ત્વાં તુ ચક્ષુર્હણં પ્રાપ્ય દગ્ધો ઘોરેણ ચક્ષુષ
પણ તારા દ્વારા મળેલી દૃષ્ટિહાનિથી, તે ભીષણ દૃષ્ટિએ દહાઈ ગયા.
તવ પ્રસાદાદ્વિજયઃ ક્રોધાત્તવ પરાજયઃ । ત્વં હિ નઃ શરણં કૃષ્ણ ભક્તાનામભયંકરઃ
તારી કૃપાથી વિજય મળે છે, તારા ક્રોધથી પરાજય થાય છે; હે કૃષ્ણ, તું અમારો આશરો છે અને ભક્તોને નિર્ભયતા આપનાર છે.
અનાશ્ચર્યો જયસ્તેષાં યેષાં ત્વમસિ કેશવ । રક્ષિતા સમરે નિત્યં નિત્યં ચાપિ હિતે રતઃ
જેનાં રક્ષક હંમેશા તું છે, હે કેશવ, અને જેમના હિતમાં તું સદા તત્પર છે, તેમનો વિજય નવાઈની વાત નથી.
એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ સ્મયમાનો જનાર્દનઃ। તવૈવૈતદ્યુક્તરૂપં વચનં પાર્થિવોત્તમ
આવી વાત સાંભળી, જનાર્દને સ્મિતભર્યા મુખે કહ્યું: હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તારા શબ્દો સાચા અને યોગ્ય છે.
વ્યુષ્ટાયાં તુ મહારાજ શર્વર્યાં સર્વપાર્થિવાઃ। પાણ્ડવા ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ ઉપાતિષ્ઠન્પિતામહમ્
પછી રાત વીતી ગઈ ત્યારે, હે રાજા, બધા પૃથ્વીપતિઓ, પાંડવો અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો પિતામહ પાસે ગયા.
તં વીરશયને વીરં શયાનં કુરુસત્તમ। અભિવાદ્યોપતસ્થુર્વૈ ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયર્ષભમ્
ત્યાં, વીરશય્યાએ સુતા કુરુશ્રેષ્ઠ ભીષ્મને, ક્ષત્રિયોએ વંદન કરીને, ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મની આજુબાજુ એકઠા થયા.
કન્યાશ્ચન્દનચૂર્ણૈશ્ચ લાજૈર્માલ્યૈશ્ચ સર્વશઃ । અવાકિરઞ્છાન્તનવં તત્ર ગત્વા સહસ્રશઃ
હજારો કન્યાઓ ચંદનનો સુગંધિત ચૂર્ણ, લાજ અને ફૂલોની વણાવેલી માળાઓ લઈને ત્યાં ગઈ અને શાંતનુના પુત્ર પર તે બધું છાંટ્યું.
સ્ત્રિયો વૃદ્ધાસ્તથા બાલાઃ પ્રેક્ષકાશ્ચ પૃથગ્જનાઃ । સમભ્યયુઃ શાન્તનવં ભૂતાનીવ તમોનુદમ્
સ્ત્રીઓ, વૃદ્ધો, બાળકો અને જુદા જુદા દર્શકોએ પણ ત્યાં જઈને શાંતનુના પુત્ર પાસે ભેગા થયા, જાણે અંધકાર દૂર કરનાર પાસે જીવાતો જાય એમ.
તૂર્યાણિ શતસઙ્ખ્યાનિ તથૈવ નટનર્તકાઃ। શિલ્પિનશ્ચ તથાઽઽજગ્મુઃ કુરુવૃદ્ધં પિતામહમ્
સાંભળવા માટેના સોંથી વધુ વાદ્યો, નૃત્ય-નાટક કરનારા અને કળાકારો પણ કુરુઓના પિતામહ પાસે આવ્યા.
ઉપાગમ્ય ચ રાજેન્દ્ર સન્નહાન્વિપ્રમુચ્ય તે। આયુધાનિ ચ નિક્ષિપ્ય સહિતાઃ કુરુપાણ્ડવાઃ
પછી, રાજા, કૌરવો અને પાંડવો બંનેએ પોતાનું શસ્ત્ર અને કવચ ઉતારીને ત્યાં ભેગા થયા.
અન્વાસન્ત દુરાધર્ષં દેવવ્રતમરિંદમમ્। અન્યોન્યં પ્રીતિમન્તસ્તે યથાપૂર્વં યથાવયઃ
પછી બધાએ દુર્જય દેવવ્રતને ઘેરી લીધો અને એકબીજાની વય અને પૂર્વવત પ્રેમથી મુલાકાત લીધી.
સા પાર્થિવશતાકીર્ણા સમિતિર્ભીષ્મશોભિતા। શુશુભે ભારતી દીપ્તા દિવીવાદિત્યમણ્ડલમ્
એ સભા, જેમાં અનેક રાજાઓ ભેગા થયા હતા અને ભીષ્મની ઉપસ્થિતિથી શોભાયમાન હતી, એ તેજસ્વી રીતે ઝળહળી, જાણે સૂર્યમંડળ ઝળહલે.
વિબભૌ ચ નૃપાણાં સા ગઙ્ગાસુતમુપાસતામ્। દેવાનામિવ દેવેશં પિતામહમુપાસતામ્
ગંગાપુત્રની સેવા કરતા રાજાઓની એ સભા એવી તેજવાળી લાગતી હતી, જેમ દેવતાઓ પોતાના ઇશ્વર પિતામહની સેવા કરે ત્યારે તેજ ફેલાય.
ભીષ્મસ્તુ વેદનાં ધૈર્યાન્નિગૃહ્ય ભરતર્ષભ । અભિતપ્તઃ શરૈશ્ચૈવ નાતિહૃષ્ટમનાઽબ્રવીત્
પણ ભીષ્મ, તીક્ષ્ણ બાણોથી દાઝાતા, ધૈર્યથી પોતાની પીડા દબાવીને, બહુ આનંદ વિના બોલ્યા.
શરાભિતપ્તકાયો હિ શસ્ત્રસંપાતમૂર્ચ્છિતઃ । પાનીયમિત સંપ્રેક્ષ્ય રાજ્ઞસ્તાન્પ્રત્યભાષત
શરીર બાણોથી પીડાતું અને શસ્ત્રોના ઘા થીકાવવાથી સંજ્ઞા ગુમાવતી, તેણે રાજાઓ તરફ જોઈને પાણી માંગ્યું.
તતસ્તે ક્ષત્રિયા રાજન્નુપાજહ્રુઃ સમન્તતઃ । ભક્ષ્યાનુચ્ચાવચાન્રાજન્વારિકુમ્ભાંશ્ચ શીતલાન્
પછી, રાજા, કષત્રિયો દરેક તરફથી વિવિધ ખાદ્યપદાર્થો, સાદા અને વૈભવી, તથા ઠંડા પાણીના ઘડાં લઈને આવ્યા.
ઉપાનીતં તુ પાનીયં દૃષ્ટ્વા શાન્તનવોઽબ્રવીત્। ન મેઽદ્ય સેવિતું યોગ્યા ભોગાઃ કેવલમાનુષાઃ
પાણી પાસે લાવાયું તે જોઈને શાંતનુના પુત્ર બોલ્યા: 'આજે હું માત્ર માનવસુખ માટે યોગ્ય નથી.'
અપક્રાન્તો મનુષ્યેભ્યઃ શરશય્યાં ગતો હ્યહમ્। પ્રતીક્ષમાણસ્તિષ્ઠામિ નિવૃત્તિં શશિસૂર્યયોઃ
'હું માનવલોકમાંથી દૂર થઈ ગયો છું અને હવે બાણશૈયા પર પથરાયો છું, ચંદ્ર અને સૂર્યના અસ્ત થવાની રાહ જોઈ રહ્યો છું.'
એવમુક્ત્વા તદોવાચ ભીષ્મઃ શરશતૈશ્ચિતઃ। પયઃ પાસ્યામિ ગોપાલા ગોમયં ન તુ ગોમયમ્। ગોપયેનાગ્નિવર્ણેન ગોમયં ન તુ ગોમયમ્
આ રીતે કહીને, ભીષ્મે બાણોથી ઢંકાયેલા શરીરે કહ્યું: 'હું દૂધ પીશ, ગોપાલકો, ગોમય નહીં; અગ્નિસમાન રંગનું દૂધ લાવજો, ગોમય નહિ.'
એવમુક્ત્વા શાન્તનવો નિન્દન્વાક્યેન પાર્થિવાન્। અર્જુનં દ્રષ્ટુમિચ્છામીત્યભ્યભાષત ભારત
આવી રીતે બોલ્યા પછી, શાંતનુના પુત્રે રાજાઓને ઠપકો આપીને કહ્યું: 'હું અર્જુનને જોવા ઇચ્છું છું.'
અથોપેત્ય મહાબાહુરભિવાદ્ય પિતામહમ્ । અતિષ્ઠત્પ્રાઞ્જલિઃ પ્રહ્વઃ કિં કરોમીતિ ચાબ્રવીત્
પછી મહાબાહુ અર્જુને પિતામહને વંદન કરીને હાથ જોડીને આગળ ઊભો રહ્યો અને પુછ્યું: 'હું શું કરું?'
તં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવં રાજન્નભિવાદ્યાગ્રતઃ સ્થિતમ્। અભ્યભાષત ધર્માત્મા ભીષ્મઃ પ્રીતો ધનંજયમ્
પાંડવને વંદન કરીને સામે ઊભેલો જોઈ, ધર્મનિષ્ઠ ભીષ્મ ધનંજયને પ્રસન્ન થઈને સંબોધ્યા.
દહ્યતીવ શરીર મે સંવૃતસ્ય તવેષુભિઃ। મર્માણિ પરિદૂયન્તે મુખં ચ પરિશુષ્યતિ
'મારા શરીર પર તારા બાણોથી અગ્નિ જેવી જ્વાળા થાય છે; મારો કંપાવાળો ભાગ દુઃખે છે અને મોં સુકાઈ ગયું છે.'
વેદનાર્તશરીરસ્ય પ્રયચ્છાપો મમાર્જુન। ત્વં હિ શક્તો મહેષ્વાસ દાતુમમ્ભો યથાવિધિ
'મારા પીડિત શરીરને પાણી આપ, અર્જુન; તું મહાન ધનુર્ધર છે, યોગ્ય રીતે મને પાણી આપી શકે છે.'
અર્જુનસ્તુ તથેત્યુક્ત્વા રથમારુહ્ય વીર્યવાન્। અધિજ્યં બલવત્કૃત્વા ગાણ્ડીવં વ્યાક્ષિપદ્ધનુઃ
અર્જુને 'જેમ કહ્યું તેમ' કહી પોતાના રથ પર ચઢી શક્તિશાળી હાથથી ગાંડીવ ધનુષ્યને મજબૂતીથી ચડાવ્યું અને જોરથી ખેંચ્યું.
તસ્ય જ્યાતલનિર્ઘોષં વિસ્ફૂર્જિતમિવાશનેઃ । વિત્રેસુઃ સર્વભૂતાનિ સર્વે શ્રુત્વા ચ પાર્થિવાઃ
તેના ધનુષ્યની તાંતણનો અવાજ વીજળીના ગર્જનાની જેમ ગૂંજ્યો; એ અવાજ સાંભળી બધા જીવ અને બધા રાજાઓ ડરી ગયા.
તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા રથેન રથિનાં વરઃ। શયાનં ભરતશ્રેષ્ઠં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્
પછી શ્રેષ્ઠ રથયોધ્ધા અર્જુને પોતાના રથથી શયન કરી રહેલા, બધા શસ્ત્રોમાં પ્રવીણ એવા, ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મજીની પરિક્રમા કરી.
સંધાય ચ શરં દીપ્તમભિમન્ત્ર્ય સ પાણ્ડવઃ। પર્જન્યાસ્ત્રેણ સંયોજ્ય સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ
પાંડવે તેજસ્વી બાણ ચડાવી, યોગ્ય મંત્રોચ્ચાર કરીને, તેને વાદળાસ્ત્ર સાથે જોડ્યો અને બધા લોકોએ જોઈ રહ્યું હતું ત્યારે છોડ્યો.
અવિધ્યત્પૃથિવીં પાર્થઃ પાર્શ્વે ભીષ્મસ્ય દક્ષિણે । ઉત્પપાત તતો ધારા વારિણો વિમલા શુભા
પार्थે ભીષ્મજીના જમણા બાજુ પૃથ્વીને ભેદી; ત્યાંથી શુદ્ધ અને શુભ પાણીની ધારા ફૂટીને બહાર આવી.
શીતસ્યામૃતકલ્પસ્ય દિવ્યગન્ધરસસ્ય ચ । અતર્પયત્તતઃ પાર્થઃ શીતયા જલધારયા
એ ઠંડી, અમૃત જેવી, દિવ્ય સુગંધ અને સ્વાદવાળી પાણીની ધારાથી અર્જુને ભીષ્મજીને તૃપ્ત કર્યા અને તેમને ઠંડક આપી.