સેનાપતિવચઃ શ્રુત્વા સોમકાઃ સહ સૃઞ્જયૈઃ । અભ્યદ્રવન્ત ગોઙ્ગેયં શસ્ત્રવૃષ્ટ્યા સમન્તતઃ
સેનાપતિના વચન સાંભળી, સોમક અને શ્રુંજયો સૌએ ચારે બાજુથી શસ્ત્રવર્ષા કરીને ગંગાપુત્ર પર આક્રમણ કર્યું.
તતો ભીષ્મો મહારાજ દિવ્યમસ્ત્રમુદીરયન્ । અભ્યધાવત કૌન્તેયં મિષતાં સર્વધન્વિનામ્
પછી ભીષ્મે, રાજા, દિવ્યાસ્ત્ર ઉચારતાં, બધા ધનુર્ધારોની સામે કુંતીપુત્ર પર ધસી ગયા.
તં શિખણ્ડી રણે યાન્તમભ્યદ્રવત દંશિતઃ । તતઃ સમાહરદ્ભીષ્મસ્તદસ્ત્રં પાવકોપમમ્
યુદ્ધમાં ભીષ્મ આગળ વધતા, ક્રોધિત શિખંડી એના સામે ચઢી ગયો; ત્યારે ભીષ્મે અગ્નિ સમાન તેજવાળું તે અસ્ત્ર છોડ્યું.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ કૌન્તેયઃ શ્વેતવાહનઃ। નિજઘ્ને તાવકં સૈન્યં મોહયિત્વા પિતામહમ્
એ જ સમયે, સફેદ ઘોડાવાળા કુંતીપુત્રએ, પિતામહને મૂંઝવીને, આપના સૈન્યને પરાજય આપ્યો.
અસંવ્યૂઢેષ્વનીકેષુ ભૂયિષ્ઠમનુવર્તિષુ । બ્રહ્મલોકપરાઃ સર્વે સમપદ્યન્ત ભારત
હજી સૈન્ય ગોઠવાયેલું નહોતું અને મોટા ભાગના લોકો પાછળ જતાં, બધા જ બ્રહ્મલોકમાં મન લગાવી બેઠા, હે ભારત.
ચ હ્યનીકમનીકેષુ સમસઞ્જત સંકલે । રથા ન રથિભિઃ સાર્ધં પાદાતા ન પદાતિભિઃ
જ્યારે સૈન્યમાં ગોઠવણી ન હતી અને બધું વિખૂટું પડ્યું હતું, ત્યારે રથો રથીઓ સાથે, કે પદાતી પદાતીઓ સાથે લડી નહોતાં.
અશ્વા નાશ્વૈરયુધ્યન્ત ગજા ન ગજયોધિભિઃ । ઉન્મત્તવન્મહારાજ યુધ્યન્તે તત્ર ભારત
ઘોડા ઘોડાવાળાઓ સાથે, અને હાથીઓ હાથીયોદ્ધાઓ સાથે લડી નહોતાં; એ જંગલમાં ઉન્મત્ત જેવા લડી રહ્યા હતા, હે મહારાજ ભારત.
મહાન્વ્યતિકરો રૌદ્રઃ સેનયોઃ સમપદ્યત । નરનાગગણેષ્વેવં વિકીર્ણેષુ ચ સર્વશઃ
બન્ને સૈન્ય વચ્ચે ભયાનક અને મોટો ગડબડાટ થયો, અને માણસો તથા હાથીઓના ટોળા સર્વત્ર વિખૂટા પડી ગયા.
ક્ષયે તસ્મિન્મહારૌદ્રે નિર્વિશેષમજાયત । તતઃ શલ્યઃ કૃપશ્ચૈવ ચિત્રસેનશ્ચ ભારત
એ ભયાનક વિનાશમાં બધું ભેદ ભૂંસી ગયું; ત્યારે શલ્ય, કૃપ અને ચિત્રસેન, હે ભારત,
દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ રથાનાસ્થાય ભાસ્વરાન્ । પાણ્ડવાનાં રણે શૂરા ધ્વજિનીં સમકમ્પયન્
દુઃશાસન અને વિકર્ણે તેજસ્વી રથ ચઢી, પાંડવોની સેના જંગમાં ધ્રુજાવી નાખી.
સા વધ્યમાના સમરે પાણ્ડુસેના મહાત્મભિઃ । ત્રાતારં નાધ્યગચ્છદ્વૈ મઞ્જમાનેવ નૌર્જંલે
પાંડવોની સેના, મહાન આત્માવાળાઓના હાથોં મારાઈ રહી હતી, અને એણે કોઈ રક્ષક મળ્યો નહીં, જાણે દરિયામાં વહેતી નાવ હોય.
યથા હિ શૈશિરઃ કાલો ગવાં મર્માણિ કૃન્તતિ। તથા પાણ્ડુસુતાનાં વૈ ભીષ્મો મર્માણિ કૃન્તતિ
જેમ શિયાળું ઋતુ ગાયોના નબળા ભાગો કાપે છે, તેમ ભીષ્મે પણ પાંડુપુત્રોના નબળા ભાગો કાપી નાખ્યા.
તથૈવ તવ સૈન્યસ્ય પાર્થેન ચ મહાત્મના। નવમેઘપ્રતીકાશાઃ પાતિતા બહુધા ગજાઃ
એ જ રીતે, મહાન આત્માવાળા અર્જુને, તારી સેનામાં નવા વાદળ જેવા અનેક હાથીઓને જમીન પર પાડી દીધા.
મૃદ્યમાનાશ્ચ દૃશ્યન્તે પાર્થેન નરયૂથપાઃ । ઇષુભિસ્તાડ્યમાનાશ્ચ નારાચૈશ્ચ સહસ્રશઃ
અર્જુનના હાથેથી, પુરુષોના નેતાઓ તૂટી રહ્યા હતા, અને હજારો તીરો તથા બાણોથી ઘાયલ થઈ રહ્યા હતા.
પેતુરાર્તસ્વરં ઘોરં કૃત્વા તત્ર મહાગજાઃ । આનદ્ધાભરણૈઃ કાયૈર્નિહતાનાં મહાત્મનામ્
ત્યાં મહાન હાથીઓ ભયાનક રડાટ કરતા પડ્યા, અને તેમના બાંધેલા કવચવાળા શરીરો, મહાન આત્માવાળાઓના મૃતદેહ હતા.
છન્નમાયોધનં રેજે શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ । તસ્મિન્નેવ મહારાજ મહાવીરવરક્ષયે
મહાન વીરોના વિનાશમાં, શસ્ત્રોથી અને કુંડલવાળા માથાંઓથી ભરેલો મેદાન તેજથી ઝગમગતો હતો, હે મહારાજ.
ભીષ્મે ચ યુધિ વિક્રાન્તે પાણ્ડવે ચ ધનઞ્જયે । તે પરાક્રાન્તમાલોક્ય રાજન્યુધિ પિતામહમ્
જ્યારે ભીષ્મે યુદ્ધમાં પરાક્રમ કર્યો અને પાંડવોમાં ધનંજયે, ત્યારે રાજાઓએ યુદ્ધમાં પિતામહનું પરાક્રમ જોઈને,
અભ્યવર્તન્ત તે પુત્રાઃ સર્વે સૈન્યપુરસ્કૃતાઃ । ઇચ્છન્તો નિધનં યુદ્ધે સ્વર્ગં કૃત્વા પરાયણમ્
તમારા બધા પુત્રોએ પોતાની સેનાના આગેવાન બની આગળ વધ્યા, યુદ્ધમાં મૃત્યુ ઇચ્છતા અને સ્વર્ગને અંતિમ ધ્યેય માનતા.
પાણ્ડવાનભ્યવર્તન્ત તસ્મિન્વીરવરક્ષયે । પાણ્ડવાપિ મહારાજ સ્મરન્તો વિવિધાન્બહૂન્
મહાન વીરોના વિનાશમાં, તેઓ પાંડવો સામે આગળ વધ્યા; અને પાંડવો પણ, હે રાજા, અનેક જુદા જુદા દુઃખો યાદ કરી,
ક્લેશાન્કૃતાન્સપુત્રેણ ત્વયા પૂર્વં નરાધિપ । ભયં ત્યક્ત્વા રણે શૂરા બ્રહ્મલોકાય તત્પરાઃ
પહેલાં તારા અને તારા પુત્રના હાથોથી થયેલા કષ્ટો યાદ કરી, એ શૂરવીરો યુદ્ધમાં ભય છોડીને બ્રહ્મલોક મેળવવા તત્પર થયા.
તાવકાંસ્તવ પુત્રાંશ્ચ યોધયન્તિ પ્રહૃષ્ટવત્। સેનાપતિસ્તુ સમરે પ્રાહ સેનાં મહારથઃ
તારા યોદ્ધાઓ અને પુત્રો આનંદથી લડી રહ્યા હતા; અને યુદ્ધના મુખ્ય સેનાપતિએ સેનાને કહ્યું, હે મહારથીઓ.
અભિદ્રવત ગાઙ્ગેયં સોમકાઃ સૃઞ્જયૈઃ સહ । સેનાપતિવચઃ શ્રુત્વા સોમકાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ તે
‘ગંગાપુત્ર પર ચઢાઈ કરો, સોમકાઓ, શ્રુંજયો સાથે મળીને!’ સેનાપતિના આ શબ્દો સાંભળી, સોમકાઓ અને શ્રુંજયો
અભ્યદ્રવન્ત ગાઙ્ગેયં શરવૃષ્ટ્યા સમાહતાઃ । વધ્યમાનસ્તતો રાજન્પિતા શાન્તનવસ્તવ
શરનાં વરસાદથી ઘાયલ થયેલા, તેઓ ગાંગેય તરફ દોડ્યા; ત્યારબાદ, રાજા, તમારા પિતા શાંતનુપુત્ર પર હુમલો થયો.
અમર્ષવશમાપન્નો યોધયામાસ સૃઞ્જયાન્। તસ્ય કીર્તિમતસ્તાત પુરા રામેણ ધીમતા
ક્રોધથી ભરાઈને, તેણે સૃંજયો સાથે યુદ્ધ કર્યું; પિતા, એ મહાન વ્યક્તિએ પહેલાં જ બુદ્ધિશાળી રામ પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યા શીખી હતી.
સંપ્રદત્તાઽસ્ત્રશિક્ષા વૈ પરાનીકવિનાશની । સ તાં વિદ્યામધિષ્ઠાય કુર્વન્તપરબલક્ષયમ્
તેને પરાયી સેના નાશ કરતી શસ્ત્રવિદ્યા મળી હતી; એ જ જ્ઞાનના આધારથી, તેણે દુશ્મનના લશ્કરને નાશ કરવા શરૂ કર્યું.
અહન્યહનિ પાર્થાનાં વૃદ્ધઃ કુરુપિતામહઃ । ભીષ્મો દશસહસ્રાણિ જઘાન પરવીરહા
પાંડવોની સેના પર, રોજે રોજ, વૃદ્ધ કુરુ પિતામહ ભીષ્મ, દુશ્મન વીરનો સંહારક, દસ હજારને માર્યા.
તસ્મિંસ્તુ દશમે પ્રાપ્તે દિવસે ભરતર્ષભ । એકો ભીષ્મો હિ મત્સ્યેષુ પાઞ્ચાલેષુ ચ સંયુગે
પણ દસમા દિવસે, ભરતવંશી, યુદ્ધમાં માત્ર ભીષ્મ જ મત્સ્ય અને પંચાલ સામે ઊભો રહ્યો.
ગજાશ્વમમિતં હત્વા હત્વા સપ્ત મહારથાન્ । હત્વા પઞ્ચસહસ્રાણિ રથાનાં પ્રતિપામહઃ
અગણિત હાથી અને ઘોડા, અને સાત મહારથીઓને માર્યા પછી, પિતામહે પાંચ હજાર રથોને પણ સંહાર્યા.
નરાણાં ચ મહાયુદ્ધે સહસ્રાણિ ચતુર્દશ । દન્તિનાં ચ સહસ્રાણિ હયાનામયુતં પુનઃ
મહાયુદ્ધમાં, તેણે ચૌદ હજાર માણસો, હજાર હાથીઓ અને ફરીથી દસ હજાર ઘોડાઓને માર્યા.
શિક્ષબલેન ન્યહનત્પિતા તવ વિશાંપતે । તતઃ સર્વમહીપાનાં ક્ષપયિત્વા વરૂથિનીમ્
શિક્ષણની શક્તિથી, તમારા પિતા, લોકોના સ્વામી, તેમને માર્યા; પછી, બધા રાજાઓની શ્રેષ્ઠ સેના નાશ કરી.