સા વધ્યમાના સમરે પાણ્ડુસેના મહાત્મભિઃ । ત્રાતારં નાધ્યગચ્છદ્વૈ મઞ્જમાનેવ નૌર્જંલે
પાંડવોની સેના, મહાન આત્માવાળાઓના હાથોં મારાઈ રહી હતી, અને એણે કોઈ રક્ષક મળ્યો નહીં, જાણે દરિયામાં વહેતી નાવ હોય.
યથા હિ શૈશિરઃ કાલો ગવાં મર્માણિ કૃન્તતિ। તથા પાણ્ડુસુતાનાં વૈ ભીષ્મો મર્માણિ કૃન્તતિ
જેમ શિયાળું ઋતુ ગાયોના નબળા ભાગો કાપે છે, તેમ ભીષ્મે પણ પાંડુપુત્રોના નબળા ભાગો કાપી નાખ્યા.
તથૈવ તવ સૈન્યસ્ય પાર્થેન ચ મહાત્મના। નવમેઘપ્રતીકાશાઃ પાતિતા બહુધા ગજાઃ
એ જ રીતે, મહાન આત્માવાળા અર્જુને, તારી સેનામાં નવા વાદળ જેવા અનેક હાથીઓને જમીન પર પાડી દીધા.
મૃદ્યમાનાશ્ચ દૃશ્યન્તે પાર્થેન નરયૂથપાઃ । ઇષુભિસ્તાડ્યમાનાશ્ચ નારાચૈશ્ચ સહસ્રશઃ
અર્જુનના હાથેથી, પુરુષોના નેતાઓ તૂટી રહ્યા હતા, અને હજારો તીરો તથા બાણોથી ઘાયલ થઈ રહ્યા હતા.
પેતુરાર્તસ્વરં ઘોરં કૃત્વા તત્ર મહાગજાઃ । આનદ્ધાભરણૈઃ કાયૈર્નિહતાનાં મહાત્મનામ્
ત્યાં મહાન હાથીઓ ભયાનક રડાટ કરતા પડ્યા, અને તેમના બાંધેલા કવચવાળા શરીરો, મહાન આત્માવાળાઓના મૃતદેહ હતા.
છન્નમાયોધનં રેજે શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ । તસ્મિન્નેવ મહારાજ મહાવીરવરક્ષયે
મહાન વીરોના વિનાશમાં, શસ્ત્રોથી અને કુંડલવાળા માથાંઓથી ભરેલો મેદાન તેજથી ઝગમગતો હતો, હે મહારાજ.
ભીષ્મે ચ યુધિ વિક્રાન્તે પાણ્ડવે ચ ધનઞ્જયે । તે પરાક્રાન્તમાલોક્ય રાજન્યુધિ પિતામહમ્
જ્યારે ભીષ્મે યુદ્ધમાં પરાક્રમ કર્યો અને પાંડવોમાં ધનંજયે, ત્યારે રાજાઓએ યુદ્ધમાં પિતામહનું પરાક્રમ જોઈને,
અભ્યવર્તન્ત તે પુત્રાઃ સર્વે સૈન્યપુરસ્કૃતાઃ । ઇચ્છન્તો નિધનં યુદ્ધે સ્વર્ગં કૃત્વા પરાયણમ્
તમારા બધા પુત્રોએ પોતાની સેનાના આગેવાન બની આગળ વધ્યા, યુદ્ધમાં મૃત્યુ ઇચ્છતા અને સ્વર્ગને અંતિમ ધ્યેય માનતા.
પાણ્ડવાનભ્યવર્તન્ત તસ્મિન્વીરવરક્ષયે । પાણ્ડવાપિ મહારાજ સ્મરન્તો વિવિધાન્બહૂન્
મહાન વીરોના વિનાશમાં, તેઓ પાંડવો સામે આગળ વધ્યા; અને પાંડવો પણ, હે રાજા, અનેક જુદા જુદા દુઃખો યાદ કરી,
ક્લેશાન્કૃતાન્સપુત્રેણ ત્વયા પૂર્વં નરાધિપ । ભયં ત્યક્ત્વા રણે શૂરા બ્રહ્મલોકાય તત્પરાઃ
પહેલાં તારા અને તારા પુત્રના હાથોથી થયેલા કષ્ટો યાદ કરી, એ શૂરવીરો યુદ્ધમાં ભય છોડીને બ્રહ્મલોક મેળવવા તત્પર થયા.
તાવકાંસ્તવ પુત્રાંશ્ચ યોધયન્તિ પ્રહૃષ્ટવત્। સેનાપતિસ્તુ સમરે પ્રાહ સેનાં મહારથઃ
તારા યોદ્ધાઓ અને પુત્રો આનંદથી લડી રહ્યા હતા; અને યુદ્ધના મુખ્ય સેનાપતિએ સેનાને કહ્યું, હે મહારથીઓ.
અભિદ્રવત ગાઙ્ગેયં સોમકાઃ સૃઞ્જયૈઃ સહ । સેનાપતિવચઃ શ્રુત્વા સોમકાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ તે
‘ગંગાપુત્ર પર ચઢાઈ કરો, સોમકાઓ, શ્રુંજયો સાથે મળીને!’ સેનાપતિના આ શબ્દો સાંભળી, સોમકાઓ અને શ્રુંજયો
અભ્યદ્રવન્ત ગાઙ્ગેયં શરવૃષ્ટ્યા સમાહતાઃ । વધ્યમાનસ્તતો રાજન્પિતા શાન્તનવસ્તવ
શરનાં વરસાદથી ઘાયલ થયેલા, તેઓ ગાંગેય તરફ દોડ્યા; ત્યારબાદ, રાજા, તમારા પિતા શાંતનુપુત્ર પર હુમલો થયો.
અમર્ષવશમાપન્નો યોધયામાસ સૃઞ્જયાન્। તસ્ય કીર્તિમતસ્તાત પુરા રામેણ ધીમતા
ક્રોધથી ભરાઈને, તેણે સૃંજયો સાથે યુદ્ધ કર્યું; પિતા, એ મહાન વ્યક્તિએ પહેલાં જ બુદ્ધિશાળી રામ પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યા શીખી હતી.
સંપ્રદત્તાઽસ્ત્રશિક્ષા વૈ પરાનીકવિનાશની । સ તાં વિદ્યામધિષ્ઠાય કુર્વન્તપરબલક્ષયમ્
તેને પરાયી સેના નાશ કરતી શસ્ત્રવિદ્યા મળી હતી; એ જ જ્ઞાનના આધારથી, તેણે દુશ્મનના લશ્કરને નાશ કરવા શરૂ કર્યું.
અહન્યહનિ પાર્થાનાં વૃદ્ધઃ કુરુપિતામહઃ । ભીષ્મો દશસહસ્રાણિ જઘાન પરવીરહા
પાંડવોની સેના પર, રોજે રોજ, વૃદ્ધ કુરુ પિતામહ ભીષ્મ, દુશ્મન વીરનો સંહારક, દસ હજારને માર્યા.
તસ્મિંસ્તુ દશમે પ્રાપ્તે દિવસે ભરતર્ષભ । એકો ભીષ્મો હિ મત્સ્યેષુ પાઞ્ચાલેષુ ચ સંયુગે
પણ દસમા દિવસે, ભરતવંશી, યુદ્ધમાં માત્ર ભીષ્મ જ મત્સ્ય અને પંચાલ સામે ઊભો રહ્યો.
ગજાશ્વમમિતં હત્વા હત્વા સપ્ત મહારથાન્ । હત્વા પઞ્ચસહસ્રાણિ રથાનાં પ્રતિપામહઃ
અગણિત હાથી અને ઘોડા, અને સાત મહારથીઓને માર્યા પછી, પિતામહે પાંચ હજાર રથોને પણ સંહાર્યા.
નરાણાં ચ મહાયુદ્ધે સહસ્રાણિ ચતુર્દશ । દન્તિનાં ચ સહસ્રાણિ હયાનામયુતં પુનઃ
મહાયુદ્ધમાં, તેણે ચૌદ હજાર માણસો, હજાર હાથીઓ અને ફરીથી દસ હજાર ઘોડાઓને માર્યા.
શિક્ષબલેન ન્યહનત્પિતા તવ વિશાંપતે । તતઃ સર્વમહીપાનાં ક્ષપયિત્વા વરૂથિનીમ્
શિક્ષણની શક્તિથી, તમારા પિતા, લોકોના સ્વામી, તેમને માર્યા; પછી, બધા રાજાઓની શ્રેષ્ઠ સેના નાશ કરી.
વિરાટસ્ય પ્રિયો ભ્રાતા શતાનીકો નિપાતિતઃ। શતાનીકં ચ સમરે હત્વા ભીષ્મઃ પ્રતાપવાન્
વિરાટનો પ્રિય ભાઈ શતાનિકો પણ મારાયો; યુદ્ધમાં શતાનિકને માર્યા પછી, શક્તિશાળી ભીષ્મ—
સહસ્રાણિ મહારાજ રાજ્ઞાં ભલ્લૈરપાતયત્। ઉદ્વિગ્નાઃ સમરે યોધા વિક્રોશન્તિ ધનઞ્જયમ્
મહારાજ, તીક્ષ્ણ બાણોથી હજારો રાજાઓને પછાડ્યા; યુદ્ધમાં વિક્ષિપ્ત યોદ્ધાઓ ધનંજયને પکارવા લાગ્યા.
યે ચ કેચન પાર્થાનામભિયાતા ધનઞ્જયમ્ । રાજાનો ભીષ્મમાસાદ્ય ગતાસ્તે યમસાદનમ્
પાંડવોમાં જે કોઈ ધનંજય તરફ આગળ વધ્યા, એ રાજાઓ ભીષ્મને મળીને યમલોકમાં પહોંચ્યા.
કિરન્દશ દિશો ભીષ્મઃ શરજાલૈઃ સમન્તતઃ । અતીત્ય સેનાં પાર્થાનામવતસ્થે ચમૂમુખે
ભીષ્મે બાણોના જાળથી દસ દિશાઓ ઢાંકી દીધી; પાંડવોની સેના પાર કરીને, એ લશ્કરના મોખરે ઊભો રહ્યો.
સ કૃત્વા સુમહત્કર્મ તસ્મિન્વૈ દશમેઽહનિ। સેનયોરન્તરે તિષ્ઠન્પ્રગૃહીતશરાસનઃ
દસમા દિવસે, એ મહાન કાર્ય કરીને, બંને સેનાઓ વચ્ચે ધનુષ અને બાણ લઈને ઊભો રહ્યો.
ન ચૈનં પાર્થિવાઃ કેચિચ્છક્તા રાજન્નિરીક્ષિતુમ્ । મધ્યં પ્રાપ્તં યથા ગ્રીષ્મે તપન્તં ભાસ્કરં દિવિ
રાજા, કોઈ રાજા પણ તેને જોઈ શક્યા નહીં, કારણ કે એ વચ્ચે ઊભો હતો, જેમ કે ઉનાળામાં આકાશમાં તેજસ્વી સૂર્ય.
યથા દૈત્યચમૂં શક્રસ્તાપયામાસ સંયુગે । તથા ભીષ્મઃ પાણ્ડવેયાંસ્તાપયામાસ ભારત
જેમ ઇન્દ્રે યુદ્ધમાં દૈત્યોની સેના દહાળી, તેમ ભીષ્મે પાંડવોની સેના પર કષ્ટ લાદ્યું, ભરતવંશી.
તથા ચૈનં પરાક્રાન્તમાલોક્ય મધુસૂદનઃ। ઉવાચ દેવકીપુત્રઃ પ્રીયમાણો ધનઞ્જયમ્
તેને આ રીતે પરાક્રમથી આગળ વધતાં જોઈને, મધુસૂદન, દેવકીપુત્ર, આનંદથી ધનંજયને કહ્યું.
એષ શાન્તનવો ભીષ્મઃ સેનયોરન્તરે સ્થિતઃ । સન્નિહત્ય બલાદેનં વિજયસ્તે ભવિષ્યતિ
આ શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ, બંને સેનાઓ વચ્ચે ઊભો છે; તેને શક્તિથી હરાવશો તો તમારું વિજય નિશ્ચિત છે.
બલાત્સંસ્તમ્ભયસ્વૈનં યત્રૈષા ભિદ્યતે ચમૂઃ । ન હિ ભીષ્મશરાનન્યઃ સોઢુમુત્સહતે વિભો
શક્તિથી તેને રોકો, જ્યાં લશ્કર તૂટી રહ્યું છે; કેમ કે, ભીષ્મના બાણો કોઈ બીજું સહન કરી શકતું નથી, મહાન.