સંગ્રમે ભરતશ્રેષ્ઠ દેવાનાં દાનવૈરિવ । શિખણ્ડી તુ રણે શ્રેષ્ઠો રક્ષ્મમાણઃ કિરીટિના
યુદ્ધમાં, હે ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ, એ દેવ-દાનવના યુદ્ધ જેવું લાગતું; શિખંડીએ, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ, કિરીટધારીના રક્ષણમાં—
અવિધ્યદ્દશભિર્ભીષઅમં છિન્નધન્વાનમાહવે। સારથિં દશભિશ્ચાસ્ય ધ્વજં ચૈકેન ચિચ્છિદે
યુદ્ધમાં ધનુષ તૂટી ગયેલા ભીષ્મને દસ બાણો મારી, તેના સારથિને પણ દસ બાણો મારી, અને એક બાણથી ધ્વજ તોડી નાખ્યો.
સોઽન્યત્કાર્મુકમાદાય ગાઙ્ગેયો વેગવત્તરમ્। તદપ્યસ્ય શિતૈર્બાણૈસ્ત્રિભિશ્ચિચ્છેદ ફલ્ગુનઃ
પછી ગંગાપુત્ર ભીષ્મે વધુ ઝડપથી ચાલતું બીજું ધનુષ લીધું; પણ અર્જુને ત્રણ તીક્ષ્ણ બાણોથી એ પણ તોડી નાખ્યું.
એવં સ પાણ્ડવઃ ક્રુદ્ધ આત્તમાત્તં પુનઃ પુનઃ । ધનુશ્ચિચ્છેદ ભીષ્મસ્ય સવ્યસાચી પરંતપઃ
એ રીતે, પાંડવ અર્જુન ગુસ્સામાં, ભીષ્મ જે ધનુષ લે એ બધું વારંવાર તોડી નાખતો રહ્યો.
સ ચ્છિન્નધન્વા સંક્રુદ્ધાઃ સૃક્કિણી પરિસંલિહન્ । શક્તિં જગ્રાહ તરસા ગિરીણામપિ દારણીમ્
ધનુષ તૂટી ગયેલા ભીષ્મ ગુસ્સામાં, હોઠ ચાટતાં, જોરથી એવી શક્તિ ઉઠાવી જે પર્વતોને પણ ફાડે.
તાં ચ ચિક્ષેપ સંક્રુદ્ધઃ ફલ્ગુનસ્ય રથં પ્રતિ । તામાપતન્તીં સંપ્રેક્ષ્ય જ્વલન્તીમશનીમિવ
અને ગુસ્સામાં, એ શક્તિ અર્જુનના રથ તરફ ફેંકી; એ શક્તિ વીજળી જેવી ઝલકતી, દોડતી આવતી જોઈ—
સમાદત્ત શિતાન્ભલ્લાન્પઞ્ચ પાણ્ડવનન્દનઃ । તસ્ય ચિચ્છેદ તાં શક્તિં પઞ્ચધા પઞ્ચભિઃ શરૈઃ
પાંડુપુત્રે પાંચ તીક્ષ્ણ બાણો લીધા અને એ પાંચ બાણોથી એ શક્તિને પાંચ ભાગમાં કાપી નાખી.
સંક્રુદ્ધો ભરતશ્રેષ્ઠ ભીષ્મવાહુપ્રવેરિતામ્ । સા પપાત તથા ચ્છિન્ના સંક્રુદ્ધેન કિરીટિના
ગુસ્સામાં, હે ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ, ભીષ્મે એ શક્તિ પૂરેપૂરી શક્તિથી ફેંકી હતી; પણ ગુસ્સે ભરેલા અર્જુને કાપી નાખતાં એ જમીન પર પડી.
મેઘબૃન્દપરિભ્રષ્ટા વિચ્છિન્નેવ શતહ્રદા । છિન્નાં તાં શક્તિમાલોક્ય ભીષ્મઃ ક્રોધસમન્વિતઃ
જેમ વાદળના ઝૂંપમાંથી વાદળ તૂટી પડે, અથવા શતધારા નદી તૂટી જાય, એ રીતે શક્તિ કાપેલી જોઈ ભીષ્મ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા.
અચિન્તયદ્રણે વીરો બુદ્ધ્યા પરપુરંજયઃ। શક્તોઽહં ધનુષૈકેન નિહન્તું સર્વપાણ્ડવાન્
યુદ્ધમાં એ વિજયી વીર મનમાં વિચારવા લાગ્યા: 'મારા એક ધનુષથી હું બધા પાંડવોને મારી શકું.'
યદ્યેષાં ન ભવેદ્ગોપ્તા વિષ્વક્સેનો મહાબલઃ । `અજય્યશ્ચૈવ સર્વેષાં લોકાનામિતિ મે મતિઃ ।' કારણદ્વયમાસ્થાય નાહં યોત્સ્યામિ પાણ્ડવાન્
'જો વિશ્વક્સેન મહાશક્તિશાળી એમનો રક્ષક ન હોત, અને બધા લોકોએ એમને અજેય માન્યા છે, તો એ બે કારણથી હું પાંડવો સાથે યુદ્ધ નહીં કરું.'
અવધ્યત્વાચ્ચ પાણ્ડૂનાં સ્ત્રીભાવાચ્ચ શિખણ્ડિનઃ। પિત્રા તુષ્ટેન મે પૂર્વં યદા કાલીમુદવહમ્
'પાંડુપુત્રો અવિનાશી છે, અને શિખંડિ સ્ત્રી સ્વરૂપનો છે; અને પહેલા, જ્યારે મેં પિતા pleased કર્યા ત્યારે કાળી પાસેથી—'
સ્વચ્છન્દમરણં દત્તમવધ્યત્વં રણે તથા । તસ્માન્મૃત્યુમહં મન્યે પ્રાપ્તકાલમિવાત્મનઃ
'મરવાની ઇચ્છા અને યુદ્ધમાં અવિનાશી રહેવાનો વર પ્રાપ્ત થયો; તેથી, મને લાગે છે કે મારી મૃત્યુનો સમય આવી ગયો છે.'
એવં જ્ઞાત્વા વ્યવસિતં ભીષ્મસ્યામિતતેજસઃ । ઋષયો વસવશ્ચૈવ વિયત્સ્થા ભીષ્મમબ્રુવન્
એ રીતે, અમાપ તેજવાળા ભીષ્મનો નિર્ણય જાણીને, આકાશમાં રહેલા ઋષિઓ અને વસુઓએ ભીષ્મને કહ્યું.
યત્તે વ્યવસિતં તાત તદસ્માકમપિ પ્રિયમ્ । તત્કુરુષ્વ મહારાજ યુદ્ધે બુદ્ધિં નિવર્તય
પિતા, તમે જે નિર્ણય લીધો છે, એ અમને પણ ગમ્યો છે. મહારાજ, તમે જે ઇચ્છો એ કરો અને હવે યુદ્ધથી મન પાછું ખેંચો.
અસ્ય વાક્યસ્ય નિધને પ્રાદુસાસીચ્છિવોઽનિલઃ । અનુલોમઃ સુગન્ધી ચ પૃષતૈશ્ચ સમન્વિતઃ
આ શબ્દો પૂરા થતાં જ સુગંધિત, શીતળ અને શુભ પવન ઉઠ્યો, જેમાં ઠંડા ટીપાં પણ હતા.
દેવદુન્દુભયશ્ચૈવ સંપ્રણેદુર્મહાસ્વનાઃ। પપાત પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ ભીષ્મસ્યોપરિ મારિષ
દેવદુંદુભિઓ જોરદાર અવાજે વાગવા લાગી અને ભીષ્મજી પર ફૂલોની વરસાદ વરસી.
ન ચ તાઃ શુશ્રુવે કશ્ચિત્તેષાં સંવદતાં ગિરઃ। ઋતે ભીષ્મં મહાબાહું માં ચાપિ મુનિતેજસા
તેમની વચ્ચે જે વાતચીત થઈ, એ કોઈએ સાંભળી નહીં, માત્ર મહાબળવાન ભીષ્મ અને હું, મુનિની તપસ્યાના પ્રભાવથી, એ સાંભળી શક્યા.
સંભ્રમશ્ચ મહાનાસીત્રિદશાનાં વિશાંપતે । પતિષ્યતિ રથાદ્ભીષ્મે સર્વલોકપ્રિયે તદા
ભીષ્મ, જે સર્વલોકને પ્રિય હતા, રથ પરથી પડવાના હતા ત્યારે દેવતાઓમાં ભારે ગભરાટ ફેલાયો.
ઇતિ દેવગણાનાં ચ વાક્યં શ્રુત્વા મહાતપાઃ। તતઃ શાન્તનવો ભીષ્મો બીભત્સું નાભ્યવર્તત
દેવતાઓના શબ્દો સાંભળી, મહાતપસ્વી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે બીભત્સુ એટલે અર્જુન સામે આગળ વધવાનું બંધ કર્યું.
ભિદ્યમાનઃ શિતૈર્બાણૈઃ સર્વાવરણભેદિભિઃ । શિખણ્ડી તુ મહારાજ ભરતાનાં પિતામહમ્
પણ રાજા, જ્યારે તીખા બાણોથી તેમની રક્ષા તૂટી રહી હતી, ત્યારે શિખંડીએ ભારતવંશના પિતામહ પર હુમલો કર્યો.
આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો નવભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ । સ તેનાભિહતઃ સઙ્ખ્યે ભીષ્મઃ કુરુપિતામહઃ
ક્રોધિત શિખંડીએ નવ તીખા બાણોથી ભીષ્મના છાતીમાં ઘા કર્યો; એ રીતે યુદ્ધમાં ઘાયલ થયેલા કુરુ પિતામહ ભીષ્મ—
નાકમ્પત મહારાજ ક્ષિતિકમ્પે યથાઽચલઃ । તતઃ પ્રહસ્ય બીભત્સુર્વ્યાક્ષિપન્ગાણ્ડિવં ધનુઃ
મહારાજ, ભૂકંપ આવે ત્યારે જેમ પર્વત હલતો નથી, તેમ ભીષ્મ પણ અડગ રહ્યા; પછી અર્જુને હસતાં હસતાં ગાંડીવ ધનુષ ખેંચ્યું.
ગાઙ્ગેયં પઞ્ચવિંશત્યા ક્ષુદ્રકાણાં સમાર્પયત્। પુનઃ પુનઃ શતૈરેનં ત્વરમાણો ધનઞ્જયઃ
ધનંજયે ગંગાપુત્રને પચ્ચીસ નાનાં બાણો માર્યા; પછી ઉત્સાહથી અનેકવાર સૈંકડો બાણો વરસાવ્યા.
સર્વગાત્રેષુ સંક્રુદ્ધસ્તથા મર્મસ્વતાડયત્ । એવમન્યૈરપિ ભૃશં વિદ્ધ્યમાનઃ સહસ્રશઃ
અર્જુને ગુસ્સામાં ભીષ્મના આખા શરીર અને મહત્વના અંગોમાં ઘા કર્યા; બીજા યુદ્ધાઓએ પણ હજારો બાણો મારીને તેમને ઘાયલ કર્યા.
તાનપ્યાશુ શરૈર્ભીષ્મઃ પ્રવિવ્યાધ મહારથઃ । તૈશ્ચ મુક્તાઞ્છરાન્ભીષ્મો યુધિ સત્યપરાક્રમઃ
પણ મહારથી ભીષ્મે પણ ઝડપથી બાણો ચલાવીને તેમને ઘાયલ કર્યા; યુદ્ધમાં ભીષ્મે પોતાના પર આવતા બાણોને પણ પોતાના બળથી પાછા હાંકી દીધા.
નિવારયામાસ શરૈઃ સમં સન્નતપર્વભિઃ । શિખણ્ડી તુ રણે બાણાન્યાન્મુમોચ મહારથઃ
ભીષ્મે સમાન તાકાત અને વાંકિયા અગ્રવાળા બાણોથી સામે આવતા બાણોને રોકી લીધા; પણ મહારથી શિખંડીએ યુદ્ધમાં સતત બાણો છોડ્યા.
ન ચક્રુસ્તે રુજં તસ્ય રુક્મપુઙ્ખાઃ શિલાસિતાઃ । તતઃ કિરીટી સંક્રુદ્ધો ભીષ્મમેવાભ્યવર્તત
સોનાની પાંખવાળા અને પથ્થર જેવા કટારાવાળા એ બાણો ભીષ્મને દુઃખી કરી શક્યા નહીં; પછી મુકુટધારી અર્જુન ગુસ્સામાં ભીષ્મ સામે આગળ વધ્યો.
શિખણ્ડિનં પુરસ્કૃત્ય ધનુશ્ચાસ્ય સમાચ્છિનત્। અથૈનં નવભિર્વિદ્ધ્વા ધ્વજમેકેન ચિચ્છિદે
અર્જુને શિખંડીને આગળ રાખીને ભીષ્મનું ધનુષ કાપી નાખ્યું; પછી નવ બાણો મારીને તેમને ઘાયલ કર્યા અને એક બાણથી ધ્વજ પણ તોડી નાખ્યો.
સારથિં વિશિખૈશ્ચાસ્ય દશભિઃ સમકમ્પયત્ । સોઽન્યત્કાર્મુકમાદાય ગાઙ્ગેયો બલવત્તરમ્
પછી દસ બાણોથી ભીષ્મના સારથિને પણ હલાવી દીધો; પછી ગંગાપુત્રે વધુ શક્તિશાળી બીજું ધનુષ ઉપાડ્યું.