નીતાનમન્યન્ત જના દૃષ્ટ્વા ભીષ્મસ્ય વિક્રમમ્ । ન કશ્ચિદેનં સમરે પ્રત્યુદ્યાતિ મહારથઃ
ભીષ્મની વિક્રમતા જોઈને લોકો માનતા કે એ યોદ્ધાઓ લઈ જવામાં આવ્યા; યુદ્ધમાં કોઈ મહારથી ભીષ્મ સામે જવાની હિંમત કરતો નહોતો.
ઋતે પાણ્ડુસુતં વીરં શ્વેતાશ્વં કૃષ્ણસારથિમ્ । શિખણ્ડિનં ચ સમરે પાઞ્ચાલ્યમમિતૌજસમ્
પાંડુપુત્ર, શ્વેતઘોડાવાળો અને કૃષ્ણને સારથી ધરાવતો, તથા યુદ્ધમાં દ્રુપદપુત્ર શિખંડિન — એ અમિત તેજસ્વી સિવાય બીજું કોઈ નહોતું.
શિખણ્ડી તુ રણે ભીષ્મમાસાદ્ય પુરુષર્ષભમ્ । દશભિર્નિશિતૈર્ભલ્લૈરાજઘાન સ્તનાન્તરે
શિખંડીએ યુદ્ધમાં ભીષ્મજી પાસે જઈ, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મજીને દસ તીખા બાણો છાતીમાં મારી ઘાયલ કર્યા.
શિખણ્ડિનં તુ ગાઙ્ગેયઃ ક્રોધદીપ્તેન ચક્ષુષા । સંપ્રેક્ષત કટાક્ષેણ નિર્દહન્નિવ ભારત
ગંગાપુત્ર ભીષ્મજી એ શિખંડીને ક્રોધથી જલતા નેત્રોથી જોઈ, બાજુથી એવી નજરે જોયું કે જાણે તેને દાઝી નાખે છે.
સ્ત્રીત્વં તસ્ય સ્મરન્રાજન્સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ। નાજઘાન રણે ભીષ્મઃ સ ચ તન્નાવબુદ્ધવાન્
રાજા, બધાના સામે શિખંડીના સ્ત્રીરૂપને યાદ રાખી, ભીષ્મજી એ યુદ્ધમાં તેને માર્યા નહીં, અને એ વાત શિખંડીને ખબર પણ નહોતી.
અર્જુનસ્તુ મહારાજ શિખણ્ડિનમભાષત । અભિત્વરસ્વાસ્ય વધે શિખણ્ડિન્રથસત્તમ
મહારાજ, અર્જુને શિખંડીને કહ્યું: 'શિખંડિ, શ્રેષ્ઠ રથસ્વાર, તું ઝડપથી તેના વધ માટે આગળ વધ.'
કિં તે વિવક્ષયા વીર જહિ ભીષ્મં મહારથમ્ । ન હ્યન્યમનુપશ્યામિ કંચિદ્યૌધિષ્ઠિરે બલે
'વીર, તું શા માટે સંકોચે છે? ભીષ્મ મહારથીને મારી નાખ, કેમ કે યુધિષ્ઠિરની સેના માં મને તારા સિવાય બીજું કોઈ આવું કરનાર દેખાતું નથી.'
યઃ શક્તઃ સમરે ભીષ્મં યોધયેત પિતામહમ્ । ઋતે ત્વાં પુરુષવ્યાઘ્ર સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
'પુરુષોમાં વાઘ, તારા સિવાય બીજું કોઈ પણ યુદ્ધમાં પિતામહ ભીષ્મ સામે ટકી શકે એમ નથી. હું તને સાચું કહું છું.'
એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન શિખણ્ડી ભરતર્ષભ । શરૈર્નાનાવિધૈસ્તૂર્ણં પિતામહમુપાદ્રવત્
પાર્થના આ શબ્દો સાંભળીને, શિખંડીએ અનેક પ્રકારના બાણો લઈને ઝડપથી પિતામહ ભીષ્મજી પર ચઢાઈ કરી.
અચિન્તયિત્વા તાન્બાણાન્પિતા દેવવ્રતસ્તવ । અર્જુનં સમરે ક્રુદ્ધં વારયામાસ સાયકૈઃ
એ બાણોની પરવા કર્યા વિના, તારા પિતા દેવવ્રતએ ક્રોધથી યુદ્ધમાં અર્જુનને પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી રોકી દીધો.
તથૈવ ચ ચમૂં સર્વાં પાણ્ડવાનાં મહારથઃ । અપ્રૈષીત્સ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પરલોકાય મારિષ
એ જ રીતે, મહારથી ભીષ્મજી એ પાંડવોની આખી સેના પર તીક્ષ્ણ બાણો વરસાવી, તેમને પરલોકમાં મોકલી દીધા.
તથૈવ પાણ્ડવા રાજન્સૈન્યેન મહતા વૃતાઃ । ભીષ્મં સંછાદયામાસુર્મેઘા ઇવ દિવાકરમ્
મહારાજ, પાંડવો પણ પોતાની મોટી સેના સાથે ભીષ્મજીને એ રીતે ઘેરી લીધા કે જાણે વાદળો સૂર્યને ઢાંકી લે છે.
સ સમન્તાત્પરિવૃતો ભીષ્મો હિ ભરતર્ષભ । નિર્દદાહ રણે શૂરાન્વને વહ્નિરિવ જ્વલન્
ભીષ્મજી ચારે બાજુથી ઘેરાઈ ગયા છતાં, યુદ્ધમાં જ્વલંત અગ્નિ જેવો ભડકી ઉઠ્યા અને વનમાં અગ્નિ જેમ વીરોને દાઝી નાખ્યા.
તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ તવ પુત્રસ્ય પૌરુષમ્ । અયોધયચ્ચ યત્પાર્થં જુગોપ ચ પિતામહમ્
ત્યાં અમે તારા પુત્રનું અદ્ભુત પરાક્રમ જોયું—એ અર્જુન સાથે લડ્યો અને પિતામહની રક્ષા પણ કરી.
કર્મણા તેન સમરે તવ પુત્રસ્ય ધન્વિનઃ । દુઃશાસનસ્ય તુતુષુઃ સર્વે લોકા મહાત્મનઃ
યુદ્ધમાં તારા પુત્ર ધનુર્ધર દુઃશાસનના એ કૃત્યથી બધા લોકોએ એ મહાત્માની પ્રશંસા કરી.
યદેકઃ સમરે પાર્થાન્સાનુગાન્સમયોધયત્ । ન ચૈનં પાણ્ડવા યુદ્ધે વારયામાસુરુલ્બણમ્
કારણ કે એ એકલો જ યુદ્ધમાં પાંડવો અને તેમના સહયોગીઓ સામે લડ્યો, અને પાંડવો એ ભયાનક યુદ્ધમાં તેને રોકી શક્યા નહીં.
દુઃશાસનેન સમરે રથિનો વિરથીકૃતાઃ । સાદિનશ્ચ મહેષ્વાસા હસ્તિનશ્ચ મહાબલાઃ
દુઃશાસને યુદ્ધમાં અનેક રથસ્વારોને રથવિહોણા કર્યા, ઘોડેસવાર મહાવીર અને શક્તિશાળી હાથીઓને પણ હરાવ્યા.
વિનિર્ભિન્નાઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નિપેતુર્વસુધાતલે । શરાતુરાસ્તથૈવાન્યે દન્તિનો વિદ્રુતા દિશઃ
તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થયેલા એ યોદ્ધાઓ ધરતી પર પડી ગયા; બીજા ઘણા બાણોથી દુઃખી થઈ, હાથીઓ ડરીને ચારે દિશા ભાગી ગયા.
યથાગ્નિરિન્ધનં પ્રાપ્ય જ્વલેદ્દીપ્તાર્ચિરુલ્બણમ્ । તથા જજ્વાલ પુત્રસ્તે પાણ્ડુસેનાં વિનિર્દહન્
જે રીતે અગ્નિ ઇંધણ મળતાં જ તેજ સાથે ધધકે છે, એ જ રીતે તારો પુત્ર પાંડવોની સેના દાઝી નાખતો હતો.
તં ભારતમહામાત્રં પાણ્ડવાનાં મહારથઃ । જેતું નોત્સહતે કશ્ચિન્નાભ્યુદ્યાતું કથંચન
ભારતોમાં મહાન એવા એ યુદ્ધહાથીને પાંડવોના મહારથીઓમાં કોઈ પણ જીતવા કે સામે જવા પણ સમર્થ નહોતું.
ઋતે મહેન્દ્રતનયાચ્છ્વેતાશ્વાત્કૃષ્ણસારથેઃ । સ હિ તં સમરે રાજન્નિર્જિત્ય વિજયોઽર્જુનઃ
મહેન્દ્રપુત્ર, શ્વેત ઘોડાવાળો અર્જુન અને કૃષ્ણ રથચાલક સિવાય, હે રાજા, એ જ એકમાત્ર યુદ્ધમાં જીત્યો હતો.
ભીષ્મમેવાભિદુદ્રાવ સર્વસૈન્યસ્ય પશ્યતઃ । વિજિતસ્તવ પુત્રોઽપિ ભીષ્મબાહુવ્યપાશ્રયઃ
અર્જુને આખા સેના સામે ભીષ્મ પર સીધો હુમલો કર્યો; અને ભીષ્મના બળ પર આધાર રાખતો તારો પુત્ર પણ હરાયો.
પુનઃ પુનઃ સમાશ્વસ્ય પ્રાયુધ્યત મદોત્કટઃ । અર્જુનસ્તુ રણે રાજન્યોધયન્સંવ્યરાજત
તારો પુત્ર વારંવાર ધીરજ ધરતો અને ઉગ્રપણે લડતો રહ્યો; પણ અર્જુન તો યુદ્ધમાં બધા યોદ્ધાઓ સામે ઝળકતો રહ્યો, હે રાજા.
શિખણ્ડી તુ રણે રાજન્વિવ્યાધૈવ પિતામહમ્ । શરૈરશનિસંસ્પર્શૈસ્તથા સર્પવિષોપમૈઃ
શિખંડી એ યુદ્ધમાં, હે રાજા, પિતામહ ભીષ્મને એવા તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યા, જે વીજળી જેવી લાગતી અને સાપના ઝેર જેવી પ્રખર હતી.
ન ચ સ્મ તે રુજં ચક્રુઃ પિતુસ્તવ જનેશ્વર । સ્મય્રમાનસ્તુ ગાઙ્ગેયસ્તાન્બાણાઞ્જગૃહે તદા
પણ એ બાણો તારા પિતાને કોઈ દુઃખ પહોંચાડી શક્યા નહીં, હે મનુષ્યોના સ્વામી; ગંગાપુત્ર ભીષ્મ તો હસતો-હસતો એ બાણો સહન કરતો રહ્યો.
ઉષ્ણાર્તો હિ નરો યદ્વજ્જલધારાઃ પ્રતીચ્છતિ । તથા જગ્રાહ ગાઙ્ગેયઃ શરધારાઃ શિખણ્ડિનઃ
જેમ ગરમીથી પીડાતો માણસ પાણીની ધારા સ્વીકારે છે, તેમ ગંગાપુત્ર ભીષ્મે શિખંડીના બાણોની વરસાદને સહન કરી.
તં ક્ષત્રિયા મહારાજ દદૃશુર્ઘોરમાહવે। ભીષ્મં દહન્તં સૈન્યાનિ પાણ્ડવાનાં મહાત્મનાં
ક્ષત્રિયોએ એ ભયાનક યુદ્ધમાં મહાન આત્માવાળા પાંડવોની સેના ભીષ્મ દ્વારા દહન થતી જોઈ, હે મહારાજા.
તતોઽબ્રવીત્તવ સુતઃ સર્વસૈન્યાનિ મારિષ । અભિદ્રવત સંગ્રામે ફલ્ગુનં સર્વતો રણે
પછી તારા પુત્રએ, હે મારિષ, બધાં સૈન્યને કહ્યું: 'યુદ્ધમાં સર્વ તરફથી ફાલ્ગુન પર હુમલો કરો!'
ભીષ્મો વઃ સમરે સર્વાન્પાયિષ્યતિ ધર્મવિત્। તદ્ભયં સુમહત્ત્યક્ત્વા પાણ્ડવાન્પ્રતિ યુધ્યત
'ભીષ્મ, ધર્મને જાણનારો, યુદ્ધમાં તમારો રક્ષણ કરશે; એ મોટા ભયને છોડો અને પાંડવો સામે લડો!'
એષ તાલેન મહતા ભીષ્મસ્તિષ્ઠતિ પાલયન્। સર્વેષાં ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં સમરે શર્મ વર્મ ચ
'અહીં ભીષ્મ મહાન બળ સાથે ઊભો છે, યુદ્ધમાં બધા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોનું રક્ષણ અને આવરણ કરી રહ્યો છે.'