નાભ્યવર્તન્ત રાજાનઃ સહિતા વાનરધ્વજમ્ । સધ્વજા રથિનઃ પેતુર્હયારોહા હયૈઃ સહ
કોઈ રાજા—even વાનરધ્વજધારી સાથે મળીને—અર્જુનનો સામનો કરી શક્યા નહીં. ધ્વજાવાળા રથીઓ અને ઘોડેસવારો પોતાના ઘોડાઓ સાથે જમીન પર પડી ગયા.
સગજાશ્ચ ગજારોહાઃ કિરીટિશરતાડિતાઃ । તતોઽર્જુનભુજોત્સૃષ્ટૈરાવૃતાઽઽસીદ્વસુંધરા
કિરીટી અર્જુનના બાણોથી ઘાયલ થયેલા હાથીઓ અને તેમના ચાલકો પણ ધરાશાયી થયા. અર્જુનના ભુજોથી છોડાયેલા બાણોથી આખી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ.
વિદ્રુતં દિક્ષુ સર્વાસુ શરૈર્બલમદૃશ્યત । અથ પાર્થો મહારાજ દ્રાવયિત્વા વરૂથિનીમ્
બધા દિશાઓમાં સેના અર્જુનના બાણોથી વિધ્વસ્ત થઈને ભાગી રહી હતી. પછી, રાજા, પાર્થએ આખી સેના પરાજિત કરી નાખી.
દુઃશાસનાય સુબહૂન્પ્રેષયામાસ સાયકાન્ । તે તુ ભિત્ત્વા તવ સુતં દુઃશાસનમયોમુખાઃ
પછી તેણે દુઃશાસન પર અનેક બાણો વરસાવ્યા. એ લોખંડના તીક્ષ્ણ બાણો તારા પુત્ર દુઃશાસનને ભેદી ગયા.
ધરણીં વિવિશુઃ સર્વે વલ્મીકમિવ પન્નગાઃ । હયાંશ્ચાસ્ય તતો જઘ્ને સારથિં ચ ન્યપાતયત્
એ બધા બાણો જાણે સાપો વાલ્મીકમાં પ્રવેશે એમ જમીનમાં સમાઈ ગયા. પછી અર્જુને દુઃશાસનના ઘોડાઓને માર્યા અને તેના સારથીને પણ પાડી દીધો.
વિવિંશતિં ચ વિંશત્યા વિરથીકૃતવાન્પ્રભુઃ । આજઘાન ભૃશં ચૈવ પઞ્ચભિર્નતપર્વભિઃ
મહાબળવાન અર્જુને બીસ બાણોથી વિવિંશતિને રથવિહોણો કર્યો અને પાંચ તીક્ષ્ણ બાણોથી જોરદાર પ્રહાર કર્યો.
કૃપં વિકર્ણં શલ્યં ચ વિદ્ધ્વા બહુભિરાયસૈઃ । ચકાર વિરથાંશ્ચૈવ કૌન્તેયઃ શ્વેતવાહનઃ
કૌંતેય શ્વેતવાહને અનેક લોખંડના બાણોથી કૃપ, વિકર્ણ અને શલ્યને ઘાયલ કર્યા અને તેમને પણ રથવિહોણા કરી દીધા.
એવં તે વિરથાઃ સર્વે કૃપઃ શલ્યશ્ચ મારિષ । દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ તથૈવ ચ વિવિંશતિઃ
આ રીતે કૃપ, શલ્ય, દુઃશાસન, વિકર્ણ અને વિવિંશતિ—બધા રથવિહોણા થઈ ગયા.
સંપ્રાદ્રવન્ત સમરે નિર્જિતાઃ સવ્યસાચિના । પૂર્વાહ્ણે ભરતશ્રેષ્ઠ પરાજિત્ય મહારથાન્
સવ્યસાચી અર્જુનથી પરાજિત થઈને તે બધા યુદ્ધભૂમિમાંથી ભાગી ગયા. ભરતશ્રેષ્ઠ, પૂર્વાહ્નમાં મહારથીઓને હરાવી દીધા પછી—
પ્રજજ્વાલ રણે પાર્થો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ । તથૈવ શરવર્ષેણ ભાસ્કરો રશ્મિવાનિવ
પાર્થ યુદ્ધમાં જાણે ધૂમરહિત અગ્નિની જેમ પ્રજ્વલિત થયો અને તેના બાણવર્ષથી જાણે તેજસ્વી સૂર્યની જેમ પ્રકાશિત થયો.
અન્યાનપિ મહારાજ તાપયામાસ પાર્થિવાન્ । પરાઙ્મુખીકૃત્ય તથા શરવર્ષૈર્મહારથાન્
પાર્થએ બીજા રાજાઓને પણ બાણવર્ષથી તડપાવ્યા અને મહારથીઓને પીઠ ફેરવવા મજબૂર કર્યા.
પ્રાવર્તયત સંગ્રામે શોણિતોદાં મહાનદીમ્ । મધ્યેન કુરુસૈન્યાનાં પાણ્ડવાનાં ચ ભારત
કુરુ અને પાંડવ સેનાની વચ્ચે અર્જુને યુદ્ધમાં લોહીની મહાનદી વહેતી કરી.
તસ્મિન્નતિમહાભીમે રાજન્વીરવરક્ષયે । ભીષ્મં પ્રતિ પરાક્રાન્તાઃ પાણ્ડવાઃ સહ સૃઞ્જયૈઃ
એ અત્યંત ભયાનક વીરવિનાશમાં, રાજા, પાંડવો અને શ્રુંજયો ભીષ્મ સામે આગળ વધ્યા.
તે પરાક્રાન્તમાલોક્ય યુધિ રાજન્પિતામહમ્ । ન ન્યવર્તન્ત તે પુત્રા બ્રહ્મલોકપુરસ્કૃતાઃ
યુદ્ધમાં પિતામહનું પરાક્રમ જોઈને, રાજા, તારા પુત્રોએ જાણે બ્રહ્મલોકના પ્રેરણે પીઠ ફેરવી નહીં.
ઇચ્છન્તો નિધનં યુદ્ધે સ્વર્ગલોકપરાયણાઃ । પાણ્ડવાનભ્યવર્તન્ત તાવકા યુદ્ધદુર્મદાઃ
યુદ્ધમાં મૃત્યુ ઈચ્છતા અને સ્વર્ગની આશા રાખતા, તારા યુદ્ધમત્ત પુત્રોએ પાંડવો સામે ચઢાઈ કરી.
પાણ્ડવાશ્ચ મહારાજ સ્મરન્તો વિવિધાન્બહૂન્ । ક્લેશાન્કૃતાન્સપુત્રેણ ત્વયા પૂર્વં નરાધિપ
અને પાંડવો, રાજા, તું અને તારા પુત્રએ અગાઉ તેમને જે અનેક દુઃખ આપ્યા હતા, એ બધું યાદ કરતા હતા.
ભયં ત્યક્ત્વા રણે શૂરાઃ સ્વર્ગલોકપુરસ્કૃતાઃ। તાવકાંસ્તવ પુત્રાંશ્ચ યોધયન્તિ સ્મ હૃષ્ટવત્
યુદ્ધમાં ડર છોડીને, આપના પુત્રો અને આપના વીરોએ, સ્વર્ગલોકના માનથી, આનંદપૂર્વક યુદ્ધ કર્યું.
ગજાશ્ચ રથસઙ્ઘાશ્ચ બહુધા રથિભિર્હતાઃ । રથાશ્ચ નિહતા નાગૈર્હયાશ્ચૈવ પદાતિભિઃ
હાથીઓ અને રથોની ટોળીઓ અનેક રીતે રથીઓ દ્વારા મારાઈ ગઈ; રથો હાથીઓથી અને ઘોડા પદાતીઓથી નાશ પામ્યા.
અન્તરા ચ્છિદ્યમાનાનિ શરીરાણિ શિરાંસિ ચ । નિપેતુર્દિક્ષુ સર્વાસુ ગજાશ્વરથયોધિનામ્
મધ્યમાં, હાથી, ઘોડા અને રથયોદ્ધાઓના શરીર અને માથાં કાપાઈને ચારે બાજુ પડ્યા.
છન્નમાયોધનં રાજન્કુણ્ડલાઙ્ગદધારિભિઃ। પતિતૈઃ પાત્યમાનૈશ્ચ રાજપુત્રૈર્મહારથૈઃ
રાજા, કુંડળ અને કડાં પહેરેલા, પડેલા રાજકુમારો અને મહારથીઓથી યુદ્ધભૂમિ ઢંકાઈ ગઈ હતી.
રથનેમિનિકૃત્તૈશ્ચ ગજૈશ્ચૈવાવપોથિતૈઃ । પાદાતશ્ચાપ્યધાવન્ત સાશ્વાશ્ચ હયયોધિનઃ
કેટલાક હાથીઓએ રથના ચકરા તૂટી ગયા હતા, કેટલાક હાથીઓ તોડાઈ પડ્યા હતા; પદાતીઓ અને ઘોડેસવારો પણ પોતાના ઘોડા સાથે ભાગી ગયા.
ગજાશ્ચ રથયોધાશ્ચ પરિપેતુઃ સમન્તતઃ । વિકીર્ણાશ્ચ રથા ભૂમૌ ભગ્રચક્રયુગધ્વજાઃ
હાથીઓ અને રથયોદ્ધાઓ સર્વત્ર પડી ગયા; રથો તેમના તૂટી ગયેલા ચકરા, યોક અને ધ્વજ સાથે જમીન પર વિખેરાઈ ગયા.
તદ્ગજાશ્વરથૌઘાનાં રુધિરેણ સમુક્ષિતમ । છન્નમાયોધનં રેજે રક્તાભ્રમિવ શારદમ્
હાથી, ઘોડા અને રથયોદ્ધાઓના લોહીથી ભીંજાયેલી યુદ્ધભૂમિ, શરદના લાલ વાદળ જેવી તેજસ્વી લાગી.
શ્વાનઃ કાકાશ્ચ ગૃધ્રાશ્ચ વૃકા ગોમાયુભિઃ સહ । પ્રણેર્દુર્ભક્ષ્યમાસાદ્ય વિકૃતાશ્ચ સગદ્વિજાઃ
કૂતરા, કાગડા, ગૃધ્રો, વાઘા, સિયાળ અને બીજા માંસખોર પક્ષીઓએ ભરપૂર ખોરાક મળતાં વિકૃત થઈ ગયા.
વવુર્બહુવિધશ્ચૈવ દિક્ષુ સર્વાસુ મારુતાઃ। દૃશ્યમાનેષુ રક્ષઃસુ ભૂતેષુ ચ નદત્સુ ચ
ચારે બાજુ અનેક પ્રકારની પવન ફૂંકાઈ; રાક્ષસો અને ભૂતોથી અવાજો સંભળાતા અને દેખાતા હતા.
કાઞ્ચનાનિ ચ દામાનિ પતાકાશ્ચ મહાધનાઃ । ધૂયમાના વ્યદૃશ્યન્ત સહસા મારુતેરિતાઃ
સોનેરી સાંકળો અને મૂલ્યવાન ધ્વજાઓ, પવનથી અચાનક ફફડતા, સ્પષ્ટ દેખાતા હતા.
શ્વેતચ્છત્રસહસ્રાણિ સધ્વજાશ્ચ મહારથાઃ । વિકીર્ણાઃ સમદૃશ્યન્ત શતશોઽથ સહસ્રશઃ
હજારો સફેદ છત્રો અને ધ્વજાવાળા મહારથીઓ સૈન્યમાં સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં વિખેરાઈ ગયા હતા.
સપતાકાશ્ચ માતઙ્ગા દિશો જગ્મુઃ શરાતુરાઃ। ક્ષત્રિયાશ્ચ મનુષ્યેન્દ્ર ગદાશક્તિધનુર્ધરાઃ
ધ્વજાવાળા હાથીઓ, બાણોથી ઘાયલ થઈ દિશાઓમાં ચાલ્યા; અને મનુષ્યરાજ, ગદા, શક્તિ અને ધનુષ ધારણ કરનાર ક્ષત્રિયો પણ એમ જ ગયા.
સમન્તતશ્ચ દૃશ્યન્તે પતિતા ધરણીતલે । `ઇષુભિસ્તાડ્યમાનાશ્ચ નારાચૈશ્ચ સહસ્રશઃ।' પેતુરાર્તસ્વરં કૃત્વા તત્રતત્ર મહાગજાઃ
ચારે બાજુ જમીન પર પડેલા, હજારો બાણો અને લોખંડના શસ્ત્રોથી ઘાયલ થયેલા યોદ્ધાઓ દેખાતા; મહાહાથીઓ અહીં-ત્યાં દુઃખથી બૂમો પાડતાં પડ્યા.
સેનાપતિસ્તુ સમરે પ્રાહ સેનાં મહારથઃ । અભ્યદ્રવત ગાઙ્ગેયં સૈનિકાઃ કિં કૃતેન વઃ
પછી સેનાપતિ મહારથીએ યુદ્ધમાં સેનાને કહ્યું: 'સૈનિકો, ગંગાપુત્ર પર ચઢાઈ કરો! વિલંબથી શું લાભ?'