તાં દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ શાન્તનુઃ પુરુષર્ષભઃ। સ્યન્દતે કિં ન્વિયં નાદ્ય સરિચ્છ્રેષ્ઠા યથા પુરા
તેને જોઈને પુરુષશ્રેષ્ઠ શાંતનુએ વિચાર્યું: 'આ સર્વ શ્રેષ્ઠ નદી આજે પહેલા જેવું વહેતી કેમ નથી?'
તતો નિમિત્તમન્વિચ્છન્દદર્શ સ મહામનાઃ। કુમારં રૂપસંપન્નં બૃહન્તં ચારુદર્શનમ્
પછી એ મહાન મનવાળા રાજાએ કારણ શોધ્યું અને એક સુંદર, ઉંચા અને મનોહર યુવકને જોયો.
દિવ્યમસ્ત્રં વિકુર્વાણં યથા દેવં પુરન્દરમ્। કૃત્સ્નાં ગઙ્ગાં સમાવૃત્ય શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરવસ્થિતમ્
એ યુવક દેવરાજ ઇન્દ્ર જેવો દિવ્ય શસ્ત્ર ચલાવી રહ્યો હતો અને આખી ગંગા વચ્ચે તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘેરાયેલો ઊભો હતો.
તાં શરૈરાચિતાં દૃષ્ટ્વા નદીં ગઙ્ગાં તદન્તિકે। અભવદ્વિસ્મિતો રાજા દૃષ્ટ્વા કર્માતિમાનુષમ્
એના પાસે ગંગા નદી બાણોથી ભરાઈ ગઈ જોઈને રાજા અતિ માનવીય કાર્ય જોઈ આશ્ચર્યચકિત થયો.
જાતમાત્રં પુરા દૃષ્ટં તં પુત્રં શાન્તનુસ્તદા। નોપલેભે સ્મૃતિં ધીમાનભિજ્ઞાતું તમાત્મજમ્
શાંતનુએ એ પુત્રને જન્મ સમયે જોયો હતો, પણ તે વિદ્વાન હોવા છતાં, હવે પોતાનો પુત્ર છે એ ઓળખી શક્યો નહીં.
સ તુ તં પિતરં દૃષ્ટ્વા મોહયામાસ માયયા। સંમોહ્ય તુ તતઃ ક્ષિપ્રં તત્રૈવાન્તરધીયત
પણ એ યુવકે પિતાને જોઈને માયાથી તેને મોહિત કર્યો અને તરત જ ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયો.
તદદ્બુતં તતો દૃષ્ટ્વા તત્ર રાજા સ શાન્તનુઃ। સઙ્કમાનઃ સુતં ગઙ્ગામબ્રવીદ્દર્શયેતિ હ
આ અદ્ભુત ઘટના જોઈને રાજા શાંતનુએ પુત્રની ઇચ્છા રાખી ગંગાને કહ્યું: 'મને એ બતાવો.'
દર્શયામાસ તં ગઙ્ગા બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્। ગૃહીત્વા દક્ષિણે પાણૌ તં કુમારમલઙ્કૃતમ્
ગંગાએ પછી એ સુંદર યુવકને જમણા હાથમાં પકડીને, શ્રેષ્ઠ રૂપે શોભતા, તેને દર્શાવ્યો.
અલઙ્કૃતામાભરણૈર્વિરજોમ્બરધારિણીમ્। દૃષ્ટપૂર્વામપિ સ તાં નાભ્યજાનાત્સ શાન્તનુઃ
ગંગા પોતે પણ આભૂષણોથી શોભાયમાન અને નિર્મળ વસ્ત્રો પહેરેલી હતી; શાંતનુએ તેને અગાઉ જોઈ હતી છતાં ઓળખી શક્યો નહીં.
યં પુત્રમષ્ટમં રાજંસ્ત્વં પુરા મય્યવિન્દથાઃ। સ ચાયં પુરુષવ્યાઘ્ર સર્વાસ્ત્રવિદનુત્તમઃ
પુરૂષશ્રેષ્ઠ, જે આઠમો પુત્ર તું ક્યારેક મારા ગર્ભમાં પેદા કર્યો હતો, એ સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ શ્રેષ્ઠ પુત્ર આ જ છે.
ગૃહાણેમં મહારાજ મયા સંવર્ધિતં સુતમ્। આદાય પુરુષવ્યાઘ્ર નયસ્વૈનં ગૃહં વિભો
મહારાજ, મેં જે પુત્રને ઉછેર્યો છે, એને લઈ જા; હે મહાપ્રભુ, તેને સ્વીકારીને ઘરે લઈ જા.
વેદાનધિજગે સાઙ્ગાન્વસિષ્ઠાદેષ વીર્યવાન્। કૃતાસ્ત્રઃ પરમેષ્વાસો દેવરાજસમો યુધિ
એ પુત્રે વશિષ્ઠ પાસેથી તમામ શાખાઓવાળા વેદો શીખ્યા છે, એ શસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગત, શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર અને યુદ્ધમાં દેવરાજ સમાન છે.
સુરાણાં સંમતો નિત્યમસુરાણાં ચ ભારત। ઉશા વેદ યચ્છાસ્ત્રમયં તદ્વેદ સર્વશઃ
હે ભારત, એ દેવો અને અસુરો બંનેમાં હંમેશા માન્ય છે; ઉશાનાએ જે શસ્ત્રવિદ્યા જાણે છે, એ બધું તેને સંપૂર્ણ આવડે છે.
તથૈવાઙ્ગિરસઃ પુત્રઃ સુરસુરનમસ્કૃતઃ। યદ્વેદ શાસ્ત્રં તચ્ચાપિ કૃત્સ્નમસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતમ્
એ જ રીતે, અંગિરસનો પુત્ર, દેવો અને અસુરો દ્વારા પૂજિત, જે શાસ્ત્ર જાણે છે, એ બધું પણ આમાં સ્થિર છે.
તવ પુત્રે મહાબાહૌ સાઙ્ગોપાઙ્ગં મહાત્મનિ। ઋષિઃ પરૈરનાધૃષ્યો જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્
હે મહાબાહુ, તારા પુત્રમાં તમામ શાખા અને ઉપશાખા સહિતનું જ્ઞાન સ્થિર છે; ઋષિ જમદગ્નિ જેવો, જેને બીજાઓ જીતવા અસમર્થ છે, એવો તેજ પણ તેમાં છે.
યદસ્ત્રં વેદ રાભશ્ચ તદેતસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતમ્। મહેષ્વાસમિમં રાજન્રાજધર્માર્થકોવિદમ્
રાભએ જે શસ્ત્રજ્ઞાન મેળવ્યું છે, એ પણ આમાં છે; હે રાજા, આ મહાન ધનુર્ધર રાજધર્મ અને અર્થની સમજમાં પણ પારંગત છે.
ઇત્યુક્ત્વા સા મહાભાગા તત્રૈવાન્તરધીયત।' તયૈવં સમનુજ્ઞાતઃ પુત્રમાદાય શાન્તનુઃ
આ રીતે કહીને, એ મહાભાગ્યવતી ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગઈ; એના અનુમતિથી શાંતનુએ પોતાના પુત્રને સ્વીકાર્યો.
ભ્રાજમાનં યથાઽદિત્યમાયયૌ સ્વપુરં પ્રતિ। પૌરવસ્તુ પુરીં ગત્વા પુરન્દરપુરોપમામ્
સૂર્યની જેમ તેજસ્વી બની, એ પોતાના શહેર તરફ ગયો; પુરુવંશી રાજાએ ઇન્દ્રની નગરી જેવી પોતાની રાજધાનીમાં પ્રવેશ કર્યો.
સર્વકામસમૃદ્ધાર્થં મેને સોત્માનમાત્મના। પૌરવેષુ તતઃ પુત્રં રાજ્યાર્થમભયપ્રદમ્
પૌરવોમાં રાજસિંહાસન માટે પોતાના પુત્રને નિર્ભયતા આપનાર બનાવતાં, તેણે મનમાં સમજ્યું કે હવે તો સર્વે ઇચ્છિત સુખ-સમૃદ્ધિ મળી ગઈ છે.
ગુણવન્તં મહાત્માનં યૌવરાજ્યેઽભ્યષેચયત્। પૌરવાઞ્શાન્તનોઃ પુત્રઃ પિતરં ચ મહાયશાઃ
શાંતનુના મહાન પ્રતિષ્ઠિત પુત્રએ, ગુણો અને મહાન આત્માવાળા, પૌરવોમાં પોતાના પિતાને યુવરાજ તરીકે સ્થાપિત કર્યા.
રાષ્ટ્રં ચ રઞ્જયામાસ વૃત્તેન ભરતર્ષભ। સ તથા સહ પુત્રેણ રમમાણો મહીપતિઃ
હે ભરતવંશી, રાજાએ પોતાના સારા વર્તનથી રાજ્યને આનંદિત કર્યું; અને પુત્ર સાથે આનંદ માણતો એ ધરતીનો સ્વામી ખુશ રહ્યો.
વર્તયામાસ વર્ષાણિ ચત્વાર્યમિતવિક્રમઃ। સ કદાચિદ્વનં યાતો યમુનામભિતો નદીમ્
એ મહારાજે સંયમપૂર્વક ચાર વર્ષ વિતાવ્યા; એક દિવસ તે યમુના નદીની નજીકના જંગલમાં ગયો.
મહીપતિરનિર્દેશ્યમાજિઘ્રદ્ગન્ધમુત્તમમ્। તસ્ય પ્રભવમન્વિચ્છન્વિચચાર સમન્તતઃ
રાજાએ ત્યાં એક અણવણાવી શકાય તેવી સુગંધ મહેસૂસ કરી; એ સુગંધ ક્યાંથી આવે છે એ જાણવા માટે તેણે ચારે બાજુ શોધખોળ કરી.
સ દદર્શ તદા કન્યાં દાશાનાં દેવરૂપિણીમ્। તામપૃચ્છત્સ દૃષ્ટ્વૈવ કન્યામસિતલોચનામ્
ત્યારે તેણે દાશ જાતિની, દેવતાજેવી રૂપાળી એક કન્યાને જોઈ; એ કાળી આંખવાળી કન્યાને જોઈને તેણે તુરંત પૂછ્યું.
કસ્ય ત્વમસિ કા ચાસિ કિં ચ ભીરુ ચિકીર્ષસિ। સાઽબ્રવીદ્દાશકન્યાઽસ્મિ ધર્માર્થં વાહયે તરિમ્
'તું કોણ છે? કઈ છે? અને શું કરવા ઈચ્છે છે, ભયભીત છોકરી?' ત્યારે એ બોલી, 'હું દાશની દીકરી છું; ધર્મ અને જીવનનિર્વાહ માટે લોકોની નાવ ચલાવું છું.'
પિતુર્નિયોગાદ્ભદ્રં તે દાશરાજ્ઞો મહાત્મનઃ। રૂપમાધુર્યગન્ધૈસ્તાં સંયુક્તાં દેવરૂપિણીમ્
'મારા પિતા, દાશ રાજાના આદેશે, હે શુભે, હું અહીં છું' — એ દેવતાજેવી કન્યા રૂપ, મીઠાશ અને સુગંધથી યુક્ત હતી.
સમીક્ષ્ય રાજા દાશેયીં કામયામાસ શાન્તનુઃ। સ ગત્વા પિતરં તસ્યા વરયામાસ તાં તદા
શાંતનુ રાજાએ દાશકન્યાને જોઈને તેને ઇચ્છી; પછી એ તેના પિતાજી પાસે જઈને લગ્ન માટે વિનંતી કરી.
પર્યપૃચ્છત્તતસ્તસ્યાઃ પિતરં સોત્મકારણાત્। સ ચ તં પ્રત્યુવાચેદં દાશરાજો મહીપતિમ્
પછી તેણે પોતાના પુત્રના હિત માટે એ કન્યાના પિતાને પૂછ્યું; દાશરાજાએ રાજાને આ રીતે જવાબ આપ્યો.
જાતમાત્રૈવ મે દેયા વરાય વરવર્ણિની। હૃદિ કામસ્તુ મે કશ્ચિત્તં નિબોધ જનેશ્વર
'મારી દીકરી, જે દેવતાજેવી તેજવાળી છે, જન્મતાની સાથે જ યોગ્ય વર માટે આપવાની છે; પણ હે મનુષ્યોના રાજા, મારા હૃદયની ઈચ્છા સાંભળો.'
યદીમાં ધર્મપત્નીં ત્વં મત્તઃ પ્રાર્થયસેઽનઘ। સત્યવાગસિ સત્યેન સમયં કુરુ મે તતઃ
'જો, હે નિર્દોષ, તું મને સાચા મનથી આ કન્યાને ધર્મપત્ની તરીકે માંગે છે, તો પછી સત્યના વચનથી મને વચન આપ.'