ગૃહાણેમં મહારાજ મયા સંવર્ધિતં સુતમ્। આદાય પુરુષવ્યાઘ્ર નયસ્વૈનં ગૃહં વિભો
મહારાજ, મેં જે પુત્રને ઉછેર્યો છે, એને લઈ જા; હે મહાપ્રભુ, તેને સ્વીકારીને ઘરે લઈ જા.
વેદાનધિજગે સાઙ્ગાન્વસિષ્ઠાદેષ વીર્યવાન્। કૃતાસ્ત્રઃ પરમેષ્વાસો દેવરાજસમો યુધિ
એ પુત્રે વશિષ્ઠ પાસેથી તમામ શાખાઓવાળા વેદો શીખ્યા છે, એ શસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગત, શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર અને યુદ્ધમાં દેવરાજ સમાન છે.
સુરાણાં સંમતો નિત્યમસુરાણાં ચ ભારત। ઉશા વેદ યચ્છાસ્ત્રમયં તદ્વેદ સર્વશઃ
હે ભારત, એ દેવો અને અસુરો બંનેમાં હંમેશા માન્ય છે; ઉશાનાએ જે શસ્ત્રવિદ્યા જાણે છે, એ બધું તેને સંપૂર્ણ આવડે છે.
તથૈવાઙ્ગિરસઃ પુત્રઃ સુરસુરનમસ્કૃતઃ। યદ્વેદ શાસ્ત્રં તચ્ચાપિ કૃત્સ્નમસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતમ્
એ જ રીતે, અંગિરસનો પુત્ર, દેવો અને અસુરો દ્વારા પૂજિત, જે શાસ્ત્ર જાણે છે, એ બધું પણ આમાં સ્થિર છે.
તવ પુત્રે મહાબાહૌ સાઙ્ગોપાઙ્ગં મહાત્મનિ। ઋષિઃ પરૈરનાધૃષ્યો જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્
હે મહાબાહુ, તારા પુત્રમાં તમામ શાખા અને ઉપશાખા સહિતનું જ્ઞાન સ્થિર છે; ઋષિ જમદગ્નિ જેવો, જેને બીજાઓ જીતવા અસમર્થ છે, એવો તેજ પણ તેમાં છે.
યદસ્ત્રં વેદ રાભશ્ચ તદેતસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતમ્। મહેષ્વાસમિમં રાજન્રાજધર્માર્થકોવિદમ્
રાભએ જે શસ્ત્રજ્ઞાન મેળવ્યું છે, એ પણ આમાં છે; હે રાજા, આ મહાન ધનુર્ધર રાજધર્મ અને અર્થની સમજમાં પણ પારંગત છે.
ઇત્યુક્ત્વા સા મહાભાગા તત્રૈવાન્તરધીયત।' તયૈવં સમનુજ્ઞાતઃ પુત્રમાદાય શાન્તનુઃ
આ રીતે કહીને, એ મહાભાગ્યવતી ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગઈ; એના અનુમતિથી શાંતનુએ પોતાના પુત્રને સ્વીકાર્યો.
ભ્રાજમાનં યથાઽદિત્યમાયયૌ સ્વપુરં પ્રતિ। પૌરવસ્તુ પુરીં ગત્વા પુરન્દરપુરોપમામ્
સૂર્યની જેમ તેજસ્વી બની, એ પોતાના શહેર તરફ ગયો; પુરુવંશી રાજાએ ઇન્દ્રની નગરી જેવી પોતાની રાજધાનીમાં પ્રવેશ કર્યો.
સર્વકામસમૃદ્ધાર્થં મેને સોત્માનમાત્મના। પૌરવેષુ તતઃ પુત્રં રાજ્યાર્થમભયપ્રદમ્
પૌરવોમાં રાજસિંહાસન માટે પોતાના પુત્રને નિર્ભયતા આપનાર બનાવતાં, તેણે મનમાં સમજ્યું કે હવે તો સર્વે ઇચ્છિત સુખ-સમૃદ્ધિ મળી ગઈ છે.
ગુણવન્તં મહાત્માનં યૌવરાજ્યેઽભ્યષેચયત્। પૌરવાઞ્શાન્તનોઃ પુત્રઃ પિતરં ચ મહાયશાઃ
શાંતનુના મહાન પ્રતિષ્ઠિત પુત્રએ, ગુણો અને મહાન આત્માવાળા, પૌરવોમાં પોતાના પિતાને યુવરાજ તરીકે સ્થાપિત કર્યા.
રાષ્ટ્રં ચ રઞ્જયામાસ વૃત્તેન ભરતર્ષભ। સ તથા સહ પુત્રેણ રમમાણો મહીપતિઃ
હે ભરતવંશી, રાજાએ પોતાના સારા વર્તનથી રાજ્યને આનંદિત કર્યું; અને પુત્ર સાથે આનંદ માણતો એ ધરતીનો સ્વામી ખુશ રહ્યો.
વર્તયામાસ વર્ષાણિ ચત્વાર્યમિતવિક્રમઃ। સ કદાચિદ્વનં યાતો યમુનામભિતો નદીમ્
એ મહારાજે સંયમપૂર્વક ચાર વર્ષ વિતાવ્યા; એક દિવસ તે યમુના નદીની નજીકના જંગલમાં ગયો.
મહીપતિરનિર્દેશ્યમાજિઘ્રદ્ગન્ધમુત્તમમ્। તસ્ય પ્રભવમન્વિચ્છન્વિચચાર સમન્તતઃ
રાજાએ ત્યાં એક અણવણાવી શકાય તેવી સુગંધ મહેસૂસ કરી; એ સુગંધ ક્યાંથી આવે છે એ જાણવા માટે તેણે ચારે બાજુ શોધખોળ કરી.
સ દદર્શ તદા કન્યાં દાશાનાં દેવરૂપિણીમ્। તામપૃચ્છત્સ દૃષ્ટ્વૈવ કન્યામસિતલોચનામ્
ત્યારે તેણે દાશ જાતિની, દેવતાજેવી રૂપાળી એક કન્યાને જોઈ; એ કાળી આંખવાળી કન્યાને જોઈને તેણે તુરંત પૂછ્યું.
કસ્ય ત્વમસિ કા ચાસિ કિં ચ ભીરુ ચિકીર્ષસિ। સાઽબ્રવીદ્દાશકન્યાઽસ્મિ ધર્માર્થં વાહયે તરિમ્
'તું કોણ છે? કઈ છે? અને શું કરવા ઈચ્છે છે, ભયભીત છોકરી?' ત્યારે એ બોલી, 'હું દાશની દીકરી છું; ધર્મ અને જીવનનિર્વાહ માટે લોકોની નાવ ચલાવું છું.'
પિતુર્નિયોગાદ્ભદ્રં તે દાશરાજ્ઞો મહાત્મનઃ। રૂપમાધુર્યગન્ધૈસ્તાં સંયુક્તાં દેવરૂપિણીમ્
'મારા પિતા, દાશ રાજાના આદેશે, હે શુભે, હું અહીં છું' — એ દેવતાજેવી કન્યા રૂપ, મીઠાશ અને સુગંધથી યુક્ત હતી.
સમીક્ષ્ય રાજા દાશેયીં કામયામાસ શાન્તનુઃ। સ ગત્વા પિતરં તસ્યા વરયામાસ તાં તદા
શાંતનુ રાજાએ દાશકન્યાને જોઈને તેને ઇચ્છી; પછી એ તેના પિતાજી પાસે જઈને લગ્ન માટે વિનંતી કરી.
પર્યપૃચ્છત્તતસ્તસ્યાઃ પિતરં સોત્મકારણાત્। સ ચ તં પ્રત્યુવાચેદં દાશરાજો મહીપતિમ્
પછી તેણે પોતાના પુત્રના હિત માટે એ કન્યાના પિતાને પૂછ્યું; દાશરાજાએ રાજાને આ રીતે જવાબ આપ્યો.
જાતમાત્રૈવ મે દેયા વરાય વરવર્ણિની। હૃદિ કામસ્તુ મે કશ્ચિત્તં નિબોધ જનેશ્વર
'મારી દીકરી, જે દેવતાજેવી તેજવાળી છે, જન્મતાની સાથે જ યોગ્ય વર માટે આપવાની છે; પણ હે મનુષ્યોના રાજા, મારા હૃદયની ઈચ્છા સાંભળો.'
યદીમાં ધર્મપત્નીં ત્વં મત્તઃ પ્રાર્થયસેઽનઘ। સત્યવાગસિ સત્યેન સમયં કુરુ મે તતઃ
'જો, હે નિર્દોષ, તું મને સાચા મનથી આ કન્યાને ધર્મપત્ની તરીકે માંગે છે, તો પછી સત્યના વચનથી મને વચન આપ.'
સમયેન પ્રદદ્યાં તે કન્યામહમિમાં નૃપ। ન હિ મે ત્વત્સમઃ કશ્ચિદ્વરો જાતુ ભવિષ્યતિ
'વચન આપીને હું તને આ કન્યાને આપીશ, હે રાજા; કેમ કે તેના માટે તારા જેવો યોગ્ય વર કદી મળવાનો નથી.'
શ્રુત્વા તવ વરં દાશ વ્યવસ્યેયમહં તવ। દાતવ્યં ચેત્પ્રદાસ્યામિ ન ત્વદેયં કથંચન
'હું તારો વર સાંભળીને વિચાર કરીશ, દાશ; જો આપવાનું યોગ્ય હોય તો આપીશ, પણ બીજું કોઈ રીતે આપી શકાતું નથી.'
અસ્યાં જાયેત યઃ પુત્રઃ સ રાજા પૃથિવીપતે। ત્વદૂર્ધ્વમભિષેક્તવ્યો નાન્યઃ કશ્ચન પાર્થિવ
'હે પૃથ્વીના રાજા, આ કન્યાથી જે પુત્ર જન્મે, એ જ તારા પછી રાજસિંહાસન પર બેસે; બીજું કોઈ નહીં, હે રાજન.'
નાકામયત તં દાતું વરં દાશાય શાન્તનુઃ। શરીરજેન તીવ્રેણ દહ્યમાનોઽપિ ભારત
હે ભરત, શરીરમાં તીવ્ર ઇચ્છાથી બળતો હોવા છતાં, શાંતનુએ દાશને એ વર આપવાનું મન ન કર્યું.
સ ચિન્તયન્નેવ તદા દાશકન્યાં મહીપતિઃ। પ્રત્યયાદ્ધાસ્તિનપુરં કામોપહતચેતનઃ
એ રીતે દાશકન્યાની વાત વિચારીને, ઇચ્છાથી મન વ્યાકુળ થઈ, રાજા હસ્તિનાપુર પાછો ફર્યો.
તતઃ કદાચિચ્છોચન્તં શાન્તનું ધ્યાનમાસ્થિતમ્। પુત્રો દેવવ્રતોઽભ્યેત્ય પિતરં વાક્યમબ્રવીત્
પછી એક દિવસ, જ્યારે શાંતનુ દુઃખી થઈ ધ્યાનમાં બેઠા હતા, ત્યારે તેમનો પુત્ર દેવવ્રત પિતાજી પાસે આવીને બોલ્યો.
સર્વતો ભવતઃ ક્ષેમં વિધેયાઃ સર્વપાર્થિવાઃ। તત્કિમર્થમિહાભીક્ષ્ણં પરિશોચસિ દુઃખિતઃ
તમારા માટે સર્વત્ર સુખ-શાંતિ છે અને બધા રાજાઓ પણ તમારી આજ્ઞા માને છે. તો પછી, તમે વારંવાર દુઃખી થઈને શા માટે આટલું શોક કરો છો?
ધ્યાયન્નિવ ચ માં રાજન્નાભિભાષસિ કિંચન। ન ચાશ્વેન વિનિર્યાસિ વિવર્ણો હરિણઃ કૃશઃ
રાજા, તમે જાણે વિચારોમાં ખોવાઈ ગયા છો અને મને એક શબ્દ પણ બોલતા નથી. તમે ઘોડા પર પણ બહાર જતાં નથી, તમારો રંગ ફિક્કો પડી ગયો છે અને તમે હરણ જેવી દુર્બળતા અનુભવો છો.
વ્યાધિમિચ્છામિ તે જ્ઞાતું પ્રતિકુર્યાં હિ તત્ર વૈ
મને જાણવા છે કે તમને શું દુઃખ છે, જેથી હું એ પ્રમાણે તમારી મદદ કરી શકું.
વિવર્તું નાશકત્તસ્મૈ પિતા પુત્રસ્ય શાન્તનુઃ।' એવમુક્તઃ સ પુત્રેણ શાન્તનુઃ પ્રત્યભાષત
પિતા શાંતનુ પુત્રને તરત જવાબ આપી શક્યા નહીં, પણ પુત્રે આમ પૂછ્યા પછી શાંતનુએ વાત શરૂ કરી.