અન્યાનપિ મહારાજ તાપયામાસ પાર્થિવાન્ । પરાઙ્મુખીકૃત્ય તથા શરવર્ષૈર્મહારથાન્
પાર્થએ બીજા રાજાઓને પણ બાણવર્ષથી તડપાવ્યા અને મહારથીઓને પીઠ ફેરવવા મજબૂર કર્યા.
પ્રાવર્તયત સંગ્રામે શોણિતોદાં મહાનદીમ્ । મધ્યેન કુરુસૈન્યાનાં પાણ્ડવાનાં ચ ભારત
કુરુ અને પાંડવ સેનાની વચ્ચે અર્જુને યુદ્ધમાં લોહીની મહાનદી વહેતી કરી.
તસ્મિન્નતિમહાભીમે રાજન્વીરવરક્ષયે । ભીષ્મં પ્રતિ પરાક્રાન્તાઃ પાણ્ડવાઃ સહ સૃઞ્જયૈઃ
એ અત્યંત ભયાનક વીરવિનાશમાં, રાજા, પાંડવો અને શ્રુંજયો ભીષ્મ સામે આગળ વધ્યા.
તે પરાક્રાન્તમાલોક્ય યુધિ રાજન્પિતામહમ્ । ન ન્યવર્તન્ત તે પુત્રા બ્રહ્મલોકપુરસ્કૃતાઃ
યુદ્ધમાં પિતામહનું પરાક્રમ જોઈને, રાજા, તારા પુત્રોએ જાણે બ્રહ્મલોકના પ્રેરણે પીઠ ફેરવી નહીં.
ઇચ્છન્તો નિધનં યુદ્ધે સ્વર્ગલોકપરાયણાઃ । પાણ્ડવાનભ્યવર્તન્ત તાવકા યુદ્ધદુર્મદાઃ
યુદ્ધમાં મૃત્યુ ઈચ્છતા અને સ્વર્ગની આશા રાખતા, તારા યુદ્ધમત્ત પુત્રોએ પાંડવો સામે ચઢાઈ કરી.
પાણ્ડવાશ્ચ મહારાજ સ્મરન્તો વિવિધાન્બહૂન્ । ક્લેશાન્કૃતાન્સપુત્રેણ ત્વયા પૂર્વં નરાધિપ
અને પાંડવો, રાજા, તું અને તારા પુત્રએ અગાઉ તેમને જે અનેક દુઃખ આપ્યા હતા, એ બધું યાદ કરતા હતા.
ભયં ત્યક્ત્વા રણે શૂરાઃ સ્વર્ગલોકપુરસ્કૃતાઃ। તાવકાંસ્તવ પુત્રાંશ્ચ યોધયન્તિ સ્મ હૃષ્ટવત્
યુદ્ધમાં ડર છોડીને, આપના પુત્રો અને આપના વીરોએ, સ્વર્ગલોકના માનથી, આનંદપૂર્વક યુદ્ધ કર્યું.
ગજાશ્ચ રથસઙ્ઘાશ્ચ બહુધા રથિભિર્હતાઃ । રથાશ્ચ નિહતા નાગૈર્હયાશ્ચૈવ પદાતિભિઃ
હાથીઓ અને રથોની ટોળીઓ અનેક રીતે રથીઓ દ્વારા મારાઈ ગઈ; રથો હાથીઓથી અને ઘોડા પદાતીઓથી નાશ પામ્યા.
અન્તરા ચ્છિદ્યમાનાનિ શરીરાણિ શિરાંસિ ચ । નિપેતુર્દિક્ષુ સર્વાસુ ગજાશ્વરથયોધિનામ્
મધ્યમાં, હાથી, ઘોડા અને રથયોદ્ધાઓના શરીર અને માથાં કાપાઈને ચારે બાજુ પડ્યા.
છન્નમાયોધનં રાજન્કુણ્ડલાઙ્ગદધારિભિઃ। પતિતૈઃ પાત્યમાનૈશ્ચ રાજપુત્રૈર્મહારથૈઃ
રાજા, કુંડળ અને કડાં પહેરેલા, પડેલા રાજકુમારો અને મહારથીઓથી યુદ્ધભૂમિ ઢંકાઈ ગઈ હતી.
રથનેમિનિકૃત્તૈશ્ચ ગજૈશ્ચૈવાવપોથિતૈઃ । પાદાતશ્ચાપ્યધાવન્ત સાશ્વાશ્ચ હયયોધિનઃ
કેટલાક હાથીઓએ રથના ચકરા તૂટી ગયા હતા, કેટલાક હાથીઓ તોડાઈ પડ્યા હતા; પદાતીઓ અને ઘોડેસવારો પણ પોતાના ઘોડા સાથે ભાગી ગયા.
ગજાશ્ચ રથયોધાશ્ચ પરિપેતુઃ સમન્તતઃ । વિકીર્ણાશ્ચ રથા ભૂમૌ ભગ્રચક્રયુગધ્વજાઃ
હાથીઓ અને રથયોદ્ધાઓ સર્વત્ર પડી ગયા; રથો તેમના તૂટી ગયેલા ચકરા, યોક અને ધ્વજ સાથે જમીન પર વિખેરાઈ ગયા.
તદ્ગજાશ્વરથૌઘાનાં રુધિરેણ સમુક્ષિતમ । છન્નમાયોધનં રેજે રક્તાભ્રમિવ શારદમ્
હાથી, ઘોડા અને રથયોદ્ધાઓના લોહીથી ભીંજાયેલી યુદ્ધભૂમિ, શરદના લાલ વાદળ જેવી તેજસ્વી લાગી.
શ્વાનઃ કાકાશ્ચ ગૃધ્રાશ્ચ વૃકા ગોમાયુભિઃ સહ । પ્રણેર્દુર્ભક્ષ્યમાસાદ્ય વિકૃતાશ્ચ સગદ્વિજાઃ
કૂતરા, કાગડા, ગૃધ્રો, વાઘા, સિયાળ અને બીજા માંસખોર પક્ષીઓએ ભરપૂર ખોરાક મળતાં વિકૃત થઈ ગયા.
વવુર્બહુવિધશ્ચૈવ દિક્ષુ સર્વાસુ મારુતાઃ। દૃશ્યમાનેષુ રક્ષઃસુ ભૂતેષુ ચ નદત્સુ ચ
ચારે બાજુ અનેક પ્રકારની પવન ફૂંકાઈ; રાક્ષસો અને ભૂતોથી અવાજો સંભળાતા અને દેખાતા હતા.
કાઞ્ચનાનિ ચ દામાનિ પતાકાશ્ચ મહાધનાઃ । ધૂયમાના વ્યદૃશ્યન્ત સહસા મારુતેરિતાઃ
સોનેરી સાંકળો અને મૂલ્યવાન ધ્વજાઓ, પવનથી અચાનક ફફડતા, સ્પષ્ટ દેખાતા હતા.
શ્વેતચ્છત્રસહસ્રાણિ સધ્વજાશ્ચ મહારથાઃ । વિકીર્ણાઃ સમદૃશ્યન્ત શતશોઽથ સહસ્રશઃ
હજારો સફેદ છત્રો અને ધ્વજાવાળા મહારથીઓ સૈન્યમાં સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં વિખેરાઈ ગયા હતા.
સપતાકાશ્ચ માતઙ્ગા દિશો જગ્મુઃ શરાતુરાઃ। ક્ષત્રિયાશ્ચ મનુષ્યેન્દ્ર ગદાશક્તિધનુર્ધરાઃ
ધ્વજાવાળા હાથીઓ, બાણોથી ઘાયલ થઈ દિશાઓમાં ચાલ્યા; અને મનુષ્યરાજ, ગદા, શક્તિ અને ધનુષ ધારણ કરનાર ક્ષત્રિયો પણ એમ જ ગયા.
સમન્તતશ્ચ દૃશ્યન્તે પતિતા ધરણીતલે । `ઇષુભિસ્તાડ્યમાનાશ્ચ નારાચૈશ્ચ સહસ્રશઃ।' પેતુરાર્તસ્વરં કૃત્વા તત્રતત્ર મહાગજાઃ
ચારે બાજુ જમીન પર પડેલા, હજારો બાણો અને લોખંડના શસ્ત્રોથી ઘાયલ થયેલા યોદ્ધાઓ દેખાતા; મહાહાથીઓ અહીં-ત્યાં દુઃખથી બૂમો પાડતાં પડ્યા.
સેનાપતિસ્તુ સમરે પ્રાહ સેનાં મહારથઃ । અભ્યદ્રવત ગાઙ્ગેયં સૈનિકાઃ કિં કૃતેન વઃ
પછી સેનાપતિ મહારથીએ યુદ્ધમાં સેનાને કહ્યું: 'સૈનિકો, ગંગાપુત્ર પર ચઢાઈ કરો! વિલંબથી શું લાભ?'
સેનાપતિવચઃ શ્રુત્વા સોમકાઃ સહ સૃઞ્જયૈઃ । અભ્યદ્રવન્ત ગોઙ્ગેયં શસ્ત્રવૃષ્ટ્યા સમન્તતઃ
સેનાપતિના વચન સાંભળી, સોમક અને શ્રુંજયો સૌએ ચારે બાજુથી શસ્ત્રવર્ષા કરીને ગંગાપુત્ર પર આક્રમણ કર્યું.
તતો ભીષ્મો મહારાજ દિવ્યમસ્ત્રમુદીરયન્ । અભ્યધાવત કૌન્તેયં મિષતાં સર્વધન્વિનામ્
પછી ભીષ્મે, રાજા, દિવ્યાસ્ત્ર ઉચારતાં, બધા ધનુર્ધારોની સામે કુંતીપુત્ર પર ધસી ગયા.
તં શિખણ્ડી રણે યાન્તમભ્યદ્રવત દંશિતઃ । તતઃ સમાહરદ્ભીષ્મસ્તદસ્ત્રં પાવકોપમમ્
યુદ્ધમાં ભીષ્મ આગળ વધતા, ક્રોધિત શિખંડી એના સામે ચઢી ગયો; ત્યારે ભીષ્મે અગ્નિ સમાન તેજવાળું તે અસ્ત્ર છોડ્યું.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ કૌન્તેયઃ શ્વેતવાહનઃ। નિજઘ્ને તાવકં સૈન્યં મોહયિત્વા પિતામહમ્
એ જ સમયે, સફેદ ઘોડાવાળા કુંતીપુત્રએ, પિતામહને મૂંઝવીને, આપના સૈન્યને પરાજય આપ્યો.
અસંવ્યૂઢેષ્વનીકેષુ ભૂયિષ્ઠમનુવર્તિષુ । બ્રહ્મલોકપરાઃ સર્વે સમપદ્યન્ત ભારત
હજી સૈન્ય ગોઠવાયેલું નહોતું અને મોટા ભાગના લોકો પાછળ જતાં, બધા જ બ્રહ્મલોકમાં મન લગાવી બેઠા, હે ભારત.
ચ હ્યનીકમનીકેષુ સમસઞ્જત સંકલે । રથા ન રથિભિઃ સાર્ધં પાદાતા ન પદાતિભિઃ
જ્યારે સૈન્યમાં ગોઠવણી ન હતી અને બધું વિખૂટું પડ્યું હતું, ત્યારે રથો રથીઓ સાથે, કે પદાતી પદાતીઓ સાથે લડી નહોતાં.
અશ્વા નાશ્વૈરયુધ્યન્ત ગજા ન ગજયોધિભિઃ । ઉન્મત્તવન્મહારાજ યુધ્યન્તે તત્ર ભારત
ઘોડા ઘોડાવાળાઓ સાથે, અને હાથીઓ હાથીયોદ્ધાઓ સાથે લડી નહોતાં; એ જંગલમાં ઉન્મત્ત જેવા લડી રહ્યા હતા, હે મહારાજ ભારત.
મહાન્વ્યતિકરો રૌદ્રઃ સેનયોઃ સમપદ્યત । નરનાગગણેષ્વેવં વિકીર્ણેષુ ચ સર્વશઃ
બન્ને સૈન્ય વચ્ચે ભયાનક અને મોટો ગડબડાટ થયો, અને માણસો તથા હાથીઓના ટોળા સર્વત્ર વિખૂટા પડી ગયા.
ક્ષયે તસ્મિન્મહારૌદ્રે નિર્વિશેષમજાયત । તતઃ શલ્યઃ કૃપશ્ચૈવ ચિત્રસેનશ્ચ ભારત
એ ભયાનક વિનાશમાં બધું ભેદ ભૂંસી ગયું; ત્યારે શલ્ય, કૃપ અને ચિત્રસેન, હે ભારત,
દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ રથાનાસ્થાય ભાસ્વરાન્ । પાણ્ડવાનાં રણે શૂરા ધ્વજિનીં સમકમ્પયન્
દુઃશાસન અને વિકર્ણે તેજસ્વી રથ ચઢી, પાંડવોની સેના જંગમાં ધ્રુજાવી નાખી.