અથ તે તોમરૈઃ પ્રાસૈર્બાણૌઘૈશ્ચ સમન્તતઃ। પટ્ટસૈશ્ચ સુનિસ્ત્રિંશૈર્નારાચૈશ્ચ તથા શિતૈઃ
પછી ચારેય બાજુથી ભાલાં, ભાલાંના ફેંકી મારેલા શસ્ત્રો, તીરોની વરસાદ, તલવાર, તીખી કટારી અને ધારદાર બાણોથી હુમલો થયો.
વત્સદન્તૈશ્ચ ભલ્લૈશ્ચ તમેકમભિદુદ્રુવુઃ । સિંહનાદસ્તતો ઘોરઃ પાણ્ડવાનામભૂત્તદા
વાછરડાના દાંત જેવા તીરો અને પહોળા ફલાવાળા બાણો વડે તેઓ એ એકમાત્ર યુદ્ધવીર પર તૂટી પડ્યા; ત્યારે પાંડવો તરફથી ભયાનક સિંહના ગર્જના જેવી ધ્વનિ ઉઠી.
તથૈવ તવ પુત્રાશ્ચ નેદુર્ભીષ્મજયૈષિણઃ। તમેકમભ્યરક્ષન્ત સિંહનાદાંશ્ચ ચક્રિરે
એ જ રીતે, ભીષ્મના વિજય માટે ઉત્સુક તમારા પુત્રોએ પણ ગર્જના કરી અને એ એકમાત્ર યુદ્ધવીરને ઘેરી લીધો.
તત્રાસીત્તુમુલં યુદ્ધં તાવકાનાં પરૈઃ સહ। દશમેઽહનિ રાજેન્દ્ર ભીષ્માર્જુનસમાગમે
એ સમયે, રાજા, દસમા દિવસે ભીષ્મ અને અર્જુનના સામના થતાં, તમારા સૈનિકો અને વિરોધી પક્ષ વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું.
આસીદ્ધોર ઇવાવર્તો મુહૂર્તમુદધેરિવ । સૈન્યાનાં યુધ્યમાનાનાં નિઘ્નતામિતરેતરમ્
એ યુદ્ધમાં, બંને પક્ષના સૈનિકો એકબીજાને મારતા હતા અને ક્ષણમાત્ર માટે એ યુદ્ધ દરિયાની ભયાનક ઘૂમરાળ જેવી લાગતી હતી.
અસૌમ્યરૂપા પૃથિવી શોણિતાક્તાઽભવત્તદા। સમં ચ વિષમં ચૈવ ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન
એ સમયે, ધરતી આખી લોહીથી લાલ થઈ ગઈ હતી અને તેનો દેખાવ ભયાનક બની ગયો હતો; સમાન કે અસમાન જમીન કશું જ ઓળખાતું નહોતું.
યોધાનામયુતં હત્વા તસ્મિન્સ દશમેઽહનિ । અતિષ્ઠદાહવે ભીષ્મો ભિદ્યમાનેષુ મર્મસુ
દસમા દિવસે, ભીષ્મે દસ-દસ હજાર યુદ્ધવીરોને મારી નાખ્યા છતાં, પોતે ઘાયલ થતો હોવા છતાં પણ યુદ્ધમાં અડગ રહ્યો.
તતઃ સેનામુખે તસ્મિન્સ્થિતઃ પાર્થો ધનુર્ધરઃ। મધ્યેન કુરુસૈન્યાનાં દ્રાવયામાસ વાહિનીમ્
પછી અર્જુને, ધનુષધારી, સેનાના આગળ ઊભા રહીને કૌરવોની સેનાને વચ્ચેથી તોડી પછાડવા માંડી.
તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ પાણ્ડવાનાં પરાક્રમમ્। દ્રાવયામાસુરિષુભિઃ સર્વાન્ભીષ્મપદાનુગાન્
ત્યાં અમે પાંડવોની અદ્ભુત શૂરવીરતા જોઈ, જેમણે તીરો વડે ભીષ્મના અનુયાયીઓને હાંકી કાઢ્યા.
વયં શ્વેતહયાદ્ભીતાઃ કુન્તીપુત્રાદ્ધનઞ્જયાત્। પીડ્યમાનાઃ શિતૈઃ શસ્ત્રૈઃ પ્રાદ્રવામ રણે તદા
અમે, કુંતીપુત્ર અર્જુનના સફેદ ઘોડાવાળા રથને જોઈ, અને તેના તીખા શસ્ત્રોથી પીડાઈને, એ સમયે યુદ્ધમાંથી ભાગી ગયા.
પાણ્ડવૈઃ પઞ્ચભિઃ સાર્ધં સાત્યકેન ચ ધન્વિના। ધૃષ્ટદ્યુમ્નસુખૈઃ સર્વૈઃ પાઞ્ચાલૈશ્ચ સમન્તતઃક
પાંચેય પાંડવો, ધનુષધારી સાત્યકી, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને બધા પાંચાલો અને તેમના સાથીઓ ચારેય બાજુથી જોડાયા.
ભિદ્યમાનાઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સર્વે કાર્ષ્ણિપુરોગમૈઃ। દ્રોણદ્રૌણિકૃતૈઃ સાર્ધં સર્વે શલ્યશલાદયઃ। તાવકાઃ સમરે રાજઞ્જહુર્ભીષ્મં મહામૃધે
કૃષ્ણના નેતૃત્વમાં, બધા, દ્રોણ અને દ્રોણપુત્ર, શલ્ય અને શલ્વ સહિત, તીખા તીરો વડે ઘાયલ થયા; રાજા, તમારા સૈનિકોએ મહાયુદ્ધમાં ભીષ્મને છોડી દીધો.
સૌવીરાઃ કિતવાઃ પ્રાચ્યાઃપ્રતીચ્યોદીચ્યમાલવાઃ। અભીષાહાઃ શૂરસેનાઃ શિબયોઽથ વસાતયઃ
સૌવીર, કિતવ, પૂર્વ દિશાવાળા, પશ્ચિમ, ઉત્તર, માલવ, અભીષાહ, શૂરસેન, શિબી અને વસાતિ—
સાલ્વાશ્રયાસ્ત્રિગર્તાશ્ચ અમ્બષ્ઠાઃ કેકયૈઃ સહ। દ્વાદશૈતે જનપદાઃ શરાર્તા વ્રણપીડિતાઃ। સંગ્રામે પ્રજહુર્ભીષ્મં યુધ્યમાનાઃ કિરીટિના
સાલ્વ, ત્રિગર્ત, અંબષ્ઠ અને કૈકય—આ બાર જનપદો, તીરોની પીડાથી અને ઘાવોથી દુઃખી થઈ, મકૂટધારી અર્જુન સામે લડતાં લડતાં ભીષ્મને યુદ્ધમાં છોડી ગયા.
તતસ્તમેકં બહવઃ પરિવાર્ય સમન્તતઃ । પરિકાલ્ય કુરૂન્સર્વાઞ્શરર્ષૈરવાકિરન્
પછી અનેક યુદ્ધવીરો એ એકમાત્ર યુદ્ધવીરને ચારેય બાજુથી ઘેરીને, બધા કૌરવોની રક્ષા કરી, તીરોની વરસાદ વરસાવી.
નિપાતયત ગૃહ્ણીત યુધ્યધ્વમવકૃન્તત। ઇત્યાસીત્તુમુલઃ શબ્દો રાજન્ભીષ્મરથં પ્રતિ
'મારી નાખો! પકડી લો! લડો! કાપી નાખો!'—એવી ભયાનક ધ્વનિ, રાજા, ભીષ્મના રથ તરફ સંભળાઈ.
નિહત્ય સમરે રાજઞ્શતશોઽથ સહસ્રશઃ । ન તસ્યાસીદનિર્ભિન્નં ગાત્રે દ્વ્યઙ્ગુલમન્તરમ્
યુદ્ધમાં, રાજા, તેણે સૈકડો અને હજારોથી વધુને મારી નાખ્યા, તેમ છતાં તેના શરીર પર બે આંગળ જેટલું પણ સ્થાન અખંડિત રહ્યું નહોતું.
એવંભૂતસ્તવ પિતા શરૈર્વિશકલીકૃતઃ। શિતાગ્રૈઃ ફલ્ગુનેનાજૌ પ્રાક્શિરાઃ પ્રાપતદ્રથાત્
આવી સ્થિતિમાં, તમારા પિતા, ફાલ્ગુનના તીખા તીરો વડે શરીર છિન્નભિન્ન થઈ ગયું હતું, અને યુદ્ધમાં સીધા માથા નીચે પાડી રથમાંથી પડી ગયા.
કિંચિચ્છેષે દિનકરે પુત્રાણાં તવ પશ્યતામ્ । હાહેતિ દિવિ દેવાનાં પાર્થિવાનાં ચ ભારત
જ્યારે દિવસ પૂરું થવા આવ્યો અને તમારા પુત્રો જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે, હે ભારત, દેવતાઓએ આકાશમાં અને રાજાઓએ ધરતી પર 'હાય હાય' કહીને દુઃખ વ્યક્ત કર્યું.
પતમાને રથાદ્ભીષ્મે બભૂવ સુમહાસ્વનઃ । સંપતન્તમભિપ્રેક્ષ્ય મહાત્માનં પિતામહમ્
જ્યારે ભીષ્મ રથમાંથી પડી ગયા, ત્યારે ખૂબ જ મોટો અવાજ થયો; મહાન આત્માવાળા પિતામહને પડતા જોઈને સૌ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
સહ ભીષ્મેણ સર્વેષાં પ્રાપતન્હૃદયાનિ નઃ । સ પપાત મહાબાહુર્વસુધામનુનાદયન્
ભીષ્મ સાથે સૌના દિલ પણ તૂટી ગયા; તે મહાબાહુ પૃથ્વી પર પડતા જોરદાર ધ્વનિ સાથે પડ્યા.
ઇન્દ્રધ્વજ ઇવોત્સૃષ્ટઃ કેતુઃ સર્વધનુષ્મતામ્ । ધરણીં ન સ પસ્પર્શ શરસઙ્ઘૈઃ સમાવૃતઃ
ઇન્દ્રના ધ્વજ જેવો, બધા ધનુર્ધારોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મ તીરોની પાંખડીમાં ઢંકાયેલા હોવાથી ધરતીને સ્પર્શી ન શક્યા.
શલતલ્પે મહેષ્વાસં શયાનં પુરુષર્ષભમ્। રથાત્પ્રપતિતં ચૈનં દિવ્યો ભાવઃ સમાવિશત્
તીરોથી બનેલા શય્યાપર, એ મહાન ધનુર્ધર અને પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મ, રથમાંથી પડીને દૈવી અવસ્થામાં આવી ગયા.
અભ્યવર્ષચ્ચ પર્જન્યઃ પ્રાકમ્પત ચ મેદિની । પતન્સ દદૃશે ચાપિ દક્ષિણેન દિવાકરમ્
મેઘોએ વરસાદ વરસાવ્યો, ધરતી કંપી ઉઠી, અને જ્યારે ભીષ્મ પડ્યા, ત્યારે તેઓ સૂર્યના દક્ષિણ બાજુએ દેખાયા.
સંજ્ઞાં ચોપાલભદ્વીરઃ કાલં સંચિન્ત્ય ભારત । અન્તરિક્ષે ચ શુશ્રાવ દિવ્યા વાચઃ સમન્તતઃ
એવી ઘડીએ, હે ભારત, એ વીરે સમયનું ધ્યાન રાખીને ફરી સંજ્ઞાન મેળવ્યું અને આકાશમાંથી ચારેય બાજુથી દૈવી અવાજો સાંભળ્યા.
કથં મહાત્મા ગાઙ્ગેયઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ । કાલકર્તા નરવ્યાઘ્રઃ સંપ્રાપ્તે દક્ષિણાયને
'ગંગાપુત્ર, બધા શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને પુરુષોમાં વાઘ એવા મહાત્મા, દક્ષિણાયન શરૂ થતા કેવી રીતે અંતે આવ્યા?'
સ્થિતોઽસ્મીતિ ચ ગાઙ્ગેયસ્તચ્છ્રુત્વા વાક્યમબ્રવીત્। ધારયિષ્યામ્યહં પ્રાણાન્પતિતિઽપિ મહીતલે
ત્યારે ગાંગેયે કહ્યું, 'હું અહીં છું,' અને એ વચન સાંભળી, કહ્યું, 'હું પૃથ્વી પર પડ્યો છું છતાં પણ પ્રાણો રોકી રાખીશ.'
ઉત્તરાયણમન્વિચ્છન્સુગતિપ્રતિકાઙ્ક્ષયા। તસ્ય તન્મતમાજ્ઞાય ગહ્ગા હિમવતઃ સુતાઃ
ઉત્તરાયણની ઈચ્છા અને શુભ અંતની આશાથી, તેની આ ઈચ્છા હિમાલયપુત્રી ગંગાએ જાણી.
મહર્ષીન્હંસરૂપેણ પ્રેષયામાસ તત્ર વૈ। તતસ્તં પ્રતિ તે હંસાસ્ત્વરિતા માનસૌકસઃ
તેણીએ મહર્ષિઓને હંસરૂપે ત્યાં મોકલ્યા; પછી એ માનસ સરોવરવાળા ઝડપી હંસો ભીષ્મ પાસે ગયા.
આજગ્મુઃ સહિતા દ્રષ્ટું ભીષ્મં કુરુપિતામહમ્। યત્ર શેતે નરશ્રેષ્ઠઃ શરતલ્પે પિતામહઃ
એ બધા ભેગા થઈને કુરુ પિતામહ ભીષ્મને જોવા આવ્યા, જ્યાં પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પિતામહ તીરોની શય્યાપર પડ્યા હતા.