અહં ગઙ્ગા જહ્નુસુતા મહર્ષિગણસેવિતા। દેવકાર્યાર્થસિદ્ધ્યર્થમુષિતાઽહં ત્વયા સહ
'હું જહ્નુની દીકરી ગંગા છું, મહર્ષિઓની સેવા પ્રાપ્ત કરનારી. દેવકાર્યની સિદ્ધિ માટે હું તારા સાથે રહી હતી.'
ઇમેઽષ્ટૌ વસવો દેવા મહાભાગા મહૌજસઃ। વસિષ્ઠશાપદોષેણ માનુષત્વમુપાગતાઃ
'આ આઠ વસુઓ મહાન અને શક્તિશાળી દેવતાઓ છે, જે વસિષ્ઠના શાપથી માનવ રૂપમાં જન્મ્યા છે.'
તેષાં જનયિતા નાન્યસ્ત્વદૃતે ભુવિ વિદ્યતે। મદ્વિધા માનુષી ધાત્રી લોકે નાસ્તીહ કાચન
'પૃથ્વી પર તારા સિવાય બીજું કોઈ એમનો પિતા બની શકે નહીં અને મારી જેવી સ્ત્રી એમની માતા બની શકે નહીં.'
તસ્માત્તજ્જનનીહેતોર્માનુષત્વમુપાગતા। જનયિત્વા વસૂનષ્ટૌ જિતા લોકાસ્ત્વયાઽક્ષયાઃ
'એટલે એમના જન્મ માટે હું માનવ રૂપે આવી; આઠ વસુઓને જન્મ આપી, તું અવિનાશી લોકોએ પ્રાપ્ત કર્યો છે.'
દેવાનાં સમયસ્ત્વેષ વસૂનાં સંશ્રુતો મયા। જાતં જાતં મોક્ષયિષ્યે જન્મતો માનુષાદિતિ
'વસુઓ સાથે મેં એવો સંકલ્પ કર્યો હતો કે, દરેક જન્મેલા વસુને હું માનવ જન્મમાંથી મુક્ત કરીશ.'
તત્તે શાપાદ્વિનિર્મુક્તા આપવસ્ય મહાત્મનઃ। સ્વસ્તિ તેસ્તુ ગમિષ્યામિ પુત્રં પાહિ મહાવ્રતમ્
'આ રીતે મહાન આત્મા આપવના શાપથી હવે તેઓ મુક્ત થઈ ગયા છે. હવે હું જાઉં છું; તું આ મહાવ્રતી પુત્રની રક્ષા કર.'
અયં તવ સુતસ્તેષાં વીર્યેણ કુલનન્દનઃ। સંભૂતોતિજનં કર્મ કરિષ્યતિ ન સંશયઃ।। ।। ઇતિ શ્રીમન્મહાભારતે આદિપર્વણિ સંભવપર્વણિ પઞ્ચાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ।। 105
'આ તારો પુત્ર, જે એમની શક્તિથી જન્મ્યો છે, વંશનો ગૌરવ બની, અદભુત કાર્યો કરશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.'
શાન્તનોઃ કીર્તયિષ્યામિ સર્વાનેવ ગુણાનહમ્। દમો દાનં ક્ષમા બુદ્ધિર્હ્રીર્ધૃતિસ્તેજ ઉત્તમમ્। નિત્યાન્યાસન્મહાસત્વે શાન્તનૌ પુરુષર્ષભે
હું શાંતનુના બધા ગુણો વર્ણવીશ: સંયમ, દાન, ક્ષમા, બુદ્ધિ, લાજ, ધીરજ અને ઉત્તમ તેજ—આ બધા મહાન ગુણો પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા શાંતનુમાં હંમેશા હતા.
એવં સ ગુણસંપન્નો ધર્માર્થકુશલો નૃપઃ। આસીદ્ભરતવંશસ્ય ગોપ્તા સર્વજનસ્ય ચ
આ રીતે ગુણોથી યુક્ત અને ધર્મ-અર્થમાં નિપુણ એવા રાજા, ભરત વંશ તથા સર્વજનની રક્ષા કરતો હતો.
કમ્બુગ્રીવઃ પૃથુવ્યંસો મત્તવારણવિક્રમઃ। અન્વિતઃ પરિપૂર્ણાર્થૈઃ સર્વૈર્નૃપતિલક્ષણૈઃ
એનું ગળું શંખ જેવું, ખભા પહોળા, ઉન્મત્ત હાથી જેવી તાકાત, અને રાજાશ્રય તથા સૌભાગ્યના બધા લક્ષણોથી યુક્ત હતો.
તસ્ય કીર્તિમતો વૃત્તમવેક્ષ્ય સતતં નરાઃ। ધર્મ એવ પરઃ કામાદર્થાચ્ચેતિ વ્યવસ્થિતઃ
એના હંમેશા પ્રસિદ્ધ અને શ્રેષ્ઠ વર્તનને જોઈને, લોકો માનતા કે એ માટે ધર્મ જ કામ અને અર્થ કરતાં સર્વોપરી છે.
એવમાસીન્મહાસત્વઃ શાન્તનુર્ભરતર્ષભ। ન ચાસ્ય સદૃશઃ કશ્ચિદ્ધર્મતઃ પાર્થિવોઽભવત્
આ રીતે મહાન આત્મા શાંતનુ, ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ હતો; અને ધર્મમાં એના સમો બીજો કોઈ રાજા થયો નથી.
વર્તમાનં હિ ધર્મેષુ સર્વધર્મભૃતાં વરમ્। તં મહીપા મહીપાલં રાજરાજ્યેઽભ્યષેચયન્
જ્યારે તેઓ સચ્ચરિત્રતાથી જીવન વિતાવતાં, સર્વ શ્રેષ્ઠ ધર્મપાલક હતા, ત્યારે રાજાઓએ તેમને ધરતીના રક્ષક અને રાજાઓના રાજા તરીકે રાજ્યાભિષેક આપ્યો.
વીતશોકભયાબાધાઃ સુખસ્વપ્નનિબોધનાઃ। પતિં ભારતગોપ્તારં સમપદ્યન્ત ભૂમિપાઃ
દુઃખ, ભય અને પીડાથી મુક્ત, આનંદથી ઊંઘી જાગી, રાજાઓએ તેમને પોતાના સ્વામી અને ભારતવંશના રક્ષક તરીકે સ્વીકાર્યા.
તેન કીર્તિમતા શિષ્ટાઃ શક્રપ્રતિમતેજસા। યજ્ઞદાનક્રિયાશીલાઃ સમપદ્યન્ત ભૂમિપાઃ
તેમની ખ્યાતિ અને ઇન્દ્ર સમાન તેજથી, યજ્ઞ, દાન અને સારા કાર્યોમાં તત્પર એવા રાજાઓ તેમના શાસનમાં ફૂલ્યા-ફાલ્યા.
શાન્તનુપ્રમુખૈર્ગુપ્તે લોકે નૃપતિભિસ્તદા। નિયમાત્સર્વવર્ણાનાં ધર્મોત્તરમવર્તત
શાંતનુ અને અન્ય રાજાઓએ વિશ્વની રક્ષા કરતા, ત્યારે સર્વ વર્ણોમાં શ્રેષ્ઠ ધર્મનું પાલન કડક રીતે થતું હતું.
બ્રહ્મ પર્યચરત્ક્ષત્રં વિશઃ ક્ષત્રમનુવ્રતાઃ। બ્રહ્મક્ષત્રાનુરક્તાશ્ચ શૂદ્રાઃ પર્યચરન્વિશઃ
બ્રાહ્મણો ક્ષત્રિયોની સેવા કરતા, પ્રજાજનો ક્ષત્રિયોને અનુસરીને ચાલતા અને શૂદ્રો બ્રાહ્મણ તથા ક્ષત્રિયપ્રતિ ભક્તિથી પ્રજાની સેવા કરતા.
સ હાસ્તિનપુરે રમ્યે કુરૂણાં પુટભેદને। વસન્સાગરપર્યન્તામન્વશાસદ્વસુન્ધરામ્
શાંતનુ હસ્તિનાપુરના મનોહર શહેરમાં, કુરુઓના મધ્યમાં રહી, દરિયાની સીમા સુધીની ધરતી પર શાસન કરતા.
સ દેવરાજસદૃશો ધર્મજ્ઞઃ સત્યવાગૃજુઃ। દાનધર્મતપોયોગાચ્છ્રિયા પરમયા યુતઃ
દેવરાજ સમાન, ધર્મજ્ઞ, સત્યવચન અને સીધા, દાન, ધર્મ અને તપથી પરમ વૈભવયુક્ત એવા હતા.
અરાગદ્વેષસંયુક્તઃ સોમવત્પ્રિયદર્શનઃ।। તેજસા સૂર્યકલ્પોઽભૂદ્વાયુવેગસમો જવે। અન્તકપ્રતિમઃ કોપે ક્ષમયા પૃથિવીસમઃ
રાગ-દ્વેષથી રહિત, ચંદ્ર જેવી મનોહર મુખાકૃતિ, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, પવન જેવી ઝડપી, ક્રોધે કાળ સમાન ભયંકર અને ક્ષમામાં ધરતી સમાન હતા.
વધઃ પશુવરાહાણાં તથૈવ મૃગપક્ષિણામ્। શાન્તનૌ પૃથિવીપાલે નાવર્તત તથા નૃપ
શાંતનુ રાજાના શાસનમાં ગાય, વરાહ, હરણ અને પક્ષીઓની હત્યા થતી નહોતી.
બ્રહ્મધર્મોત્તરે રાજ્યે શાન્તનુર્વિનયાત્મવાન્। સમં શશાસ ભૂતાનિ કામરાગવિવર્જિતઃ
શ્રેષ્ઠ ધર્મથી ચાલતા રાજ્યમાં, શાંતનુ સ્વયં સંયમિત રહી, કામ અને રાગથી મુક્ત રહી, સર્વ જીવોમાં સમાનતાથી શાસન કરતા.
ચકોરનેત્રસ્તામ્રાસ્યઃ સિંહર્ષભગતિર્યુવા। ગુણૈરનુપમૈર્યુક્તઃ સમસ્તૈરાભિગામિકૈઃ। ગમ્ભીરઃ સત્વસંપન્નઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનઃ
તેમની આંખો ચકોર જેવી, મુખ તાંબાં જેવું, ચાલ સિંહ કે વૃષભ જેવી, યુવાન, અનન્ય ગુણોથી ભરપૂર, સર્વ સદગુણયુક્ત, ગંભીર અને પૂર્ણચંદ્ર જેવી મુખાકૃતિ ધરાવતા.
દેવર્ષિપિતૃયજ્ઞાર્થમારભ્યન્ત તદા ક્રિયાઃ। ન ચાધર્મેણ કેષાંચિત્પ્રાણિનામભવદ્વધઃ
તે સમયે દેવ, ઋષિ અને પિતૃયજ્ઞ માટે વિધિઓ થતી અને કોઈ જીવની અયોગ્ય રીતે હત્યા થતી નહોતી.
અસુખાનામનાથાનાં તિર્યગ્યોનિષુ વર્તતામ્। સ એવ રાજા સર્વેષાં ભૂતાનામભવત્પિતા
જેઓ દુઃખી, અનાથ કે પશુરૂપે જન્મેલા હતા, એ તમામ જીવોના શાંતનુ રાજા પિતા સમાન બન્યા.
તસ્મિન્કુરુપતિશ્રેષ્ઠે રાજરાજેશ્વરે સતિ। શ્રિતા વાગભવત્સત્યં દાનધર્માશ્રિતં મનઃ
તે કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ રાજા, રાજાઓના સ્વામી શાસન કરતા, ત્યારે વાણીમાં સત્ય અને મન દાન-ધર્મમાં સ્થિર હતું.
યજ્ઞાર્થં પશવઃ સૃષ્ટાઃ સંતાનાર્થં ચ મૈથુનમ્।' સ સમાઃ ષોડશાષ્ટૌ ચ ચતસ્રોઽષ્ટૌ તથાઽપરાઃ। રતિમપ્રાપ્નુવન્સ્ત્રીષુ બભૂવ વનગોચરઃ
પશુઓ યજ્ઞ માટે પેદા થયા અને સંતાન માટે મિલન થતું; તેમણે સોળ, આઠ, ચાર અને બીજા આઠ વર્ષ સુધી સ્ત્રીઓમાં રસ લીધો નહીં અને વનવાસી જેવું જીવન વિતાવ્યું.
તથારૂપસ્તથાચારસ્તથાવૃત્તસ્તથાશ્રુતઃ। ગાઙ્ગેયસ્તસ્ય પુત્રોઽભૂન્નામ્ના દેવવ્રતો વસુઃ
તેમનું રૂપ, આચાર, વર્તન અને જ્ઞાન સર્વે ઉત્તમ હતા; તેમની ગંગાપુત્ર દેવવ્રત નામે વસુ નામે પ્રસિદ્ધ પુત્ર થયો.
સર્વાસ્ત્રેષુ સ નિષ્ણાતઃ પાર્થિવેષ્વિતરેષુ ચ। મહાબલો મહાસત્વો મહાવીર્યો મહારથઃ
તેઓ સર્વ શસ્ત્રો અને રાજકૌશલ્યમાં નિપુણ, મહાબળવાન, મહાસત્તાવાન, મહાવીર અને મહારથિ હતા.
સ કદાચિન્મૃગં વિદ્ધ્વા ગઙ્ગામનુસરન્નદીમ્। ભાગીરથીમલ્પજલાં શાન્તનુર્દૃષ્ટવાન્નૃપઃ
એક વખત, શાંતનુએ હરણને બાણ માર્યા પછી ગંગા નદીના પીછા કરતા, ભગીરથીની ઓછી જળવાળી અવસ્થામાં દર્શન કર્યું.