અન્વાસન્ત દુરાધર્ષં દેવવ્રતમરિંદમમ્। અન્યોન્યં પ્રીતિમન્તસ્તે યથાપૂર્વં યથાવયઃ
પછી બધાએ દુર્જય દેવવ્રતને ઘેરી લીધો અને એકબીજાની વય અને પૂર્વવત પ્રેમથી મુલાકાત લીધી.
સા પાર્થિવશતાકીર્ણા સમિતિર્ભીષ્મશોભિતા। શુશુભે ભારતી દીપ્તા દિવીવાદિત્યમણ્ડલમ્
એ સભા, જેમાં અનેક રાજાઓ ભેગા થયા હતા અને ભીષ્મની ઉપસ્થિતિથી શોભાયમાન હતી, એ તેજસ્વી રીતે ઝળહળી, જાણે સૂર્યમંડળ ઝળહલે.
વિબભૌ ચ નૃપાણાં સા ગઙ્ગાસુતમુપાસતામ્। દેવાનામિવ દેવેશં પિતામહમુપાસતામ્
ગંગાપુત્રની સેવા કરતા રાજાઓની એ સભા એવી તેજવાળી લાગતી હતી, જેમ દેવતાઓ પોતાના ઇશ્વર પિતામહની સેવા કરે ત્યારે તેજ ફેલાય.
ભીષ્મસ્તુ વેદનાં ધૈર્યાન્નિગૃહ્ય ભરતર્ષભ । અભિતપ્તઃ શરૈશ્ચૈવ નાતિહૃષ્ટમનાઽબ્રવીત્
પણ ભીષ્મ, તીક્ષ્ણ બાણોથી દાઝાતા, ધૈર્યથી પોતાની પીડા દબાવીને, બહુ આનંદ વિના બોલ્યા.
શરાભિતપ્તકાયો હિ શસ્ત્રસંપાતમૂર્ચ્છિતઃ । પાનીયમિત સંપ્રેક્ષ્ય રાજ્ઞસ્તાન્પ્રત્યભાષત
શરીર બાણોથી પીડાતું અને શસ્ત્રોના ઘા થીકાવવાથી સંજ્ઞા ગુમાવતી, તેણે રાજાઓ તરફ જોઈને પાણી માંગ્યું.
તતસ્તે ક્ષત્રિયા રાજન્નુપાજહ્રુઃ સમન્તતઃ । ભક્ષ્યાનુચ્ચાવચાન્રાજન્વારિકુમ્ભાંશ્ચ શીતલાન્
પછી, રાજા, કષત્રિયો દરેક તરફથી વિવિધ ખાદ્યપદાર્થો, સાદા અને વૈભવી, તથા ઠંડા પાણીના ઘડાં લઈને આવ્યા.
ઉપાનીતં તુ પાનીયં દૃષ્ટ્વા શાન્તનવોઽબ્રવીત્। ન મેઽદ્ય સેવિતું યોગ્યા ભોગાઃ કેવલમાનુષાઃ
પાણી પાસે લાવાયું તે જોઈને શાંતનુના પુત્ર બોલ્યા: 'આજે હું માત્ર માનવસુખ માટે યોગ્ય નથી.'
અપક્રાન્તો મનુષ્યેભ્યઃ શરશય્યાં ગતો હ્યહમ્। પ્રતીક્ષમાણસ્તિષ્ઠામિ નિવૃત્તિં શશિસૂર્યયોઃ
'હું માનવલોકમાંથી દૂર થઈ ગયો છું અને હવે બાણશૈયા પર પથરાયો છું, ચંદ્ર અને સૂર્યના અસ્ત થવાની રાહ જોઈ રહ્યો છું.'
એવમુક્ત્વા તદોવાચ ભીષ્મઃ શરશતૈશ્ચિતઃ। પયઃ પાસ્યામિ ગોપાલા ગોમયં ન તુ ગોમયમ્। ગોપયેનાગ્નિવર્ણેન ગોમયં ન તુ ગોમયમ્
આ રીતે કહીને, ભીષ્મે બાણોથી ઢંકાયેલા શરીરે કહ્યું: 'હું દૂધ પીશ, ગોપાલકો, ગોમય નહીં; અગ્નિસમાન રંગનું દૂધ લાવજો, ગોમય નહિ.'
એવમુક્ત્વા શાન્તનવો નિન્દન્વાક્યેન પાર્થિવાન્। અર્જુનં દ્રષ્ટુમિચ્છામીત્યભ્યભાષત ભારત
આવી રીતે બોલ્યા પછી, શાંતનુના પુત્રે રાજાઓને ઠપકો આપીને કહ્યું: 'હું અર્જુનને જોવા ઇચ્છું છું.'
અથોપેત્ય મહાબાહુરભિવાદ્ય પિતામહમ્ । અતિષ્ઠત્પ્રાઞ્જલિઃ પ્રહ્વઃ કિં કરોમીતિ ચાબ્રવીત્
પછી મહાબાહુ અર્જુને પિતામહને વંદન કરીને હાથ જોડીને આગળ ઊભો રહ્યો અને પુછ્યું: 'હું શું કરું?'
તં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવં રાજન્નભિવાદ્યાગ્રતઃ સ્થિતમ્। અભ્યભાષત ધર્માત્મા ભીષ્મઃ પ્રીતો ધનંજયમ્
પાંડવને વંદન કરીને સામે ઊભેલો જોઈ, ધર્મનિષ્ઠ ભીષ્મ ધનંજયને પ્રસન્ન થઈને સંબોધ્યા.
દહ્યતીવ શરીર મે સંવૃતસ્ય તવેષુભિઃ। મર્માણિ પરિદૂયન્તે મુખં ચ પરિશુષ્યતિ
'મારા શરીર પર તારા બાણોથી અગ્નિ જેવી જ્વાળા થાય છે; મારો કંપાવાળો ભાગ દુઃખે છે અને મોં સુકાઈ ગયું છે.'
વેદનાર્તશરીરસ્ય પ્રયચ્છાપો મમાર્જુન। ત્વં હિ શક્તો મહેષ્વાસ દાતુમમ્ભો યથાવિધિ
'મારા પીડિત શરીરને પાણી આપ, અર્જુન; તું મહાન ધનુર્ધર છે, યોગ્ય રીતે મને પાણી આપી શકે છે.'
અર્જુનસ્તુ તથેત્યુક્ત્વા રથમારુહ્ય વીર્યવાન્। અધિજ્યં બલવત્કૃત્વા ગાણ્ડીવં વ્યાક્ષિપદ્ધનુઃ
અર્જુને 'જેમ કહ્યું તેમ' કહી પોતાના રથ પર ચઢી શક્તિશાળી હાથથી ગાંડીવ ધનુષ્યને મજબૂતીથી ચડાવ્યું અને જોરથી ખેંચ્યું.
તસ્ય જ્યાતલનિર્ઘોષં વિસ્ફૂર્જિતમિવાશનેઃ । વિત્રેસુઃ સર્વભૂતાનિ સર્વે શ્રુત્વા ચ પાર્થિવાઃ
તેના ધનુષ્યની તાંતણનો અવાજ વીજળીના ગર્જનાની જેમ ગૂંજ્યો; એ અવાજ સાંભળી બધા જીવ અને બધા રાજાઓ ડરી ગયા.
તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા રથેન રથિનાં વરઃ। શયાનં ભરતશ્રેષ્ઠં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્
પછી શ્રેષ્ઠ રથયોધ્ધા અર્જુને પોતાના રથથી શયન કરી રહેલા, બધા શસ્ત્રોમાં પ્રવીણ એવા, ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મજીની પરિક્રમા કરી.
સંધાય ચ શરં દીપ્તમભિમન્ત્ર્ય સ પાણ્ડવઃ। પર્જન્યાસ્ત્રેણ સંયોજ્ય સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ
પાંડવે તેજસ્વી બાણ ચડાવી, યોગ્ય મંત્રોચ્ચાર કરીને, તેને વાદળાસ્ત્ર સાથે જોડ્યો અને બધા લોકોએ જોઈ રહ્યું હતું ત્યારે છોડ્યો.
અવિધ્યત્પૃથિવીં પાર્થઃ પાર્શ્વે ભીષ્મસ્ય દક્ષિણે । ઉત્પપાત તતો ધારા વારિણો વિમલા શુભા
પार्थે ભીષ્મજીના જમણા બાજુ પૃથ્વીને ભેદી; ત્યાંથી શુદ્ધ અને શુભ પાણીની ધારા ફૂટીને બહાર આવી.
શીતસ્યામૃતકલ્પસ્ય દિવ્યગન્ધરસસ્ય ચ । અતર્પયત્તતઃ પાર્થઃ શીતયા જલધારયા
એ ઠંડી, અમૃત જેવી, દિવ્ય સુગંધ અને સ્વાદવાળી પાણીની ધારાથી અર્જુને ભીષ્મજીને તૃપ્ત કર્યા અને તેમને ઠંડક આપી.
ભીષ્મં કુરૂણામૃષભં દિવ્યં દિવ્યપરાક્રમમ્ । કર્મણા તેન પાર્થસ્ય શક્રસ્યેવ વિકુર્વતઃ
પાર્થના એ કાર્યથી, જે ઇન્દ્રના વિક્રમ સમાન હતું, તેણે દિવ્ય પરાક્રમી અને કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મજીનું સન્માન કર્યું.
વિસ્મયં પરમં જગ્મુસ્તતસ્તે વસુધાધિપાઃ । તત્કર્મ પ્રેક્ષ્ય બીભત્સોરતિમાનુષવિક્રમમ્
ભીમસેનના નાના ભાઈના એ અતિમાનવિક પરાક્રમને જોઈ ધરતીના બધા રાજાઓ અત્યંત આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.
સંપ્રાવેપન્ત કુરવો ગાવઃ શીતાર્દિતા ઇવ। વિસ્મયાચ્ચોત્તરીયાણિ વ્યાવિધ્યન્સર્વતો નૃપાઃ
કૌરવો ઠંડીથી પીડાયેલી ગાયોની જેમ કાંપવા લાગ્યા; અને આશ્ચર્યથી રાજાઓએ ચારે બાજુ પોતાના ઉપરના વસ્ત્રો ફેંકી દીધા.
શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષસ્તુમુલઃ સર્વતોઽભવત્। તૃપ્તઃ શાન્તનવશ્ચાપિ રાજન્બીભત્સુમબ્રવીત્
ચારેય બાજુ શંખ અને ઢોલનો ગર્જનાવાળો અવાજ થયો; અને સંતાનુપુત્ર ભીષ્મજી તૃપ્ત થઈને, રાજા, અર્જુનને બોલ્યા.
સર્વપાર્થિવવીરાણાં સન્નિધૌ પૂજયન્નિવ । નૈતચ્ચિત્રં મહાબાહો ત્વયિ કૌરવનન્દન
બધા પરાક્રમી રાજાઓની હાજરીમાં, જાણે તારી પૂજા કરતાં, ભીષ્મજી બોલ્યા: 'મહાબાહુ, કૌરવોને આનંદ આપનાર અર્જુન, તારા માટે આ કંઈ અચરજની વાત નથી.'
કથિતો નારદેનાસિ પૂર્વર્ષિરમિતદ્યુતે । વાસુદેવસહાયસ્ત્વં મહત્કર્મ કરિષ્યસિ
'પૂર્વે મહર્ષિ નારદે કહ્યું હતું કે, તું વાસુદેવના સહયોગથી મહાન કાર્ય કરશે.'
યન્નોત્સહતિ દેવેન્દ્રઃ સહ દેવૈરપિ ધ્રુવમ્ । વિદુસ્ત્વાં નિધનં પાર્થ સર્વક્ષત્રસ્ય તદ્વિદઃ
'જે કાર્ય દેવરાજ ઇન્દ્ર પણ દેવો સાથે મળીને નથી કરી શકતા, તે સત્યને જાણનારા લોકો તને, પાર્થ, બધા ક્ષત્રિયોના વિનાશરૂપ જાણે છે.'
ધનુર્ધરાણામેકસ્ત્વં પૃથિવ્યાં પ્રવરો નૃષુ
'પૃથ્વી પર બધા ધનુર્ધારોમાં તું એકલો મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ છે.'
મનુષ્યા જગતિ શ્રેષ્ઠાઃ પક્ષિણાં પતગેશ્વરઃ। સરિતં સાગરઃ શ્રેષ્ઠો ગૌર્વરિષ્ઠા ચતુષ્પદામ્
'માનવોમાં શ્રેષ્ઠ માનવ છે; પક્ષીઓમાં રાજા શ્રેષ્ઠ છે; નદીઓમાં સાગર શ્રેષ્ઠ છે; અને ચતુષ્પદોમાં વાછરડો શ્રેષ્ઠ છે.'
આદિત્યસ્તેજસાં શ્રેષ્ઠો ગિરીણાં હિમવાન્વરઃ । જાતીનાં બ્રાહ્મણઃ શ્રેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠસ્ત્વમસિ ધન્વિનાં
'તેજસ્વીઓમાં સૂર્ય શ્રેષ્ઠ છે; પર્વતોમાં હિમાલય શ્રેષ્ઠ છે; જાતિમાં બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે; અને ધનુર્ધારોમાં તું શ્રેષ્ઠ છે.'