ઋતે મહેન્દ્રતનયાચ્છ્વેતાશ્વાત્કૃષ્ણસારથેઃ । સ હિ તં સમરે રાજન્નિર્જિત્ય વિજયોઽર્જુનઃ
મહેન્દ્રપુત્ર, શ્વેત ઘોડાવાળો અર્જુન અને કૃષ્ણ રથચાલક સિવાય, હે રાજા, એ જ એકમાત્ર યુદ્ધમાં જીત્યો હતો.
ભીષ્મમેવાભિદુદ્રાવ સર્વસૈન્યસ્ય પશ્યતઃ । વિજિતસ્તવ પુત્રોઽપિ ભીષ્મબાહુવ્યપાશ્રયઃ
અર્જુને આખા સેના સામે ભીષ્મ પર સીધો હુમલો કર્યો; અને ભીષ્મના બળ પર આધાર રાખતો તારો પુત્ર પણ હરાયો.
પુનઃ પુનઃ સમાશ્વસ્ય પ્રાયુધ્યત મદોત્કટઃ । અર્જુનસ્તુ રણે રાજન્યોધયન્સંવ્યરાજત
તારો પુત્ર વારંવાર ધીરજ ધરતો અને ઉગ્રપણે લડતો રહ્યો; પણ અર્જુન તો યુદ્ધમાં બધા યોદ્ધાઓ સામે ઝળકતો રહ્યો, હે રાજા.
શિખણ્ડી તુ રણે રાજન્વિવ્યાધૈવ પિતામહમ્ । શરૈરશનિસંસ્પર્શૈસ્તથા સર્પવિષોપમૈઃ
શિખંડી એ યુદ્ધમાં, હે રાજા, પિતામહ ભીષ્મને એવા તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યા, જે વીજળી જેવી લાગતી અને સાપના ઝેર જેવી પ્રખર હતી.
ન ચ સ્મ તે રુજં ચક્રુઃ પિતુસ્તવ જનેશ્વર । સ્મય્રમાનસ્તુ ગાઙ્ગેયસ્તાન્બાણાઞ્જગૃહે તદા
પણ એ બાણો તારા પિતાને કોઈ દુઃખ પહોંચાડી શક્યા નહીં, હે મનુષ્યોના સ્વામી; ગંગાપુત્ર ભીષ્મ તો હસતો-હસતો એ બાણો સહન કરતો રહ્યો.
ઉષ્ણાર્તો હિ નરો યદ્વજ્જલધારાઃ પ્રતીચ્છતિ । તથા જગ્રાહ ગાઙ્ગેયઃ શરધારાઃ શિખણ્ડિનઃ
જેમ ગરમીથી પીડાતો માણસ પાણીની ધારા સ્વીકારે છે, તેમ ગંગાપુત્ર ભીષ્મે શિખંડીના બાણોની વરસાદને સહન કરી.
તં ક્ષત્રિયા મહારાજ દદૃશુર્ઘોરમાહવે। ભીષ્મં દહન્તં સૈન્યાનિ પાણ્ડવાનાં મહાત્મનાં
ક્ષત્રિયોએ એ ભયાનક યુદ્ધમાં મહાન આત્માવાળા પાંડવોની સેના ભીષ્મ દ્વારા દહન થતી જોઈ, હે મહારાજા.
તતોઽબ્રવીત્તવ સુતઃ સર્વસૈન્યાનિ મારિષ । અભિદ્રવત સંગ્રામે ફલ્ગુનં સર્વતો રણે
પછી તારા પુત્રએ, હે મારિષ, બધાં સૈન્યને કહ્યું: 'યુદ્ધમાં સર્વ તરફથી ફાલ્ગુન પર હુમલો કરો!'
ભીષ્મો વઃ સમરે સર્વાન્પાયિષ્યતિ ધર્મવિત્। તદ્ભયં સુમહત્ત્યક્ત્વા પાણ્ડવાન્પ્રતિ યુધ્યત
'ભીષ્મ, ધર્મને જાણનારો, યુદ્ધમાં તમારો રક્ષણ કરશે; એ મોટા ભયને છોડો અને પાંડવો સામે લડો!'
એષ તાલેન મહતા ભીષ્મસ્તિષ્ઠતિ પાલયન્। સર્વેષાં ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં સમરે શર્મ વર્મ ચ
'અહીં ભીષ્મ મહાન બળ સાથે ઊભો છે, યુદ્ધમાં બધા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોનું રક્ષણ અને આવરણ કરી રહ્યો છે.'
દેવા અપિ સમુદ્યુક્તા નાલં ભીષ્મં સમાસિતુમ્ । કિમુ પાર્થા મહાત્માનં મર્ત્યભૂતા મહાબલાઃ
દેવતાઓ પણ પૂરી તૈયારી સાથે આવ્યા હોય તો પણ ભીષ્મનો સામનો કરી શકતા નથી; તો પછી પૃથાપુત્રો તો મરણશીલ છે, ભલે મહાન આત્મા અને બળવાન હોય.
તસ્માદ્દ્રવત મા યોધાઃ ફલ્ગુનં પ્રાપ્ય સંયુગે । અહમદ્ય રણે યત્તો યોધયિષ્યામિ પાણ્ડવમ્
'એથી, હે યોદ્ધાઓ, યુદ્ધમાં ફાલ્ગુનને મળ્યા પછી ભાગી જશો નહીં; આજે હું સર્વ બળથી પાંડવ સાથે યુદ્ધ કરીશ.'
સહિતઃ સર્વતો યત્તૈર્ભવદ્ભિર્વસુધાધિપૈઃ । તચ્છ્રુત્વા તુ વચો રાજંસ્તવ પુત્રસ્ય ધન્વિનઃ
'તમારે બધાએ, હે ધરતીના રાજાઓ, સર્વ બાજુથી પુરજોશથી પ્રયાસ કરવો જોઈએ; અને તારા ધનુર્ધારી પુત્રના આ વચન સાંભળી...'
અર્જુનં પ્રતિ સંયત્તા બલવન્તો મહાબલાઃ । તે વિદેહાઃ કલિઙ્ગાશ્ચ દાસેરકગણાશ્ચ હ
વિદેહ, કલિંગ અને દાસેરકના શક્તિશાળી યુદ્ધાઓએ અર્જુન સામે યુદ્ધ માટે તૈયારી કરી.
અભિપેતુર્નિષાદાશ્ચ સૌવીરાશ્ચ મહારણે । બાહ્લીકા દરદાશ્ચૈવ પ્રતીચ્યોદીચ્યમાલવાઃ
નિશાદ અને સૌવીરોએ પણ મહાયુદ્ધમાં આગળ વધ્યા; બાહ્લીક, દરદ અને પશ્ચિમ-ઉત્તર દિશાના માલવો પણ અર્જુન સામે ચઢી આવ્યા.
અભીષાહાઃ શૂરસેનાઃ શિબયોઽથ વસાતયઃ । સાલ્વઃ શકાસ્ત્રિગર્તાશ્ચ અમ્બષ્ઠાઃ કેકયૌઃ સહ
અભીષાહ, શૂરસેન, શિબી, વસાત, સાલ્વ, શક, ત્રિગર્ત, અંબષ્ઠ અને કૈકય—all મળીને યુદ્ધમાં અર્જુન સામે આવ્યા.
અભિપેતૂ રણે પાર્થં પતઙ્ગા ઇવ પાવકમ્ । સ તાન્સર્વાન્સહાનીકાન્મહારાજ મહારથાન્
તે બધા પાંથો જેમ અગ્નિમાં જાય છે તેમ યુદ્ધમાં પાર્થ પર તૂટી પડ્યા; અને એ મહારાજા, મહારથીઓ અને તેમની સેના સાથે—
દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ સંચિન્ત્ય પ્રસંધાય ધનઞ્જયઃ । સ તૈરસ્ત્રૈર્મહાવેગૈર્દદાહ સુમહાબલઃ
ધનંજયે દિવ્ય અસ્ત્રોનું સ્મરણ કરીને અને તેમને જોડીને, પોતાની મહાન શક્તિથી, એ તેજસ્વી અસ્ત્રોથી શત્રુઓને દહન કરી નાખ્યા.
શરપ્રતાપૈર્બીભત્સુઃ પતઙ્ગાનિવ પાવકઃ । તસ્ય બાણસહસ્રાણિ સૃજતો દૃઢધન્વિનઃ
અર્જુનના તીક્ષ્ણ બાણોની ગતિ એવી હતી કે, જાણે અગ્નિ પંખી પર પંખી ભસ્મ કરી નાખે છે એમ. તેણે પોતાના મજબૂત ધનુષ્યમાંથી હજારો બાણ છોડી દીધા.
દીપ્યમાનમિવાકાશે ગાણ્ડીવં સમદૃશ્યત। તે શરાર્તા મહારાજ વિપ્રકીર્ણમહાધ્વજાઃ
આકાશમાં તેનો ગાંડીવ જાણે જ્વલંત અગ્નિની જેમ તેજ પામી રહ્યો હતો. રાજા, અર્જુનના બાણોથી ઘાયલ થયેલા વીરોના મહા ધ્વજો વિખેરાઈ ગયા હતા.
નાભ્યવર્તન્ત રાજાનઃ સહિતા વાનરધ્વજમ્ । સધ્વજા રથિનઃ પેતુર્હયારોહા હયૈઃ સહ
કોઈ રાજા—even વાનરધ્વજધારી સાથે મળીને—અર્જુનનો સામનો કરી શક્યા નહીં. ધ્વજાવાળા રથીઓ અને ઘોડેસવારો પોતાના ઘોડાઓ સાથે જમીન પર પડી ગયા.
સગજાશ્ચ ગજારોહાઃ કિરીટિશરતાડિતાઃ । તતોઽર્જુનભુજોત્સૃષ્ટૈરાવૃતાઽઽસીદ્વસુંધરા
કિરીટી અર્જુનના બાણોથી ઘાયલ થયેલા હાથીઓ અને તેમના ચાલકો પણ ધરાશાયી થયા. અર્જુનના ભુજોથી છોડાયેલા બાણોથી આખી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ.
વિદ્રુતં દિક્ષુ સર્વાસુ શરૈર્બલમદૃશ્યત । અથ પાર્થો મહારાજ દ્રાવયિત્વા વરૂથિનીમ્
બધા દિશાઓમાં સેના અર્જુનના બાણોથી વિધ્વસ્ત થઈને ભાગી રહી હતી. પછી, રાજા, પાર્થએ આખી સેના પરાજિત કરી નાખી.
દુઃશાસનાય સુબહૂન્પ્રેષયામાસ સાયકાન્ । તે તુ ભિત્ત્વા તવ સુતં દુઃશાસનમયોમુખાઃ
પછી તેણે દુઃશાસન પર અનેક બાણો વરસાવ્યા. એ લોખંડના તીક્ષ્ણ બાણો તારા પુત્ર દુઃશાસનને ભેદી ગયા.
ધરણીં વિવિશુઃ સર્વે વલ્મીકમિવ પન્નગાઃ । હયાંશ્ચાસ્ય તતો જઘ્ને સારથિં ચ ન્યપાતયત્
એ બધા બાણો જાણે સાપો વાલ્મીકમાં પ્રવેશે એમ જમીનમાં સમાઈ ગયા. પછી અર્જુને દુઃશાસનના ઘોડાઓને માર્યા અને તેના સારથીને પણ પાડી દીધો.
વિવિંશતિં ચ વિંશત્યા વિરથીકૃતવાન્પ્રભુઃ । આજઘાન ભૃશં ચૈવ પઞ્ચભિર્નતપર્વભિઃ
મહાબળવાન અર્જુને બીસ બાણોથી વિવિંશતિને રથવિહોણો કર્યો અને પાંચ તીક્ષ્ણ બાણોથી જોરદાર પ્રહાર કર્યો.
કૃપં વિકર્ણં શલ્યં ચ વિદ્ધ્વા બહુભિરાયસૈઃ । ચકાર વિરથાંશ્ચૈવ કૌન્તેયઃ શ્વેતવાહનઃ
કૌંતેય શ્વેતવાહને અનેક લોખંડના બાણોથી કૃપ, વિકર્ણ અને શલ્યને ઘાયલ કર્યા અને તેમને પણ રથવિહોણા કરી દીધા.
એવં તે વિરથાઃ સર્વે કૃપઃ શલ્યશ્ચ મારિષ । દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચ તથૈવ ચ વિવિંશતિઃ
આ રીતે કૃપ, શલ્ય, દુઃશાસન, વિકર્ણ અને વિવિંશતિ—બધા રથવિહોણા થઈ ગયા.
સંપ્રાદ્રવન્ત સમરે નિર્જિતાઃ સવ્યસાચિના । પૂર્વાહ્ણે ભરતશ્રેષ્ઠ પરાજિત્ય મહારથાન્
સવ્યસાચી અર્જુનથી પરાજિત થઈને તે બધા યુદ્ધભૂમિમાંથી ભાગી ગયા. ભરતશ્રેષ્ઠ, પૂર્વાહ્નમાં મહારથીઓને હરાવી દીધા પછી—
પ્રજજ્વાલ રણે પાર્થો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ । તથૈવ શરવર્ષેણ ભાસ્કરો રશ્મિવાનિવ
પાર્થ યુદ્ધમાં જાણે ધૂમરહિત અગ્નિની જેમ પ્રજ્વલિત થયો અને તેના બાણવર્ષથી જાણે તેજસ્વી સૂર્યની જેમ પ્રકાશિત થયો.