દેવા અપિ સમુદ્યુક્તા નાલં ભીષ્મં સમાસિતુમ્ । કિમુ પાર્થા મહાત્માનં મર્ત્યભૂતા મહાબલાઃ
દેવતાઓ પણ પૂરી તૈયારી સાથે આવ્યા હોય તો પણ ભીષ્મનો સામનો કરી શકતા નથી; તો પછી પૃથાપુત્રો તો મરણશીલ છે, ભલે મહાન આત્મા અને બળવાન હોય.
તસ્માદ્દ્રવત મા યોધાઃ ફલ્ગુનં પ્રાપ્ય સંયુગે । અહમદ્ય રણે યત્તો યોધયિષ્યામિ પાણ્ડવમ્
'એથી, હે યોદ્ધાઓ, યુદ્ધમાં ફાલ્ગુનને મળ્યા પછી ભાગી જશો નહીં; આજે હું સર્વ બળથી પાંડવ સાથે યુદ્ધ કરીશ.'
સહિતઃ સર્વતો યત્તૈર્ભવદ્ભિર્વસુધાધિપૈઃ । તચ્છ્રુત્વા તુ વચો રાજંસ્તવ પુત્રસ્ય ધન્વિનઃ
'તમારે બધાએ, હે ધરતીના રાજાઓ, સર્વ બાજુથી પુરજોશથી પ્રયાસ કરવો જોઈએ; અને તારા ધનુર્ધારી પુત્રના આ વચન સાંભળી...'
અર્જુનં પ્રતિ સંયત્તા બલવન્તો મહાબલાઃ । તે વિદેહાઃ કલિઙ્ગાશ્ચ દાસેરકગણાશ્ચ હ
વિદેહ, કલિંગ અને દાસેરકના શક્તિશાળી યુદ્ધાઓએ અર્જુન સામે યુદ્ધ માટે તૈયારી કરી.
અભિપેતુર્નિષાદાશ્ચ સૌવીરાશ્ચ મહારણે । બાહ્લીકા દરદાશ્ચૈવ પ્રતીચ્યોદીચ્યમાલવાઃ
નિશાદ અને સૌવીરોએ પણ મહાયુદ્ધમાં આગળ વધ્યા; બાહ્લીક, દરદ અને પશ્ચિમ-ઉત્તર દિશાના માલવો પણ અર્જુન સામે ચઢી આવ્યા.
અભીષાહાઃ શૂરસેનાઃ શિબયોઽથ વસાતયઃ । સાલ્વઃ શકાસ્ત્રિગર્તાશ્ચ અમ્બષ્ઠાઃ કેકયૌઃ સહ
અભીષાહ, શૂરસેન, શિબી, વસાત, સાલ્વ, શક, ત્રિગર્ત, અંબષ્ઠ અને કૈકય—all મળીને યુદ્ધમાં અર્જુન સામે આવ્યા.
અભિપેતૂ રણે પાર્થં પતઙ્ગા ઇવ પાવકમ્ । સ તાન્સર્વાન્સહાનીકાન્મહારાજ મહારથાન્
તે બધા પાંથો જેમ અગ્નિમાં જાય છે તેમ યુદ્ધમાં પાર્થ પર તૂટી પડ્યા; અને એ મહારાજા, મહારથીઓ અને તેમની સેના સાથે—
દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ સંચિન્ત્ય પ્રસંધાય ધનઞ્જયઃ । સ તૈરસ્ત્રૈર્મહાવેગૈર્દદાહ સુમહાબલઃ
ધનંજયે દિવ્ય અસ્ત્રોનું સ્મરણ કરીને અને તેમને જોડીને, પોતાની મહાન શક્તિથી, એ તેજસ્વી અસ્ત્રોથી શત્રુઓને દહન કરી નાખ્યા.
શરપ્રતાપૈર્બીભત્સુઃ પતઙ્ગાનિવ પાવકઃ । તસ્ય બાણસહસ્રાણિ સૃજતો દૃઢધન્વિનઃ
અર્જુનના તીક્ષ્ણ બાણોની ગતિ એવી હતી કે, જાણે અગ્નિ પંખી પર પંખી ભસ્મ કરી નાખે છે એમ. તેણે પોતાના મજબૂત ધનુષ્યમાંથી હજારો બાણ છોડી દીધા.
દીપ્યમાનમિવાકાશે ગાણ્ડીવં સમદૃશ્યત। તે શરાર્તા મહારાજ વિપ્રકીર્ણમહાધ્વજાઃ
આકાશમાં તેનો ગાંડીવ જાણે જ્વલંત અગ્નિની જેમ તેજ પામી રહ્યો હતો. રાજા, અર્જુનના બાણોથી ઘાયલ થયેલા વીરોના મહા ધ્વજો વિખેરાઈ ગયા હતા.
નાભ્યવર્તન્ત રાજાનઃ સહિતા વાનરધ્વજમ્ । સધ્વજા રથિનઃ પેતુર્હયારોહા હયૈઃ સહ
કોઈ રાજા—even વાનરધ્વજધારી સાથે મળીને—અર્જુનનો સામનો કરી શક્યા નહીં. ધ્વજાવાળા રથીઓ અને ઘોડેસવારો પોતાના ઘોડાઓ સાથે જમીન પર પડી ગયા.
સગજાશ્ચ ગજારોહાઃ કિરીટિશરતાડિતાઃ । તતોઽર્જુનભુજોત્સૃષ્ટૈરાવૃતાઽઽસીદ્વસુંધરા
કિરીટી અર્જુનના બાણોથી ઘાયલ થયેલા હાથીઓ અને તેમના ચાલકો પણ ધરાશાયી થયા. અર્જુનના ભુજોથી છોડાયેલા બાણોથી આખી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ.
વિદ્રુતં દિક્ષુ સર્વાસુ શરૈર્બલમદૃશ્યત । અથ પાર્થો મહારાજ દ્રાવયિત્વા વરૂથિનીમ્
બધા દિશાઓમાં સેના અર્જુનના બાણોથી વિધ્વસ્ત થઈને ભાગી રહી હતી. પછી, રાજા, પાર્થએ આખી સેના પરાજિત કરી નાખી.
દુઃશાસનાય સુબહૂન્પ્રેષયામાસ સાયકાન્ । તે તુ ભિત્ત્વા તવ સુતં દુઃશાસનમયોમુખાઃ
પછી તેણે દુઃશાસન પર અનેક બાણો વરસાવ્યા. એ લોખંડના તીક્ષ્ણ બાણો તારા પુત્ર દુઃશાસનને ભેદી ગયા.
ધરણીં વિવિશુઃ સર્વે વલ્મીકમિવ પન્નગાઃ । હયાંશ્ચાસ્ય તતો જઘ્ને સારથિં ચ ન્યપાતયત્
એ બધા બાણો જાણે સાપો વાલ્મીકમાં પ્રવેશે એમ જમીનમાં સમાઈ ગયા. પછી અર્જુને દુઃશાસનના ઘોડાઓને માર્યા અને તેના સારથીને પણ પાડી દીધો.
વિવિંશતિં ચ વિંશત્યા વિરથીકૃતવાન્પ્રભુઃ । આજઘાન ભૃશં ચૈવ પઞ્ચભિર્નતપર્વભિઃ
મહાબળવાન અર્જુને બીસ બાણોથી વિવિંશતિને રથવિહોણો કર્યો અને પાંચ તીક્ષ્ણ બાણોથી જોરદાર પ્રહાર કર્યો.
કૃપં વિકર્ણં શલ્યં ચ વિદ્ધ્વા બહુભિરાયસૈઃ । ચકાર વિરથાંશ્ચૈવ કૌન્તેયઃ શ્વેતવાહનઃ
કૌંતેય શ્વેતવાહને અનેક લોખંડના બાણોથી કૃપ, વિકર્ણ અને શલ્યને ઘાયલ કર્યા અને તેમને પણ રથવિહોણા કરી દીધા.
એવં તે વિરથાઃ સર્વે કૃપઃ શલ્યશ્ચ મારિષ । દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ તથૈવ ચ વિવિંશતિઃ
આ રીતે કૃપ, શલ્ય, દુઃશાસન, વિકર્ણ અને વિવિંશતિ—બધા રથવિહોણા થઈ ગયા.
સંપ્રાદ્રવન્ત સમરે નિર્જિતાઃ સવ્યસાચિના । પૂર્વાહ્ણે ભરતશ્રેષ્ઠ પરાજિત્ય મહારથાન્
સવ્યસાચી અર્જુનથી પરાજિત થઈને તે બધા યુદ્ધભૂમિમાંથી ભાગી ગયા. ભરતશ્રેષ્ઠ, પૂર્વાહ્નમાં મહારથીઓને હરાવી દીધા પછી—
પ્રજજ્વાલ રણે પાર્થો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ । તથૈવ શરવર્ષેણ ભાસ્કરો રશ્મિવાનિવ
પાર્થ યુદ્ધમાં જાણે ધૂમરહિત અગ્નિની જેમ પ્રજ્વલિત થયો અને તેના બાણવર્ષથી જાણે તેજસ્વી સૂર્યની જેમ પ્રકાશિત થયો.
અન્યાનપિ મહારાજ તાપયામાસ પાર્થિવાન્ । પરાઙ્મુખીકૃત્ય તથા શરવર્ષૈર્મહારથાન્
પાર્થએ બીજા રાજાઓને પણ બાણવર્ષથી તડપાવ્યા અને મહારથીઓને પીઠ ફેરવવા મજબૂર કર્યા.
પ્રાવર્તયત સંગ્રામે શોણિતોદાં મહાનદીમ્ । મધ્યેન કુરુસૈન્યાનાં પાણ્ડવાનાં ચ ભારત
કુરુ અને પાંડવ સેનાની વચ્ચે અર્જુને યુદ્ધમાં લોહીની મહાનદી વહેતી કરી.
તસ્મિન્નતિમહાભીમે રાજન્વીરવરક્ષયે । ભીષ્મં પ્રતિ પરાક્રાન્તાઃ પાણ્ડવાઃ સહ સૃઞ્જયૈઃ
એ અત્યંત ભયાનક વીરવિનાશમાં, રાજા, પાંડવો અને શ્રુંજયો ભીષ્મ સામે આગળ વધ્યા.
તે પરાક્રાન્તમાલોક્ય યુધિ રાજન્પિતામહમ્ । ન ન્યવર્તન્ત તે પુત્રા બ્રહ્મલોકપુરસ્કૃતાઃ
યુદ્ધમાં પિતામહનું પરાક્રમ જોઈને, રાજા, તારા પુત્રોએ જાણે બ્રહ્મલોકના પ્રેરણે પીઠ ફેરવી નહીં.
ઇચ્છન્તો નિધનં યુદ્ધે સ્વર્ગલોકપરાયણાઃ । પાણ્ડવાનભ્યવર્તન્ત તાવકા યુદ્ધદુર્મદાઃ
યુદ્ધમાં મૃત્યુ ઈચ્છતા અને સ્વર્ગની આશા રાખતા, તારા યુદ્ધમત્ત પુત્રોએ પાંડવો સામે ચઢાઈ કરી.
પાણ્ડવાશ્ચ મહારાજ સ્મરન્તો વિવિધાન્બહૂન્ । ક્લેશાન્કૃતાન્સપુત્રેણ ત્વયા પૂર્વં નરાધિપ
અને પાંડવો, રાજા, તું અને તારા પુત્રએ અગાઉ તેમને જે અનેક દુઃખ આપ્યા હતા, એ બધું યાદ કરતા હતા.
ભયં ત્યક્ત્વા રણે શૂરાઃ સ્વર્ગલોકપુરસ્કૃતાઃ। તાવકાંસ્તવ પુત્રાંશ્ચ યોધયન્તિ સ્મ હૃષ્ટવત્
યુદ્ધમાં ડર છોડીને, આપના પુત્રો અને આપના વીરોએ, સ્વર્ગલોકના માનથી, આનંદપૂર્વક યુદ્ધ કર્યું.
ગજાશ્ચ રથસઙ્ઘાશ્ચ બહુધા રથિભિર્હતાઃ । રથાશ્ચ નિહતા નાગૈર્હયાશ્ચૈવ પદાતિભિઃ
હાથીઓ અને રથોની ટોળીઓ અનેક રીતે રથીઓ દ્વારા મારાઈ ગઈ; રથો હાથીઓથી અને ઘોડા પદાતીઓથી નાશ પામ્યા.
અન્તરા ચ્છિદ્યમાનાનિ શરીરાણિ શિરાંસિ ચ । નિપેતુર્દિક્ષુ સર્વાસુ ગજાશ્વરથયોધિનામ્
મધ્યમાં, હાથી, ઘોડા અને રથયોદ્ધાઓના શરીર અને માથાં કાપાઈને ચારે બાજુ પડ્યા.
છન્નમાયોધનં રાજન્કુણ્ડલાઙ્ગદધારિભિઃ। પતિતૈઃ પાત્યમાનૈશ્ચ રાજપુત્રૈર્મહારથૈઃ
રાજા, કુંડળ અને કડાં પહેરેલા, પડેલા રાજકુમારો અને મહારથીઓથી યુદ્ધભૂમિ ઢંકાઈ ગઈ હતી.