પાણ્ડવાશ્ચ જયં લબ્ધ્વા સંગ્રામશિરસિ સ્થિતાઃ । સર્વે દધ્યુર્મહાશઙ્ખાન્હેમજાલપરિષ્કૃતાન્
પણ પાંડવો, વિજય પ્રાપ્ત કરીને યુદ્ધમંડળના મથકે ઊભા રહ્યા અને સૌએ સોનાની જાળીથી સુશોભિત મહાશંખો વગાડ્યા.
હર્ષાત્તૂર્યસહસ્રેષુ વાદ્યમાનેષુ ચાનઘ । અપશ્યામ મહારાજ ભીમસેનં મહાબલમ્
હર્ષથી હજારો વાદ્યો વગાડાતા, હે મહારાજ, અમે મહાબળવાન ભીમસેનને જોયા.
વિક્રીડમાનં કૌન્તેયં હર્ષેણ મહતા યુતમ્। નિહત્ય તરસા શત્રું મહાબલસમન્વિતમ્
કુંતિપુત્ર અર્જુને મહાન આનંદમાં રમતો રમતો, પોતાની આખી તાકાતથી પોતાના શક્તિશાળી દુશ્મનને યુદ્ધભૂમિ પર પરાસ્ત કર્યો.
સંમોહશ્ચાપિ તુમુલઃ કુરૂણામભવત્તતઃ । કર્ણદુર્યોધનૌ ચાપિ નિઃશ્વસેતાં મુહુર્મુહુઃ
પછી કૌરવોમાં ભારે ગભરાટ ફેલાયો અને કર્ણ તથા દુર્યોધન વારંવાર ઊંડી શ્વાસો લેતા રહ્યા.
તથા નિપાતિતે ભીષ્મે કૌરવાણાં પિતામહે । હાહાભૂતમભૂત્સર્વં નિર્મર્યાદમવર્તત
જ્યારે કૌરવોના પિતામહ ભીષ્મ જમીન પર પડ્યા, ત્યારે બધાજ લોકોમાં હાહાકાર મચી ગયો અને યુદ્ધની વ્યવસ્થા તૂટી પડી.
દૃષ્ટ્વા ચ પતિતં ભીષ્મં પુત્રો દુઃશાસનસ્તવ। ઉત્તમં જવમાસ્થાય દ્રોણાનીકભુપાદ્રવત્
ભીષ્મને પડેલા જોઈ, તારો પુત્ર દુશાસન ઝડપથી દ્રોણની સેના તરફ દોડી ગયો.
ભ્રાત્રા પ્રસ્થાપિતો વીરઃ સ્વેનાનીકેન દંશિતઃ। પ્રયયૌ પુરુષવ્યાઘ્રઃ સ્વસૈન્યમભિહર્ષયન્
ભાઈએ પ્રેરણા આપી અને ગુસ્સાથી ભરાઈ, એ વીર પુરુષ પોતાના સૈનિકોમાં ઉત્સાહ ભરીને આગળ વધ્યો.
તમાયાન્તમભિપ્રેક્ષ્ય કુરવઃ પર્યવારયન્। દુઃશાસનં મહારાજ કિમયં વક્ષ્યતીતિ ચ
દુશાસનને આવતો જોઈ, કૌરવો એના ચારે બાજુ ભેગા થયા, રાજા, અને વિચારી રહ્યા કે હવે એ શું કહે છે.
તતો દ્રોણાય નિહતં ભીષ્મમાચષ્ટ કૌરવઃ । દ્રોણસ્તદાઽપ્રિયં શ્રુત્વા મુમોહ ભરતર્ષભ
પછી દુશાસને દ્રોણને ભીષ્મના મૃત્યુની વાત કહી; એ દુઃખદ સમાચાર સાંભળી, દ્રોણ, ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ, બેભાન થઈ ગયો.
સ સંજ્ઞામુપલભ્યાશુ ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્ । નિવારયામાસ તદા સ્વાન્યનીકાનિ મારિષ
પછી ભારદ્વાજપુત્ર દ્રોણે તરત જ સંયમ મેળવી પોતાના સૈનિકોને રોકી દીધા.
વિનિવૃત્તાન્કુરૂન્દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાપિ સ્વસૈનિકાન્। રથૈઃ શીઘ્રાશ્વસંયુક્તૈઃ સમન્તાત્પર્યવારયન્
કૌરવોને પાછા જતાં જોઈ, પાંડવો પણ પોતાના સૈનિકોને ઝડપી ઘોડાઓ જોડાયેલા રથોથી ચારે બાજુથી ઘેરી લીધા.
નિવૃત્તેષુ ચ સૈન્યેષુ પારમ્પર્યેણ સર્વશઃ । નિર્મુક્તકવચાઃ સર્વે ભીષ્મમીયુર્નરાધિપાઃ
જ્યારે બધે જ સૈન્ય પાછું ખેંચાઈ ગયું, ત્યારે બધા રાજાઓ પોતાનું કવચ ઉતારીને ભીષ્મ પાસે ગયા.
વ્યુપરમ્ય તતો યુદ્ધાદ્યોધાઃ શતસહસ્રશઃ । ઉપતસ્થુર્મહાત્માનં પ્રજાપતિમિવામરાઃ
પછી યુદ્ધથી વિરામ લઈને લાખો યોદ્ધાઓ મહાન આત્માવાળા ભીષ્મને ઘેરીને ઊભા રહ્યા, જેમ દેવતાઓ પ્રજાપતિને ઘેરી લે છે.
તે તુ ભીષ્મં સમાસાદ્ય શયાનં ભરતર્ષભમ્ । અભિવાદ્યાવતિષ્ઠન્ત પાણ્ડવાઃ કુરુભિઃ સહ
પાંડવો અને કૌરવો ભીષ્મ પાસે ગયા, તેમને વંદન કર્યું અને એના શય્યા પાસે ઊભા રહ્યા.
અથ પાણ્ડૂન્કુરૂંશ્ચૈવ પ્રણિપત્યાગ્રતઃ સ્થિતાન્ । અભ્યભાષત ધર્માત્મા ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તદા
પછી શાંતનુપુત્ર, ધર્મનિષ્ઠ ભીષ્મે, સામે વંદન કરીને ઊભેલા પાંડવો અને કૌરવોને સંબોધ્યા.
સ્વાગતં વો મહાભાગાઃ સ્વાગતં વો મહારથાઃ । તુષ્યામિ દર્શનાચ્ચાહં યુષ્માકમમરોપમાઃ
"આપ સૌ મહાભાગ્યશાળી છો, આપ સૌ મહારથીઓ છો, આપ સૌને મળીને મને ખૂબ આનંદ થયો છે; આપ સૌ અમર દેવતાઓ જેવા છો."
અભિનન્દ્ય સ તાનેવં શિરસા લમ્બતાઽબ્રવીત્ । `પરપાર્શ્વે તવ સુતાન્સ્થિતાનુદ્વીક્ષ્ય ભારત।' શિરો મે લમ્બતેઽત્યર્થમુપધાનં પ્રદીયતામ્
આ રીતે સૌને વંદન કરીને, ભીષ્મે માથું ઝુકાવીને કહ્યું: 'હે ભરત, તારા પુત્રોને સામે ઊભેલા જોઈને મારું માથું નીચે વળે છે; મારા માટે એક તકિયો લાવો.'
તતો નૃપાઃ સમાજહ્રુસ્તનૂનિ ચ મૃદૂનિ ચ । ઉપધાનાનિ મુખ્યાનિ નૈચ્છત્તાનિ પિતામહઃ
પછી રાજાઓએ નરમ અને ઉત્તમ તકિયા લાવ્યાં, પણ પિતામહે એ તકીયાઓ સ્વીકારી નહીં.
અથાબ્રવીન્નરવ્યાઘ્રઃ પ્રસહન્નિવ તાન્નૃપાન્ । નૈતાનિ વીરશય્યાસુ યુક્તરૂપાણિ પાર્થિવાઃ
પછી એ પુરુષસિંહે રાજાઓને કહ્યું: 'હે રાજાઓ, આ તકિયા વીરના શય્યાને યોગ્ય નથી.'
તતો વીક્ષ્ય નરશ્રેષ્ઠમભ્યભાષત પાણ્ડવમ્ । ધનઞ્જયં દીર્ઘબાહું સર્વલોકમહારથમ્
પછી સર્વોત્તમ પુરુષને જોઈ, ભીષ્મે લાંબા હાથવાળા અને સર્વ મહારથીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાંડવ અર્જુનને સંબોધ્યા.
ધનઞ્જય મહાબાહો શિરો મે તાત લમ્બતે। દીયતામુપધાનં વૈ યદ્યુક્તમિહ મન્યસે
ધનંજય, બળવાન પુત્ર, મારું માથું ઝૂકી રહ્યું છે, બેટા; જો તારે યોગ્ય લાગે તો મને તકલીફ ન થાય એ રીતે તું મને તાકિયું આપી શકે તો આપ.
સમારોપ્ય મહચ્ચાપમભિવાદ્ય પિતામહમ્। નેત્રાભ્યામશ્રુપૂર્ણાભ્યામિદં વચનમબ્રવીત્
પછી પોતાના મોટાં ધનુષ્યને બાજુ પર મૂકી, પિતામહને વંદન કરીને, આંખોમાંથી અશ્રુ ભરાઈ આવ્યા, અને એણે આ રીતે કહ્યું:
આજ્ઞાપય કુરુશ્રેષ્ઠ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વર। પ્રેષ્યોઽહં તવ દુર્ધર્ષ ક્રિયતાં કિં પિતામહ
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, શસ્ત્રધારીમાં સર્વોત્તમ, મને આદેશ આપો; હું તમારો સેવક છું, અજય પિતામહ, શું કરું, કહો.
તમબ્રવીચ્છાન્તનવઃ શિરો મે તાત લમ્બતે । `દીયતામુપધાનં મે યદ્યુક્તમિહ મન્યસે' ઉપધાનં કુરુશ્રેષ્ઠ ઉપધેહિ મમાર્જુન
શાંતનુપુત્રે કહ્યું: 'મારું માથું ઝૂકી રહ્યું છે, બેટા; જો તારે યોગ્ય લાગે તો મને તાકિયું આપ. કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, અર્જુન, મારા માટે તું તાકિયું ગોઠવી दे.'
વીરશય્યાનુરૂપં વૈ શીઘ્રં વીર પ્રયચ્છ મે । ત્વં હિ પાર્થ સમર્થો વૈ શ્રેષ્ઠઃ સર્વધનુષ્મતામ્
વીર, જલદી મને વીરને યોગ્ય એવું તાકિયું આપ; પાર્થે, તું તો એ માટે સમર્થ છે, અને બધા ધનુર્ધારોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
ક્ષત્રધર્મસ્ય વેત્તા ચ બુદ્ધિસત્વગુણાન્વિતઃ । ફલ્ગુનોઽપિ તથેત્યુક્ત્વા વ્યવસાયં પરંજયઃ
તને ક્ષત્રિયધર્મની સારી સમજ છે અને તું બુદ્ધિ અને સદ્ગુણોથી ભરપૂર છે; ફલ્ગુન એ 'જેમ કહ્યું તેમ' કહી, મનમાં દૃઢ નિશ્ચય કર્યો.
ગૃહ્યાનુમન્ત્ર્ય ગાણ્ડીવં શરાન્સન્નતપર્વણઃ । અનુમાન્ય મહાત્માનં ભરતાનાં મહારથમ્
પછી એણે ગાંડીવ ધનુષ્ય અને પાંખવાળા તીરો હાથમાં લીધા, અને મહાન આત્માવાળા, મહારથી ભરતવંશીને વંદન કર્યા.
ત્રિભિસ્તીક્ષ્ણૈર્મહાવેગૈરુદગૃહ્ણાચ્છિરઃ શરૈઃ । અભિપ્રાયે તુ વિદિતે ધર્માત્મા સ્વયસાચિના
પછી એણે ત્રણ તીક્ષ્ણ અને ઝડપથી ચાલતા તીરો વડે પિતામહનું માથું ટેક આપ્યું; ધર્મનિષ્ઠ અર્જુને એમનું મન જાણીને આવું કર્યું.
અતુષ્યદ્ભરતશ્રેષ્ઠો ભીષ્મો ધર્માર્થતત્ત્વવિત્ । ઉપધાનેન દત્તેન પ્રત્યનન્દદ્ધનઞ્જયમ્
ભીષ્મ, ભરતવંશમાં શ્રેષ્ઠ અને ધર્મના તત્વજ્ઞાની, આપેલા તાકિયાથી પ્રસન્ન થયા અને ધનંજયને આશીર્વાદ આપ્યા.
પ્રાહ સર્વાન્સમુદ્વીક્ષ્ય ભરતાન્ભારતં પ્રતિ। કુન્તીપુત્રં યુધાં શ્રેષ્ઠં સુહૃદાં પ્રીતિવર્ધનમ્
પછી એણે બધા ભરતોને જોઈને, કુંતીપુત્ર, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ અને મિત્રોને આનંદ આપનારા યુધિષ્ઠિર વિશે વાત કરી.