વજ્રદણ્ડસમસ્પર્શા વજ્રવેગદુરાસદાઃ । મમ પ્રાણાનારુજન્તિ નેમે બાણાઃ શિખણ્ડિનઃ
આ તીરો વજ્ર જેવી ચોટ આપે છે, વીજળીની ઝડપથી અપરાજેય છે અને મારા પ્રાણને દુઃખ આપે છે; આ શિખંડિના તીરો નથી.
નાશયન્તીવ મે પ્રાણાન્યમદૂતા ઇવાગતાઃ । ગદાપરિઘસંસ્પર્શા નેમે બાણાઃ શિખણ્ડિનઃ
આ તીરો જાણે મારા પ્રાણને નષ્ટ કરી નાખે છે, યમદૂતની જેમ આવી પહોંચે છે, ગદા અને લોખંડના દંડની જેમ વાગે છે; આ શિખંડિના તીરો નથી.
ભુજગા ઇવ સંક્રુદ્ધા લેલિહાના વિષોલ્બણાઃ। સમાવિશન્તિ મર્માણિ નેમે બાણાઃ શિખણ્ડિનઃ
આ તીરો જાણે ક્રોધિત સાપો છે, ઝેરથી ભરેલા અને લપલપ કરતા મારા અંગના મુખ્ય ભાગોમાં ઘૂસી જાય છે; આ શિખંડિના તીરો નથી.
અર્જુનસ્ય ઇમે બાણા નેમે બાણાઃ શિખણ્ડિનઃ । કૃન્તન્તિ મમ ગાત્રાણિ માઘમાં સેગવા ઇવ
આ તીરો અર્જુનના છે, શિખંડિના નથી; એ મારા અંગો કાપી નાખે છે, જાણે લાકડું કાપતી કટારીઓ હોય.
સર્વે હ્યપિ ન મે દુઃખં કુર્યુરન્યે નરાધિપાઃક । વીરં ગાણ્ડીવધન્વાનમૃતે જિષ્ણું કપિધ્વજમ્
બીજા કોઈ રાજા મને દુઃખ આપી શકે નહીં, સિવાય ગાંડીવધારી, વાનરધ્વજ ધરાવતાં જિષ્ણુ અર્જુન સિવાય.
ઇતિ બ્રુવઞ્છાન્તનવો દિધક્ષુરિવ પાણ્ડવમ્ । શક્તિં ભીષ્મઃ સ પાર્થાય તતશ્ચિક્ષેપ ભારત
આ રીતે બોલતાં શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ, જાણે પાંડવને દહાવાની ઇચ્છા રાખે છે તેમ, પાર્થ તરફ શક્તિ ફેંકે છે, હે ભારત.
તામસ્ય વિશિખૈશ્છિત્ત્વા ત્રિધા ત્રિભિરપાતયત્। પશ્યતાં કુરુવીરાણાં સર્વેષાં તત્ર ભારત
અર્જુને પોતાના તીરો વડે એ શક્તિને ત્રણ ભાગમાં કાપી નાખી, ત્રણ ભાગમાં જમીન પર પાડી દીધી, અને એ બધું કુરુવીરો જોઈ રહ્યાં હતાં, હે ભારત.
ચર્માથાદત્ત ગાઙ્ગેયો જાતરૂપપરિષ્કૃતમ્ । ખઙ્ગં ચાન્યતરપ્રેપ્સુર્મૃત્યોરગ્રે જયાય વા
પછી ગંગાપુત્રે સોનેરી શોભાવાળું ઢાળ અને તલવાર ઉઠાવી, વિજય કે મૃત્યુ માટે તૈયાર થયો.
તસ્ય તચ્છતધા ચર્મ વ્યધમત્સાયકૈસ્તથા । રથાદનવરૂઢસ્ય તદદ્ભુતમિવાભવત્
ભીષ્મ રથ પર ઊભા હતા ત્યારે, અર્જુનના તીરો એ ઢાળને સો ટુકડામાં ફાડી નાખી; એ દૃશ્ય અદ્ભુત લાગતું હતું.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા સ્વાન્યનીકાન્યચોદયત્। અભિદ્રવત ગાઙ્ગેયં મા વોઽસ્તુ ભયમણ્વપિ
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે પોતાની સેના ને આદેશ આપ્યો: 'ગંગાપુત્ર પર તૂટી પડો, અને ذرાં પણ ડરવું નહીં.'
અથ તે તોમરૈઃ પ્રાસૈર્બાણૌઘૈશ્ચ સમન્તતઃ। પટ્ટસૈશ્ચ સુનિસ્ત્રિંશૈર્નારાચૈશ્ચ તથા શિતૈઃ
પછી ચારેય બાજુથી ભાલાં, ભાલાંના ફેંકી મારેલા શસ્ત્રો, તીરોની વરસાદ, તલવાર, તીખી કટારી અને ધારદાર બાણોથી હુમલો થયો.
વત્સદન્તૈશ્ચ ભલ્લૈશ્ચ તમેકમભિદુદ્રુવુઃ । સિંહનાદસ્તતો ઘોરઃ પાણ્ડવાનામભૂત્તદા
વાછરડાના દાંત જેવા તીરો અને પહોળા ફલાવાળા બાણો વડે તેઓ એ એકમાત્ર યુદ્ધવીર પર તૂટી પડ્યા; ત્યારે પાંડવો તરફથી ભયાનક સિંહના ગર્જના જેવી ધ્વનિ ઉઠી.
તથૈવ તવ પુત્રાશ્ચ નેદુર્ભીષ્મજયૈષિણઃ। તમેકમભ્યરક્ષન્ત સિંહનાદાંશ્ચ ચક્રિરે
એ જ રીતે, ભીષ્મના વિજય માટે ઉત્સુક તમારા પુત્રોએ પણ ગર્જના કરી અને એ એકમાત્ર યુદ્ધવીરને ઘેરી લીધો.
તત્રાસીત્તુમુલં યુદ્ધં તાવકાનાં પરૈઃ સહ। દશમેઽહનિ રાજેન્દ્ર ભીષ્માર્જુનસમાગમે
એ સમયે, રાજા, દસમા દિવસે ભીષ્મ અને અર્જુનના સામના થતાં, તમારા સૈનિકો અને વિરોધી પક્ષ વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું.
આસીદ્ધોર ઇવાવર્તો મુહૂર્તમુદધેરિવ । સૈન્યાનાં યુધ્યમાનાનાં નિઘ્નતામિતરેતરમ્
એ યુદ્ધમાં, બંને પક્ષના સૈનિકો એકબીજાને મારતા હતા અને ક્ષણમાત્ર માટે એ યુદ્ધ દરિયાની ભયાનક ઘૂમરાળ જેવી લાગતી હતી.
અસૌમ્યરૂપા પૃથિવી શોણિતાક્તાઽભવત્તદા। સમં ચ વિષમં ચૈવ ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન
એ સમયે, ધરતી આખી લોહીથી લાલ થઈ ગઈ હતી અને તેનો દેખાવ ભયાનક બની ગયો હતો; સમાન કે અસમાન જમીન કશું જ ઓળખાતું નહોતું.
યોધાનામયુતં હત્વા તસ્મિન્સ દશમેઽહનિ । અતિષ્ઠદાહવે ભીષ્મો ભિદ્યમાનેષુ મર્મસુ
દસમા દિવસે, ભીષ્મે દસ-દસ હજાર યુદ્ધવીરોને મારી નાખ્યા છતાં, પોતે ઘાયલ થતો હોવા છતાં પણ યુદ્ધમાં અડગ રહ્યો.
તતઃ સેનામુખે તસ્મિન્સ્થિતઃ પાર્થો ધનુર્ધરઃ। મધ્યેન કુરુસૈન્યાનાં દ્રાવયામાસ વાહિનીમ્
પછી અર્જુને, ધનુષધારી, સેનાના આગળ ઊભા રહીને કૌરવોની સેનાને વચ્ચેથી તોડી પછાડવા માંડી.
તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ પાણ્ડવાનાં પરાક્રમમ્। દ્રાવયામાસુરિષુભિઃ સર્વાન્ભીષ્મપદાનુગાન્
ત્યાં અમે પાંડવોની અદ્ભુત શૂરવીરતા જોઈ, જેમણે તીરો વડે ભીષ્મના અનુયાયીઓને હાંકી કાઢ્યા.
વયં શ્વેતહયાદ્ભીતાઃ કુન્તીપુત્રાદ્ધનઞ્જયાત્। પીડ્યમાનાઃ શિતૈઃ શસ્ત્રૈઃ પ્રાદ્રવામ રણે તદા
અમે, કુંતીપુત્ર અર્જુનના સફેદ ઘોડાવાળા રથને જોઈ, અને તેના તીખા શસ્ત્રોથી પીડાઈને, એ સમયે યુદ્ધમાંથી ભાગી ગયા.
પાણ્ડવૈઃ પઞ્ચભિઃ સાર્ધં સાત્યકેન ચ ધન્વિના। ધૃષ્ટદ્યુમ્નસુખૈઃ સર્વૈઃ પાઞ્ચાલૈશ્ચ સમન્તતઃક
પાંચેય પાંડવો, ધનુષધારી સાત્યકી, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને બધા પાંચાલો અને તેમના સાથીઓ ચારેય બાજુથી જોડાયા.
ભિદ્યમાનાઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સર્વે કાર્ષ્ણિપુરોગમૈઃ। દ્રોણદ્રૌણિકૃતૈઃ સાર્ધં સર્વે શલ્યશલાદયઃ। તાવકાઃ સમરે રાજઞ્જહુર્ભીષ્મં મહામૃધે
કૃષ્ણના નેતૃત્વમાં, બધા, દ્રોણ અને દ્રોણપુત્ર, શલ્ય અને શલ્વ સહિત, તીખા તીરો વડે ઘાયલ થયા; રાજા, તમારા સૈનિકોએ મહાયુદ્ધમાં ભીષ્મને છોડી દીધો.
સૌવીરાઃ કિતવાઃ પ્રાચ્યાઃપ્રતીચ્યોદીચ્યમાલવાઃ। અભીષાહાઃ શૂરસેનાઃ શિબયોઽથ વસાતયઃ
સૌવીર, કિતવ, પૂર્વ દિશાવાળા, પશ્ચિમ, ઉત્તર, માલવ, અભીષાહ, શૂરસેન, શિબી અને વસાતિ—
સાલ્વાશ્રયાસ્ત્રિગર્તાશ્ચ અમ્બષ્ઠાઃ કેકયૈઃ સહ। દ્વાદશૈતે જનપદાઃ શરાર્તા વ્રણપીડિતાઃ। સંગ્રામે પ્રજહુર્ભીષ્મં યુધ્યમાનાઃ કિરીટિના
સાલ્વ, ત્રિગર્ત, અંબષ્ઠ અને કૈકય—આ બાર જનપદો, તીરોની પીડાથી અને ઘાવોથી દુઃખી થઈ, મકૂટધારી અર્જુન સામે લડતાં લડતાં ભીષ્મને યુદ્ધમાં છોડી ગયા.
તતસ્તમેકં બહવઃ પરિવાર્ય સમન્તતઃ । પરિકાલ્ય કુરૂન્સર્વાઞ્શરર્ષૈરવાકિરન્
પછી અનેક યુદ્ધવીરો એ એકમાત્ર યુદ્ધવીરને ચારેય બાજુથી ઘેરીને, બધા કૌરવોની રક્ષા કરી, તીરોની વરસાદ વરસાવી.
નિપાતયત ગૃહ્ણીત યુધ્યધ્વમવકૃન્તત। ઇત્યાસીત્તુમુલઃ શબ્દો રાજન્ભીષ્મરથં પ્રતિ
'મારી નાખો! પકડી લો! લડો! કાપી નાખો!'—એવી ભયાનક ધ્વનિ, રાજા, ભીષ્મના રથ તરફ સંભળાઈ.
નિહત્ય સમરે રાજઞ્શતશોઽથ સહસ્રશઃ । ન તસ્યાસીદનિર્ભિન્નં ગાત્રે દ્વ્યઙ્ગુલમન્તરમ્
યુદ્ધમાં, રાજા, તેણે સૈકડો અને હજારોથી વધુને મારી નાખ્યા, તેમ છતાં તેના શરીર પર બે આંગળ જેટલું પણ સ્થાન અખંડિત રહ્યું નહોતું.
એવંભૂતસ્તવ પિતા શરૈર્વિશકલીકૃતઃ। શિતાગ્રૈઃ ફલ્ગુનેનાજૌ પ્રાક્શિરાઃ પ્રાપતદ્રથાત્
આવી સ્થિતિમાં, તમારા પિતા, ફાલ્ગુનના તીખા તીરો વડે શરીર છિન્નભિન્ન થઈ ગયું હતું, અને યુદ્ધમાં સીધા માથા નીચે પાડી રથમાંથી પડી ગયા.
કિંચિચ્છેષે દિનકરે પુત્રાણાં તવ પશ્યતામ્ । હાહેતિ દિવિ દેવાનાં પાર્થિવાનાં ચ ભારત
જ્યારે દિવસ પૂરું થવા આવ્યો અને તમારા પુત્રો જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે, હે ભારત, દેવતાઓએ આકાશમાં અને રાજાઓએ ધરતી પર 'હાય હાય' કહીને દુઃખ વ્યક્ત કર્યું.
પતમાને રથાદ્ભીષ્મે બભૂવ સુમહાસ્વનઃ । સંપતન્તમભિપ્રેક્ષ્ય મહાત્માનં પિતામહમ્
જ્યારે ભીષ્મ રથમાંથી પડી ગયા, ત્યારે ખૂબ જ મોટો અવાજ થયો; મહાન આત્માવાળા પિતામહને પડતા જોઈને સૌ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.