે મહર્ષિ નારદે કહ્યું હતું કે, તું વાસુદેવના સહયોગથી મહાન કાર્ય કરશે.'
યન્નોત્સહતિ દેવેન્દ્રઃ સહ દેવૈરપિ ધ્રુવમ્ । વિદુસ્ત્વાં નિધનં પાર્થ સર્વક્ષત્રસ્ય તદ્વિદઃ
'જે કાર્ય દેવરાજ ઇન્દ્ર પણ દેવો સાથે મળીને નથી કરી શકતા, તે સત્યને જાણનારા લોકો તને, પાર્થ, બધા ક્ષત્રિયોના વિનાશરૂપ જાણે છે.'
ધનુર્ધરાણામેકસ્ત્વં પૃથિવ્યાં પ્રવરો નૃષુ
'પૃથ્વી પર બધા ધનુર્ધારોમાં તું એકલો મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ છે.'
મનુષ્યા જગતિ શ્રેષ્ઠાઃ પક્ષિણાં પતગેશ્વરઃ। સરિતં સાગરઃ શ્રેષ્ઠો ગૌર્વરિષ્ઠા ચતુષ્પદામ્
'માનવોમાં શ્રેષ્ઠ માનવ છે; પક્ષીઓમાં રાજા શ્રેષ્ઠ છે; નદીઓમાં સાગર શ્રેષ્ઠ છે; અને ચતુષ્પદોમાં વાછરડો શ્રેષ્ઠ છે.'
આદિત્યસ્તેજસાં શ્રેષ્ઠો ગિરીણાં હિમવાન્વરઃ । જાતીનાં બ્રાહ્મણઃ શ્રેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠસ્ત્વમસિ ધન્વિનાં
'તેજસ્વીઓમાં સૂર્ય શ્રેષ્ઠ છે; પર્વતોમાં હિમાલય શ્રેષ્ઠ છે; જાતિમાં બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે; અને ધનુર્ધારોમાં તું શ્રેષ્ઠ છે.'
ન વૈ શ્રુતં ધાર્તરાષ્ટ્રેણ વાક્યં મયોચ્યમાનં વિદુરેણ ચૈવ। દ્રોણેન રામેણ જનાર્દનેન મુહુર્મુહુઃ સઞ્જયેનાપિ ચોક્તમ્
'મારા, વિદુર, દ્રોણ, રામ, જનાર્દન અને વારંવાર સંજય દ્વારા કહેલા વચનો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુર્યોધને સાંભળ્યા નથી.'
પરીતબુદ્ધિર્હિ વિસંજ્ઞકલ્પો દુર્યોધનો ન ચ તચ્છ્રદ્દધાતિ। સ શેષ્યતે વૈ નિહતશ્ચિરાય શાસ્ત્રાતિગો ભીમબલાભિભૂતઃ
'દુર્યોધનનું મન ભટકી ગયું છે અને જાણે સંજ્ઞા ગુમાવી બેઠો છે, એ વાત પર વિશ્વાસ કરતો નથી; હવે તે શાસ્ત્રની અવગણના કરીને, ભીમની શક્તિથી પરાજિત થઈ, લાંબા સમય સુધી પડ્યો રહેશે.'
એતચ્છ્રુત્વા તદ્વચઃ કૌરવેન્દ્રો દુર્યોધનો દીનમના બભૂવ। તમબ્રવિચ્છાન્તનવોઽભિવીક્ષ્ય નિબોધ રાજન્ભવ વીતમન્યુઃ
આ વાત સાંભળીને કૌરવોના રાજા દુર્યોધનનું મન દુઃખી થઈ ગયું. તેને આવું જોયા પછી શાંતનુના પુત્રે કહ્યું: 'રાજા, સાંભળો અને તમારો ક્રોધ છોડો.'
દૃષ્ટં દુર્યોધનૈતત્તે યથા પાર્થેન ધીમતા। જલસ્ય ધારા જનિતા શીતસ્યામૃતગન્ધિનઃ
દુર્યોધન, તું જોઈ લીધું છે કે પાર્થે કેવી રીતે બુદ્ધિપૂર્વક ઠંડા અને અમૃત જેવી સુગંધવાળી પાણીની ધારા ઉત્પન્ન કરી.
એતસ્ય કર્તા લોકેઽસ્મિન્નાન્યઃ કશ્ચન વિદ્યતે। આગ્નેયં વારુણં સૌમ્યં વાયવ્યમથ વૈષ્ણવમ્
આ જગતમાં આવી વિદ્યા કરનાર બીજો કોઈ નથી—ભલે તે અગ્નિ, પાણી, ચંદ્ર, પવન કે વિષ્ણુની શક્તિ હોય.
ઐન્દ્રં પાશુપતં બ્રહ્મં પારમેષ્ઠ્યં પ્રજાપતેઃ । ધાતુસ્ત્વષ્ટુશ્ચ સવિતુર્વૈવસ્વતમથાપિ વા
ઇન્દ્ર, પાશુપત, બ્રહ્મા, પરમેશ્ઠી, પ્રજાપતિ, ધાતા, ત્વષ્ટા, સવિતા કે વૈવસ્વત—even એમની શક્તિ પણ આવી નથી.
સર્વસ્મિન્માનુષે લોકે વેત્ત્યેકો હિ ધનઞ્જયઃ। કૃષ્ણો વા દેવકીપુત્રો નાન્યો વેદેહ કશ્ચન
આ સમગ્ર માનવ જગતમાં માત્ર ધનંજય કે દેવકીપુત્ર કૃષ્ણ જ આવી વિદ્યા જાણે છે; બીજો કોઈ નહિ, રાજન.
અશક્યઃ પાણ્ડવસ્તાત યુદ્ધે જેતું કથંચન । અમાનુષાણિ કર્માણિ યસ્યૈતાનિ મહાત્મનઃ
પ્યારા, પાંડવને યુદ્ધમાં કોઈ રીતે હરાવવું અશક્ય છે, કારણ કે એના કાર્યો માનવ શક્તિથી પર છે.
તેન સત્વવતા સઙ્ખ્યે શૂરેણાહવશોભિના । જિષ્ણુના સમરે રાજન્સંધિર્ભવતુ મા ચિરમ્
એટલે, રાજા, જે જિષ્ણુ ધીરજવાન, શૂરવીર અને યુદ્ધમાં તેજસ્વી છે, એ સાથે તરત શાંતિ કરવી જોઈએ.
યાવત્કૃષ્ણો મહાબાહુઃ સ્વાધીનઃ કુરુસત્તમ। તાવત્પાર્થેન શૂરેણ સંધિસ્તે તાત યુજ્યતામ્
જ્યાં સુધી મહાબાહુ કૃષ્ણ પાંડવોની બાજુએ છે, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તું શૂરવીર પાર્થે સાથે શાંતિ કર.