વિનિવૃત્તાન્કુરૂન્દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાપિ સ્વસૈનિકાન્। રથૈઃ શીઘ્રાશ્વસંયુક્તૈઃ સમન્તાત્પર્યવારયન્
કૌરવોને પાછા જતાં જોઈ, પાંડવો પણ પોતાના સૈનિકોને ઝડપી ઘોડાઓ જોડાયેલા રથોથી ચારે બાજુથી ઘેરી લીધા.
નિવૃત્તેષુ ચ સૈન્યેષુ પારમ્પર્યેણ સર્વશઃ । નિર્મુક્તકવચાઃ સર્વે ભીષ્મમીયુર્નરાધિપાઃ
જ્યારે બધે જ સૈન્ય પાછું ખેંચાઈ ગયું, ત્યારે બધા રાજાઓ પોતાનું કવચ ઉતારીને ભીષ્મ પાસે ગયા.
વ્યુપરમ્ય તતો યુદ્ધાદ્યોધાઃ શતસહસ્રશઃ । ઉપતસ્થુર્મહાત્માનં પ્રજાપતિમિવામરાઃ
પછી યુદ્ધથી વિરામ લઈને લાખો યોદ્ધાઓ મહાન આત્માવાળા ભીષ્મને ઘેરીને ઊભા રહ્યા, જેમ દેવતાઓ પ્રજાપતિને ઘેરી લે છે.
તે તુ ભીષ્મં સમાસાદ્ય શયાનં ભરતર્ષભમ્ । અભિવાદ્યાવતિષ્ઠન્ત પાણ્ડવાઃ કુરુભિઃ સહ
પાંડવો અને કૌરવો ભીષ્મ પાસે ગયા, તેમને વંદન કર્યું અને એના શય્યા પાસે ઊભા રહ્યા.
અથ પાણ્ડૂન્કુરૂંશ્ચૈવ પ્રણિપત્યાગ્રતઃ સ્થિતાન્ । અભ્યભાષત ધર્માત્મા ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તદા
પછી શાંતનુપુત્ર, ધર્મનિષ્ઠ ભીષ્મે, સામે વંદન કરીને ઊભેલા પાંડવો અને કૌરવોને સંબોધ્યા.
સ્વાગતં વો મહાભાગાઃ સ્વાગતં વો મહારથાઃ । તુષ્યામિ દર્શનાચ્ચાહં યુષ્માકમમરોપમાઃ
"આપ સૌ મહાભાગ્યશાળી છો, આપ સૌ મહારથીઓ છો, આપ સૌને મળીને મને ખૂબ આનંદ થયો છે; આપ સૌ અમર દેવતાઓ જેવા છો."
અભિનન્દ્ય સ તાનેવં શિરસા લમ્બતાઽબ્રવીત્ । `પરપાર્શ્વે તવ સુતાન્સ્થિતાનુદ્વીક્ષ્ય ભારત।' શિરો મે લમ્બતેઽત્યર્થમુપધાનં પ્રદીયતામ્
આ રીતે સૌને વંદન કરીને, ભીષ્મે માથું ઝુકાવીને કહ્યું: 'હે ભરત, તારા પુત્રોને સામે ઊભેલા જોઈને મારું માથું નીચે વળે છે; મારા માટે એક તકિયો લાવો.'
તતો નૃપાઃ સમાજહ્રુસ્તનૂનિ ચ મૃદૂનિ ચ । ઉપધાનાનિ મુખ્યાનિ નૈચ્છત્તાનિ પિતામહઃ
પછી રાજાઓએ નરમ અને ઉત્તમ તકિયા લાવ્યાં, પણ પિતામહે એ તકીયાઓ સ્વીકારી નહીં.
અથાબ્રવીન્નરવ્યાઘ્રઃ પ્રસહન્નિવ તાન્નૃપાન્ । નૈતાનિ વીરશય્યાસુ યુક્તરૂપાણિ પાર્થિવાઃ
પછી એ પુરુષસિંહે રાજાઓને કહ્યું: 'હે રાજાઓ, આ તકિયા વીરના શય્યાને યોગ્ય નથી.'
તતો વીક્ષ્ય નરશ્રેષ્ઠમભ્યભાષત પાણ્ડવમ્ । ધનઞ્જયં દીર્ઘબાહું સર્વલોકમહારથમ્
પછી સર્વોત્તમ પુરુષને જોઈ, ભીષ્મે લાંબા હાથવાળા અને સર્વ મહારથીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાંડવ અર્જુનને સંબોધ્યા.
ધનઞ્જય મહાબાહો શિરો મે તાત લમ્બતે। દીયતામુપધાનં વૈ યદ્યુક્તમિહ મન્યસે
ધનંજય, બળવાન પુત્ર, મારું માથું ઝૂકી રહ્યું છે, બેટા; જો તારે યોગ્ય લાગે તો મને તકલીફ ન થાય એ રીતે તું મને તાકિયું આપી શકે તો આપ.
સમારોપ્ય મહચ્ચાપમભિવાદ્ય પિતામહમ્। નેત્રાભ્યામશ્રુપૂર્ણાભ્યામિદં વચનમબ્રવીત્
પછી પોતાના મોટાં ધનુષ્યને બાજુ પર મૂકી, પિતામહને વંદન કરીને, આંખોમાંથી અશ્રુ ભરાઈ આવ્યા, અને એણે આ રીતે કહ્યું:
આજ્ઞાપય કુરુશ્રેષ્ઠ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વર। પ્રેષ્યોઽહં તવ દુર્ધર્ષ ક્રિયતાં કિં પિતામહ
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, શસ્ત્રધારીમાં સર્વોત્તમ, મને આદેશ આપો; હું તમારો સેવક છું, અજય પિતામહ, શું કરું, કહો.
તમબ્રવીચ્છાન્તનવઃ શિરો મે તાત લમ્બતે । `દીયતામુપધાનં મે યદ્યુક્તમિહ મન્યસે' ઉપધાનં કુરુશ્રેષ્ઠ ઉપધેહિ મમાર્જુન
શાંતનુપુત્રે કહ્યું: 'મારું માથું ઝૂકી રહ્યું છે, બેટા; જો તારે યોગ્ય લાગે તો મને તાકિયું આપ. કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, અર્જુન, મારા માટે તું તાકિયું ગોઠવી दे.'
વીરશય્યાનુરૂપં વૈ શીઘ્રં વીર પ્રયચ્છ મે । ત્વં હિ પાર્થ સમર્થો વૈ શ્રેષ્ઠઃ સર્વધનુષ્મતામ્
વીર, જલદી મને વીરને યોગ્ય એવું તાકિયું આપ; પાર્થે, તું તો એ માટે સમર્થ છે, અને બધા ધનુર્ધારોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
ક્ષત્રધર્મસ્ય વેત્તા ચ બુદ્ધિસત્વગુણાન્વિતઃ । ફલ્ગુનોઽપિ તથેત્યુક્ત્વા વ્યવસાયં પરંજયઃ
તને ક્ષત્રિયધર્મની સારી સમજ છે અને તું બુદ્ધિ અને સદ્ગુણોથી ભરપૂર છે; ફલ્ગુન એ 'જેમ કહ્યું તેમ' કહી, મનમાં દૃઢ નિશ્ચય કર્યો.
ગૃહ્યાનુમન્ત્ર્ય ગાણ્ડીવં શરાન્સન્નતપર્વણઃ । અનુમાન્ય મહાત્માનં ભરતાનાં મહારથમ્
પછી એણે ગાંડીવ ધનુષ્ય અને પાંખવાળા તીરો હાથમાં લીધા, અને મહાન આત્માવાળા, મહારથી ભરતવંશીને વંદન કર્યા.
ત્રિભિસ્તીક્ષ્ણૈર્મહાવેગૈરુદગૃહ્ણાચ્છિરઃ શરૈઃ । અભિપ્રાયે તુ વિદિતે ધર્માત્મા સ્વયસાચિના
પછી એણે ત્રણ તીક્ષ્ણ અને ઝડપથી ચાલતા તીરો વડે પિતામહનું માથું ટેક આપ્યું; ધર્મનિષ્ઠ અર્જુને એમનું મન જાણીને આવું કર્યું.
અતુષ્યદ્ભરતશ્રેષ્ઠો ભીષ્મો ધર્માર્થતત્ત્વવિત્ । ઉપધાનેન દત્તેન પ્રત્યનન્દદ્ધનઞ્જયમ્
ભીષ્મ, ભરતવંશમાં શ્રેષ્ઠ અને ધર્મના તત્વજ્ઞાની, આપેલા તાકિયાથી પ્રસન્ન થયા અને ધનંજયને આશીર્વાદ આપ્યા.
પ્રાહ સર્વાન્સમુદ્વીક્ષ્ય ભરતાન્ભારતં પ્રતિ। કુન્તીપુત્રં યુધાં શ્રેષ્ઠં સુહૃદાં પ્રીતિવર્ધનમ્
પછી એણે બધા ભરતોને જોઈને, કુંતીપુત્ર, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ અને મિત્રોને આનંદ આપનારા યુધિષ્ઠિર વિશે વાત કરી.
શયનસ્યાનુરૂપં મે પાણ્ડવોપહિતં ત્વયા। યદ્યન્યથા પ્રપદ્યેથાઃ શપેયં ત્વામહં પુરા
પાંડવ, તું જે શય્યા ગોઠવી છે એ મારી લાયક છે; જો તું બીજું કંઈ કરત, તો હું તને પહેલાં જ શાપ આપત.
એવમેવ મહાબાહો ધર્મેષુ પરિતિષ્ઠતા। સ્વપ્તવ્યં ક્ષત્રિયેણાજૌ શરતલ્પગતેન વૈ
મહાબાહુ, સાચા ધર્મમાં રહેનારને આવું જ કરવું જોઈએ; યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયને તીરોની શય્યામાં આવું જ સુવું યોગ્ય છે.
એવમુક્ત્વા તુ બીભત્સું સર્વાંસ્તાનબ્રવીદ્વચઃ । રાજ્ઞશ્ચ રાજપુત્રાંશ્ચ પાણ્ડવૈરભિસંવૃતાન્
આવી રીતે ભીમસેનને કહી, એણે ત્યાં હાજર બધા રાજાઓ અને પાંડવો સાથે આવેલા રાજકુમારોને સંબોધ્યા:
પશ્યધ્વમુપધાનં મે પાણડવેનાભિસન્ધિતમ્ । શયેયમસ્યાં શય્યાયાં યાવદાવર્તનં રવેઃ
જોવો, પાંડવે મારા માટે જે તાકિયું ગોઠવ્યું છે; હવે હું આ શય્યામાં સૂઈશ, જ્યાં સુધી સૂર્ય પાછો વળે નહીં.
યે તદા ધારયિષ્યન્તિ તે ચ પ્રેક્ષ્યન્તિ માં નૃપાઃ। દિશં વૈશ્રવણાક્રાન્તાં યદા ગન્તા દિવાકરઃ
જેઓ એ સમયે મને ટેકો આપશે અને જે રાજાઓ મને જોશે, જ્યારે સૂર્ય વૈશ્વરાણાના દિશામાં જશે,
નૂનં સપ્તાશ્વયુક્તેન રથેનોત્તમતેજસા । રક્ષ્યેઽહં વૈ મમ પ્રાણાન્સુહૃદઃ સુપ્રિયાનિવ
નિશ્ચિત, સાત ઘોડાઓ જોડાયેલા તેજસ્વી રથમાં, હું મારા પ્રાણને એમ જ સાચવીશ જેમ કોઈ પોતાના પ્રિય મિત્રને સાચવે.
પરિખાઃ ખન્યતામત્ર મમાવસદને નૃપાઃ । ઉપાસિષ્યે વિવસ્વન્તમેવં શરશતાચિતઃ । ઉપારમધ્વં સંગ્રામાદ્વૈરમુત્સૃજ્ય પાર્થિવાઃ
રાજાઓ, મારા નિવાસસ્થાને ખાઈઓ ખોદાવો; હું તીરોની શય્યામાં સૂઈને સૂર્યદેવની રાહ જોઈશ. રાજાઓ, હવે યુદ્ધ બંધ કરો અને વૈર છોડો.
ઉપાતિષ્ઠન્નથો વૈદ્યાઃ શલ્યોદ્ધરણકોવિદાઃ। સર્વોપકરણૈર્યુક્તાઃ કુશલૈઃ સાધુશિક્ષિતાઃ
પછી તીરો કાઢવામાં કુશળ, બધાં સાધનો સાથે, સારી રીતે શીખેલા અને nipuN વૈદ્યો તેમની સેવા માટે હાજર રહ્યા.
તાન્દૃષ્ટ્વા જાહ્નવીપુત્રઃ પ્રોવાચ તનયં તવ । દત્તદેયા વિસૃજ્યન્તાં પૂજયિત્વા ચિકિત્સકાઃ
એમને જોઈને જાહ્નવીપુત્રે તમારા પુત્રને કહ્યું: વૈદ્યોને જે આપવું હોય તે આપો, તેમનું માન કરીને તેમને વિદાય આપો.
એવંગતે મયેદાનીં વૈદ્યૈઃ કાર્યમિહાસ્તિ કિમ્। ક્ષત્રધર્મે પ્રશસ્તાં હિ પ્રાપ્તોઽસ્મિ પરમાં ગતિમ્
હવે આ રીતે બન્યું છે, તો મને અહીં વૈદ્યોની શું જરૂર છે? હું તો ક્ષત્રિયધર્મમાં જે શ્રેષ્ઠ અવસ્થા કહેવાય છે, તેમાં પહોંચી ગયો છું.