તસ્ય કીર્તિમતો વૃત્તમવેક્ષ્ય સતતં નરાઃ। ધર્મ એવ પરઃ કામાદર્થાચ્ચેતિ વ્યવસ્થિતઃ
એના હંમેશા પ્રસિદ્ધ અને શ્રેષ્ઠ વર્તનને જોઈને, લોકો માનતા કે એ માટે ધર્મ જ કામ અને અર્થ કરતાં સર્વોપરી છે.
એવમાસીન્મહાસત્વઃ શાન્તનુર્ભરતર્ષભ। ન ચાસ્ય સદૃશઃ કશ્ચિદ્ધર્મતઃ પાર્થિવોઽભવત્
આ રીતે મહાન આત્મા શાંતનુ, ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ હતો; અને ધર્મમાં એના સમો બીજો કોઈ રાજા થયો નથી.
વર્તમાનં હિ ધર્મેષુ સર્વધર્મભૃતાં વરમ્। તં મહીપા મહીપાલં રાજરાજ્યેઽભ્યષેચયન્
જ્યારે તેઓ સચ્ચરિત્રતાથી જીવન વિતાવતાં, સર્વ શ્રેષ્ઠ ધર્મપાલક હતા, ત્યારે રાજાઓએ તેમને ધરતીના રક્ષક અને રાજાઓના રાજા તરીકે રાજ્યાભિષેક આપ્યો.
વીતશોકભયાબાધાઃ સુખસ્વપ્નનિબોધનાઃ। પતિં ભારતગોપ્તારં સમપદ્યન્ત ભૂમિપાઃ
દુઃખ, ભય અને પીડાથી મુક્ત, આનંદથી ઊંઘી જાગી, રાજાઓએ તેમને પોતાના સ્વામી અને ભારતવંશના રક્ષક તરીકે સ્વીકાર્યા.
તેન કીર્તિમતા શિષ્ટાઃ શક્રપ્રતિમતેજસા। યજ્ઞદાનક્રિયાશીલાઃ સમપદ્યન્ત ભૂમિપાઃ
તેમની ખ્યાતિ અને ઇન્દ્ર સમાન તેજથી, યજ્ઞ, દાન અને સારા કાર્યોમાં તત્પર એવા રાજાઓ તેમના શાસનમાં ફૂલ્યા-ફાલ્યા.
શાન્તનુપ્રમુખૈર્ગુપ્તે લોકે નૃપતિભિસ્તદા। નિયમાત્સર્વવર્ણાનાં ધર્મોત્તરમવર્તત
શાંતનુ અને અન્ય રાજાઓએ વિશ્વની રક્ષા કરતા, ત્યારે સર્વ વર્ણોમાં શ્રેષ્ઠ ધર્મનું પાલન કડક રીતે થતું હતું.
બ્રહ્મ પર્યચરત્ક્ષત્રં વિશઃ ક્ષત્રમનુવ્રતાઃ। બ્રહ્મક્ષત્રાનુરક્તાશ્ચ શૂદ્રાઃ પર્યચરન્વિશઃ
બ્રાહ્મણો ક્ષત્રિયોની સેવા કરતા, પ્રજાજનો ક્ષત્રિયોને અનુસરીને ચાલતા અને શૂદ્રો બ્રાહ્મણ તથા ક્ષત્રિયપ્રતિ ભક્તિથી પ્રજાની સેવા કરતા.
સ હાસ્તિનપુરે રમ્યે કુરૂણાં પુટભેદને। વસન્સાગરપર્યન્તામન્વશાસદ્વસુન્ધરામ્
શાંતનુ હસ્તિનાપુરના મનોહર શહેરમાં, કુરુઓના મધ્યમાં રહી, દરિયાની સીમા સુધીની ધરતી પર શાસન કરતા.
સ દેવરાજસદૃશો ધર્મજ્ઞઃ સત્યવાગૃજુઃ। દાનધર્મતપોયોગાચ્છ્રિયા પરમયા યુતઃ
દેવરાજ સમાન, ધર્મજ્ઞ, સત્યવચન અને સીધા, દાન, ધર્મ અને તપથી પરમ વૈભવયુક્ત એવા હતા.
અરાગદ્વેષસંયુક્તઃ સોમવત્પ્રિયદર્શનઃ।। તેજસા સૂર્યકલ્પોઽભૂદ્વાયુવેગસમો જવે। અન્તકપ્રતિમઃ કોપે ક્ષમયા પૃથિવીસમઃ
રાગ-દ્વેષથી રહિત, ચંદ્ર જેવી મનોહર મુખાકૃતિ, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, પવન જેવી ઝડપી, ક્રોધે કાળ સમાન ભયંકર અને ક્ષમામાં ધરતી સમાન હતા.
વધઃ પશુવરાહાણાં તથૈવ મૃગપક્ષિણામ્। શાન્તનૌ પૃથિવીપાલે નાવર્તત તથા નૃપ
શાંતનુ રાજાના શાસનમાં ગાય, વરાહ, હરણ અને પક્ષીઓની હત્યા થતી નહોતી.
બ્રહ્મધર્મોત્તરે રાજ્યે શાન્તનુર્વિનયાત્મવાન્। સમં શશાસ ભૂતાનિ કામરાગવિવર્જિતઃ
શ્રેષ્ઠ ધર્મથી ચાલતા રાજ્યમાં, શાંતનુ સ્વયં સંયમિત રહી, કામ અને રાગથી મુક્ત રહી, સર્વ જીવોમાં સમાનતાથી શાસન કરતા.
ચકોરનેત્રસ્તામ્રાસ્યઃ સિંહર્ષભગતિર્યુવા। ગુણૈરનુપમૈર્યુક્તઃ સમસ્તૈરાભિગામિકૈઃ। ગમ્ભીરઃ સત્વસંપન્નઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનઃ
તેમની આંખો ચકોર જેવી, મુખ તાંબાં જેવું, ચાલ સિંહ કે વૃષભ જેવી, યુવાન, અનન્ય ગુણોથી ભરપૂર, સર્વ સદગુણયુક્ત, ગંભીર અને પૂર્ણચંદ્ર જેવી મુખાકૃતિ ધરાવતા.
દેવર્ષિપિતૃયજ્ઞાર્થમારભ્યન્ત તદા ક્રિયાઃ। ન ચાધર્મેણ કેષાંચિત્પ્રાણિનામભવદ્વધઃ
તે સમયે દેવ, ઋષિ અને પિતૃયજ્ઞ માટે વિધિઓ થતી અને કોઈ જીવની અયોગ્ય રીતે હત્યા થતી નહોતી.
અસુખાનામનાથાનાં તિર્યગ્યોનિષુ વર્તતામ્। સ એવ રાજા સર્વેષાં ભૂતાનામભવત્પિતા
જેઓ દુઃખી, અનાથ કે પશુરૂપે જન્મેલા હતા, એ તમામ જીવોના શાંતનુ રાજા પિતા સમાન બન્યા.
તસ્મિન્કુરુપતિશ્રેષ્ઠે રાજરાજેશ્વરે સતિ। શ્રિતા વાગભવત્સત્યં દાનધર્માશ્રિતં મનઃ
તે કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ રાજા, રાજાઓના સ્વામી શાસન કરતા, ત્યારે વાણીમાં સત્ય અને મન દાન-ધર્મમાં સ્થિર હતું.
યજ્ઞાર્થં પશવઃ સૃષ્ટાઃ સંતાનાર્થં ચ મૈથુનમ્।' સ સમાઃ ષોડશાષ્ટૌ ચ ચતસ્રોઽષ્ટૌ તથાઽપરાઃ। રતિમપ્રાપ્નુવન્સ્ત્રીષુ બભૂવ વનગોચરઃ
પશુઓ યજ્ઞ માટે પેદા થયા અને સંતાન માટે મિલન થતું; તેમણે સોળ, આઠ, ચાર અને બીજા આઠ વર્ષ સુધી સ્ત્રીઓમાં રસ લીધો નહીં અને વનવાસી જેવું જીવન વિતાવ્યું.
તથારૂપસ્તથાચારસ્તથાવૃત્તસ્તથાશ્રુતઃ। ગાઙ્ગેયસ્તસ્ય પુત્રોઽભૂન્નામ્ના દેવવ્રતો વસુઃ
તેમનું રૂપ, આચાર, વર્તન અને જ્ઞાન સર્વે ઉત્તમ હતા; તેમની ગંગાપુત્ર દેવવ્રત નામે વસુ નામે પ્રસિદ્ધ પુત્ર થયો.
સર્વાસ્ત્રેષુ સ નિષ્ણાતઃ પાર્થિવેષ્વિતરેષુ ચ। મહાબલો મહાસત્વો મહાવીર્યો મહારથઃ
તેઓ સર્વ શસ્ત્રો અને રાજકૌશલ્યમાં નિપુણ, મહાબળવાન, મહાસત્તાવાન, મહાવીર અને મહારથિ હતા.
સ કદાચિન્મૃગં વિદ્ધ્વા ગઙ્ગામનુસરન્નદીમ્। ભાગીરથીમલ્પજલાં શાન્તનુર્દૃષ્ટવાન્નૃપઃ
એક વખત, શાંતનુએ હરણને બાણ માર્યા પછી ગંગા નદીના પીછા કરતા, ભગીરથીની ઓછી જળવાળી અવસ્થામાં દર્શન કર્યું.
તાં દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ શાન્તનુઃ પુરુષર્ષભઃ। સ્યન્દતે કિં ન્વિયં નાદ્ય સરિચ્છ્રેષ્ઠા યથા પુરા
તેને જોઈને પુરુષશ્રેષ્ઠ શાંતનુએ વિચાર્યું: 'આ સર્વ શ્રેષ્ઠ નદી આજે પહેલા જેવું વહેતી કેમ નથી?'
તતો નિમિત્તમન્વિચ્છન્દદર્શ સ મહામનાઃ। કુમારં રૂપસંપન્નં બૃહન્તં ચારુદર્શનમ્
પછી એ મહાન મનવાળા રાજાએ કારણ શોધ્યું અને એક સુંદર, ઉંચા અને મનોહર યુવકને જોયો.
દિવ્યમસ્ત્રં વિકુર્વાણં યથા દેવં પુરન્દરમ્। કૃત્સ્નાં ગઙ્ગાં સમાવૃત્ય શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરવસ્થિતમ્
એ યુવક દેવરાજ ઇન્દ્ર જેવો દિવ્ય શસ્ત્ર ચલાવી રહ્યો હતો અને આખી ગંગા વચ્ચે તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘેરાયેલો ઊભો હતો.
તાં શરૈરાચિતાં દૃષ્ટ્વા નદીં ગઙ્ગાં તદન્તિકે। અભવદ્વિસ્મિતો રાજા દૃષ્ટ્વા કર્માતિમાનુષમ્
એના પાસે ગંગા નદી બાણોથી ભરાઈ ગઈ જોઈને રાજા અતિ માનવીય કાર્ય જોઈ આશ્ચર્યચકિત થયો.
જાતમાત્રં પુરા દૃષ્ટં તં પુત્રં શાન્તનુસ્તદા। નોપલેભે સ્મૃતિં ધીમાનભિજ્ઞાતું તમાત્મજમ્
શાંતનુએ એ પુત્રને જન્મ સમયે જોયો હતો, પણ તે વિદ્વાન હોવા છતાં, હવે પોતાનો પુત્ર છે એ ઓળખી શક્યો નહીં.
સ તુ તં પિતરં દૃષ્ટ્વા મોહયામાસ માયયા। સંમોહ્ય તુ તતઃ ક્ષિપ્રં તત્રૈવાન્તરધીયત
પણ એ યુવકે પિતાને જોઈને માયાથી તેને મોહિત કર્યો અને તરત જ ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયો.
તદદ્બુતં તતો દૃષ્ટ્વા તત્ર રાજા સ શાન્તનુઃ। સઙ્કમાનઃ સુતં ગઙ્ગામબ્રવીદ્દર્શયેતિ હ
આ અદ્ભુત ઘટના જોઈને રાજા શાંતનુએ પુત્રની ઇચ્છા રાખી ગંગાને કહ્યું: 'મને એ બતાવો.'
દર્શયામાસ તં ગઙ્ગા બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્। ગૃહીત્વા દક્ષિણે પાણૌ તં કુમારમલઙ્કૃતમ્
ગંગાએ પછી એ સુંદર યુવકને જમણા હાથમાં પકડીને, શ્રેષ્ઠ રૂપે શોભતા, તેને દર્શાવ્યો.
અલઙ્કૃતામાભરણૈર્વિરજોમ્બરધારિણીમ્। દૃષ્ટપૂર્વામપિ સ તાં નાભ્યજાનાત્સ શાન્તનુઃ
ગંગા પોતે પણ આભૂષણોથી શોભાયમાન અને નિર્મળ વસ્ત્રો પહેરેલી હતી; શાંતનુએ તેને અગાઉ જોઈ હતી છતાં ઓળખી શક્યો નહીં.
યં પુત્રમષ્ટમં રાજંસ્ત્વં પુરા મય્યવિન્દથાઃ। સ ચાયં પુરુષવ્યાઘ્ર સર્વાસ્ત્રવિદનુત્તમઃ
પુરૂષશ્રેષ્ઠ, જે આઠમો પુત્ર તું ક્યારેક મારા ગર્ભમાં પેદા કર્યો હતો, એ સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ શ્રેષ્ઠ પુત્ર આ જ છે.