વધઃ પશુવરાહાણાં તથૈવ મૃગપક્ષિણામ્। શાન્તનૌ પૃથિવીપાલે નાવર્તત તથા નૃપ
શાંતનુ રાજાના શાસનમાં ગાય, વરાહ, હરણ અને પક્ષીઓની હત્યા થતી નહોતી.
બ્રહ્મધર્મોત્તરે રાજ્યે શાન્તનુર્વિનયાત્મવાન્। સમં શશાસ ભૂતાનિ કામરાગવિવર્જિતઃ
શ્રેષ્ઠ ધર્મથી ચાલતા રાજ્યમાં, શાંતનુ સ્વયં સંયમિત રહી, કામ અને રાગથી મુક્ત રહી, સર્વ જીવોમાં સમાનતાથી શાસન કરતા.
ચકોરનેત્રસ્તામ્રાસ્યઃ સિંહર્ષભગતિર્યુવા। ગુણૈરનુપમૈર્યુક્તઃ સમસ્તૈરાભિગામિકૈઃ। ગમ્ભીરઃ સત્વસંપન્નઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનઃ
તેમની આંખો ચકોર જેવી, મુખ તાંબાં જેવું, ચાલ સિંહ કે વૃષભ જેવી, યુવાન, અનન્ય ગુણોથી ભરપૂર, સર્વ સદગુણયુક્ત, ગંભીર અને પૂર્ણચંદ્ર જેવી મુખાકૃતિ ધરાવતા.
દેવર્ષિપિતૃયજ્ઞાર્થમારભ્યન્ત તદા ક્રિયાઃ। ન ચાધર્મેણ કેષાંચિત્પ્રાણિનામભવદ્વધઃ
તે સમયે દેવ, ઋષિ અને પિતૃયજ્ઞ માટે વિધિઓ થતી અને કોઈ જીવની અયોગ્ય રીતે હત્યા થતી નહોતી.
અસુખાનામનાથાનાં તિર્યગ્યોનિષુ વર્તતામ્। સ એવ રાજા સર્વેષાં ભૂતાનામભવત્પિતા
જેઓ દુઃખી, અનાથ કે પશુરૂપે જન્મેલા હતા, એ તમામ જીવોના શાંતનુ રાજા પિતા સમાન બન્યા.
તસ્મિન્કુરુપતિશ્રેષ્ઠે રાજરાજેશ્વરે સતિ। શ્રિતા વાગભવત્સત્યં દાનધર્માશ્રિતં મનઃ
તે કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ રાજા, રાજાઓના સ્વામી શાસન કરતા, ત્યારે વાણીમાં સત્ય અને મન દાન-ધર્મમાં સ્થિર હતું.
યજ્ઞાર્થં પશવઃ સૃષ્ટાઃ સંતાનાર્થં ચ મૈથુનમ્।' સ સમાઃ ષોડશાષ્ટૌ ચ ચતસ્રોઽષ્ટૌ તથાઽપરાઃ। રતિમપ્રાપ્નુવન્સ્ત્રીષુ બભૂવ વનગોચરઃ
પશુઓ યજ્ઞ માટે પેદા થયા અને સંતાન માટે મિલન થતું; તેમણે સોળ, આઠ, ચાર અને બીજા આઠ વર્ષ સુધી સ્ત્રીઓમાં રસ લીધો નહીં અને વનવાસી જેવું જીવન વિતાવ્યું.
તથારૂપસ્તથાચારસ્તથાવૃત્તસ્તથાશ્રુતઃ। ગાઙ્ગેયસ્તસ્ય પુત્રોઽભૂન્નામ્ના દેવવ્રતો વસુઃ
તેમનું રૂપ, આચાર, વર્તન અને જ્ઞાન સર્વે ઉત્તમ હતા; તેમની ગંગાપુત્ર દેવવ્રત નામે વસુ નામે પ્રસિદ્ધ પુત્ર થયો.
સર્વાસ્ત્રેષુ સ નિષ્ણાતઃ પાર્થિવેષ્વિતરેષુ ચ। મહાબલો મહાસત્વો મહાવીર્યો મહારથઃ
તેઓ સર્વ શસ્ત્રો અને રાજકૌશલ્યમાં નિપુણ, મહાબળવાન, મહાસત્તાવાન, મહાવીર અને મહારથિ હતા.
સ કદાચિન્મૃગં વિદ્ધ્વા ગઙ્ગામનુસરન્નદીમ્। ભાગીરથીમલ્પજલાં શાન્તનુર્દૃષ્ટવાન્નૃપઃ
એક વખત, શાંતનુએ હરણને બાણ માર્યા પછી ગંગા નદીના પીછા કરતા, ભગીરથીની ઓછી જળવાળી અવસ્થામાં દર્શન કર્યું.
તાં દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ શાન્તનુઃ પુરુષર્ષભઃ। સ્યન્દતે કિં ન્વિયં નાદ્ય સરિચ્છ્રેષ્ઠા યથા પુરા
તેને જોઈને પુરુષશ્રેષ્ઠ શાંતનુએ વિચાર્યું: 'આ સર્વ શ્રેષ્ઠ નદી આજે પહેલા જેવું વહેતી કેમ નથી?'
તતો નિમિત્તમન્વિચ્છન્દદર્શ સ મહામનાઃ। કુમારં રૂપસંપન્નં બૃહન્તં ચારુદર્શનમ્
પછી એ મહાન મનવાળા રાજાએ કારણ શોધ્યું અને એક સુંદર, ઉંચા અને મનોહર યુવકને જોયો.
દિવ્યમસ્ત્રં વિકુર્વાણં યથા દેવં પુરન્દરમ્। કૃત્સ્નાં ગઙ્ગાં સમાવૃત્ય શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરવસ્થિતમ્
એ યુવક દેવરાજ ઇન્દ્ર જેવો દિવ્ય શસ્ત્ર ચલાવી રહ્યો હતો અને આખી ગંગા વચ્ચે તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘેરાયેલો ઊભો હતો.
તાં શરૈરાચિતાં દૃષ્ટ્વા નદીં ગઙ્ગાં તદન્તિકે। અભવદ્વિસ્મિતો રાજા દૃષ્ટ્વા કર્માતિમાનુષમ્
એના પાસે ગંગા નદી બાણોથી ભરાઈ ગઈ જોઈને રાજા અતિ માનવીય કાર્ય જોઈ આશ્ચર્યચકિત થયો.
જાતમાત્રં પુરા દૃષ્ટં તં પુત્રં શાન્તનુસ્તદા। નોપલેભે સ્મૃતિં ધીમાનભિજ્ઞાતું તમાત્મજમ્
શાંતનુએ એ પુત્રને જન્મ સમયે જોયો હતો, પણ તે વિદ્વાન હોવા છતાં, હવે પોતાનો પુત્ર છે એ ઓળખી શક્યો નહીં.
સ તુ તં પિતરં દૃષ્ટ્વા મોહયામાસ માયયા। સંમોહ્ય તુ તતઃ ક્ષિપ્રં તત્રૈવાન્તરધીયત
પણ એ યુવકે પિતાને જોઈને માયાથી તેને મોહિત કર્યો અને તરત જ ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયો.
તદદ્બુતં તતો દૃષ્ટ્વા તત્ર રાજા સ શાન્તનુઃ। સઙ્કમાનઃ સુતં ગઙ્ગામબ્રવીદ્દર્શયેતિ હ
આ અદ્ભુત ઘટના જોઈને રાજા શાંતનુએ પુત્રની ઇચ્છા રાખી ગંગાને કહ્યું: 'મને એ બતાવો.'
દર્શયામાસ તં ગઙ્ગા બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્। ગૃહીત્વા દક્ષિણે પાણૌ તં કુમારમલઙ્કૃતમ્
ગંગાએ પછી એ સુંદર યુવકને જમણા હાથમાં પકડીને, શ્રેષ્ઠ રૂપે શોભતા, તેને દર્શાવ્યો.
અલઙ્કૃતામાભરણૈર્વિરજોમ્બરધારિણીમ્। દૃષ્ટપૂર્વામપિ સ તાં નાભ્યજાનાત્સ શાન્તનુઃ
ગંગા પોતે પણ આભૂષણોથી શોભાયમાન અને નિર્મળ વસ્ત્રો પહેરેલી હતી; શાંતનુએ તેને અગાઉ જોઈ હતી છતાં ઓળખી શક્યો નહીં.
યં પુત્રમષ્ટમં રાજંસ્ત્વં પુરા મય્યવિન્દથાઃ। સ ચાયં પુરુષવ્યાઘ્ર સર્વાસ્ત્રવિદનુત્તમઃ
પુરૂષશ્રેષ્ઠ, જે આઠમો પુત્ર તું ક્યારેક મારા ગર્ભમાં પેદા કર્યો હતો, એ સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ શ્રેષ્ઠ પુત્ર આ જ છે.
ગૃહાણેમં મહારાજ મયા સંવર્ધિતં સુતમ્। આદાય પુરુષવ્યાઘ્ર નયસ્વૈનં ગૃહં વિભો
મહારાજ, મેં જે પુત્રને ઉછેર્યો છે, એને લઈ જા; હે મહાપ્રભુ, તેને સ્વીકારીને ઘરે લઈ જા.
વેદાનધિજગે સાઙ્ગાન્વસિષ્ઠાદેષ વીર્યવાન્। કૃતાસ્ત્રઃ પરમેષ્વાસો દેવરાજસમો યુધિ
એ પુત્રે વશિષ્ઠ પાસેથી તમામ શાખાઓવાળા વેદો શીખ્યા છે, એ શસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગત, શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર અને યુદ્ધમાં દેવરાજ સમાન છે.
સુરાણાં સંમતો નિત્યમસુરાણાં ચ ભારત। ઉશા વેદ યચ્છાસ્ત્રમયં તદ્વેદ સર્વશઃ
હે ભારત, એ દેવો અને અસુરો બંનેમાં હંમેશા માન્ય છે; ઉશાનાએ જે શસ્ત્રવિદ્યા જાણે છે, એ બધું તેને સંપૂર્ણ આવડે છે.
તથૈવાઙ્ગિરસઃ પુત્રઃ સુરસુરનમસ્કૃતઃ। યદ્વેદ શાસ્ત્રં તચ્ચાપિ કૃત્સ્નમસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતમ્
એ જ રીતે, અંગિરસનો પુત્ર, દેવો અને અસુરો દ્વારા પૂજિત, જે શાસ્ત્ર જાણે છે, એ બધું પણ આમાં સ્થિર છે.
તવ પુત્રે મહાબાહૌ સાઙ્ગોપાઙ્ગં મહાત્મનિ। ઋષિઃ પરૈરનાધૃષ્યો જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્
હે મહાબાહુ, તારા પુત્રમાં તમામ શાખા અને ઉપશાખા સહિતનું જ્ઞાન સ્થિર છે; ઋષિ જમદગ્નિ જેવો, જેને બીજાઓ જીતવા અસમર્થ છે, એવો તેજ પણ તેમાં છે.
યદસ્ત્રં વેદ રાભશ્ચ તદેતસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતમ્। મહેષ્વાસમિમં રાજન્રાજધર્માર્થકોવિદમ્
રાભએ જે શસ્ત્રજ્ઞાન મેળવ્યું છે, એ પણ આમાં છે; હે રાજા, આ મહાન ધનુર્ધર રાજધર્મ અને અર્થની સમજમાં પણ પારંગત છે.
ઇત્યુક્ત્વા સા મહાભાગા તત્રૈવાન્તરધીયત।' તયૈવં સમનુજ્ઞાતઃ પુત્રમાદાય શાન્તનુઃ
આ રીતે કહીને, એ મહાભાગ્યવતી ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગઈ; એના અનુમતિથી શાંતનુએ પોતાના પુત્રને સ્વીકાર્યો.
ભ્રાજમાનં યથાઽદિત્યમાયયૌ સ્વપુરં પ્રતિ। પૌરવસ્તુ પુરીં ગત્વા પુરન્દરપુરોપમામ્
સૂર્યની જેમ તેજસ્વી બની, એ પોતાના શહેર તરફ ગયો; પુરુવંશી રાજાએ ઇન્દ્રની નગરી જેવી પોતાની રાજધાનીમાં પ્રવેશ કર્યો.
સર્વકામસમૃદ્ધાર્થં મેને સોત્માનમાત્મના। પૌરવેષુ તતઃ પુત્રં રાજ્યાર્થમભયપ્રદમ્
પૌરવોમાં રાજસિંહાસન માટે પોતાના પુત્રને નિર્ભયતા આપનાર બનાવતાં, તેણે મનમાં સમજ્યું કે હવે તો સર્વે ઇચ્છિત સુખ-સમૃદ્ધિ મળી ગઈ છે.
ગુણવન્તં મહાત્માનં યૌવરાજ્યેઽભ્યષેચયત્। પૌરવાઞ્શાન્તનોઃ પુત્રઃ પિતરં ચ મહાયશાઃ
શાંતનુના મહાન પ્રતિષ્ઠિત પુત્રએ, ગુણો અને મહાન આત્માવાળા, પૌરવોમાં પોતાના પિતાને યુવરાજ તરીકે સ્થાપિત કર્યા.