કુરવશ્ચ કથં યુદ્ધે પાણ્ડવાન્પ્રત્યવારયન્। આચક્ષ્વ મે મહાયુદ્ધં ભીષ્મસ્યાહવશોભિનઃ
કૌરોવોએ યુદ્ધમાં પાંડવોને કેવી રીતે અટકાવ્યા? ભીષ્મના મહાન યુદ્ધની વાત મને કહો.
કુરવઃ પાણ્ડવૈઃ સાર્ધં યદયુધ્યન્ત ભારત। યથા ચ તદભૂદ્યુદ્ધં તત્તુ વક્ષ્યામિ સાંપ્રતમ્
હે ભારત, જ્યારે કૌરવો અને પાંડવો સાથે યુદ્ધ કરતા હતા, એ યુદ્ધ કેવી રીતે થયું, એ હું હવે કહું છું.
ગમિતાઃ પરલોકાય પરમાસ્ત્રૈઃ કિરીટિના । અહન્યહનિ સંપ્રાપ્તે તાવકાનાં મહારથાઃ
દરેક દિવસે, અર્જુને તારા મહાન રથીઓને પોતાના શસ્ત્રોથી પરલોક મોકલી દીધા.
યથાપ્રતિજ્ઞં કૌરવ્યઃ સ ચાપિ સમિતિંજયઃ । પાર્થાનામકરોદ્ભીષ્મઃ સતતં સમિતિ ક્ષયમ્
અને ભીષ્મ, યુદ્ધવિજેતા, હંમેશા પોતાની પ્રતિજ્ઞા પૂરી કરતા અને પાંડવોની સેના સતત નાશ કરતા.
કુરુભિઃ સહિતં ભીષ્મં યુધ્યમાનં પરંતપ । અર્જુનં ચ સપાઞ્ચાલ્યં દૃષ્ટ્વા સંશયિતા જનાઃ
ભીષ્મ કૌરવો સાથે અને અર્જુન પાંચાલો સાથે યુદ્ધ કરતા જોઈને લોકોના મનમાં સંશય થયો.
દશમેઽહનિ તસ્મિંસ્તુ ભીષ્માર્જુનસમાગમે । અવર્તત મહારૌદ્રઃ સતતં સમિતિ ક્ષયઃ
દસમા દિવસે, જ્યારે ભીષ્મ અને અર્જુન સામસામે આવ્યા, ત્યારે યુદ્ધમાં ભયાનક અને સતત સંહાર થયો.
તસ્મિન્નયુતશો રાજન્ભૂયશશ્ચ પરંતપઃ । ભીષ્મઃ શાન્તનવો યોધાઞ્જઘાન પરામાસ્ત્રવિત્
એ યુદ્ધમાં, હે રાજા, શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે, શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રજ્ઞ, દસ દસ હજારથી વધુ યોદ્ધાઓને વારંવાર સંહાર્યા.
યેષામજ્ઞાતકલ્પાનિ નામગોત્રાણિ પાર્થિવ । તે હતાસ્તત્ર ભીષ્મેણ શૂરાઃ સર્વેઽનિવર્તિનઃ
જેનાં નામ અને વંશ અજાણ્યાં હતાં, એવા બધા અડગ અને શૂરવીર યોદ્ધાઓને ત્યાં ભીષ્મે મારી નાખ્યા.
દશાહાનિ તથા તપ્ત્વા ભીષ્મઃ પાણ્ડવવાહિનીમ્ । નિરવિદ્યત ધર્માત્મા જીવિતે સ પરંતપઃ
દસ દિવસ સુધી પાંડવોની સેના પર ભારે આઘાત કર્યા પછી, ધર્મનિષ્ઠ અને શત્રુઓને દહાડનાર ભીષ્મે જીવવાની ઇચ્છા છોડી દીધી.
સ ક્ષિપ્રં વધમન્વિચ્છન્નાત્મનોઽભિસુખં રણે। ન હન્યાં માનવશ્રેષ્ઠાન્સંગ્રામેઽભિમુખાનિતિ
પછી તેણે મનમાં વિચાર્યું કે, "હવે યુદ્ધમાં જલદી મૃત્યુ મળે એવી ઇચ્છા છે, પણ સામે આવતા શ્રેષ્ઠ પુરુષોને હું નહિ મારું."
ચિન્તયિત્વા મહાબાહુઃ પિતા દેવવ્રતસ્તવ । અભ્યાશસ્થં મહારાજ પાણ્ડવં વાક્યમબ્રવીત્
એ રીતે વિચાર્યા પછી, તારા પિતા દેવવ્રતે, મહાબળવાને, નજીક ઉભેલા પાંડવને કહ્યું:
યુધિષ્ઠિર મહાપ્રાજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રવિશારદ । શૃણુષ્વ વચનં તાત ધર્મ્યં સ્વર્ગ્યં ચ જલ્પતઃ
"યુધિષ્ઠિર, મહા બુદ્ધિશાળી અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ, મારા ધર્મમય અને સ્વર્ગ અપાવનાર શબ્દો સાંભળ, બેટા."
નિર્વિષ્ણોઽસ્મિ ભૃશં તાત દેહેનાનેન ભારત । ઘ્નતશ્ચ મે ગતઃ કાલઃ સુબહૂન્પ્રાણિનો રણે
"હું આ શરીરે બહુ થાકી ગયો છું, બેટા. યુદ્ધમાં મારાથી ઘણા જીવોના મૃત્યુનો સમય આવી ગયો છે."
તસ્માત્પાર્થં પુરોધાય પાઞ્ચાલાન્સૃજ્જયાંસ્તથા । મદ્વધે ક્રિયતાં યત્નો મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્
"એથી, જો તારે મને પ્રિય હોય તો, અર્જુનને આગળ રાખી, પાંચાલો અને શ્રિંજયો સાથે, મારા મૃત્યુ માટે પુરેપુરો પ્રયાસ કર."
તસ્ય તન્મતમાજ્ઞાય પાણ્ડવઃ સત્યદર્શનઃ । ભીષ્મં પ્રતિ યયૌ રાજા સંગ્રામે સહ સૃઞ્જયૈઃ
પાંડવોએ જ્યારે તેનું સૂચન સમજ્યું, ત્યારે સત્યને જોનાર પાંડવ રાજા શ્રીંજયો સાથે યુદ્ધમાં ભીષ્મ તરફ આગળ વધ્યા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તતો રાજન્પાણ્ડવશ્ચ યુધિષ્ઠિરઃ । શ્રુત્વા ભીષ્મસ્ય તાં વાચં ચોદયામાસતુર્બલમ્
પછી, રાજન, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને યુધિષ્ઠિરે ભીષ્મના વચન સાંભળી પોતાની સેના આગળ ધપાવી.
અભિદ્રવધ્યં યુદ્ધ્યધ્વં ભીષ્મં જયત સંયુગે । રક્ષિતાઃ સત્યસન્ધેન જિષ્ણુના રિપુજિષ્ણુના
ભીષ્મ પર હુમલો કરો, યુદ્ધ કરો અને તેને જીતો; તમે સત્યનિષ્ઠ અને વિજયી અર્જુન દ્વારા સુરક્ષિત છો.
અયં ચાપિ મહેષ્વાસઃ પાર્ષતો વાહિનીપતિઃ । ભીમસેનશ્ચ સમરે પાલયિષ્યતિ વો ધ્રુવમ્
આ મહાન ધનુર્ધર, પાર્ષત સેનાપતિ અને ભીમસેન યુદ્ધમાં ચોક્કસપણે તમારો બચાવ કરશે.
મા વો ભીષ્માદ્ભયં કિંચિદસ્ત્વદ્ય યુધિ સૃઞ્જયાઃ। ધ્રુવં ભીષ્મં વિજેષ્યામઃ પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્
શ્રીંજયો, આજે ભીષ્મથી તમારે કોઈ ભય રાખવાની જરૂર નથી; નિશ્ચયપૂર્વક અમે શિખંડીને આગળ રાખીને ભીષ્મને હરાવીશું.
તે તથા સમયં કૃત્વા દશમેઽહનિ પાણ્ડવાઃ। બ્રહ્મલોકપરા ભૂત્વા સંજગ્મુઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ
આ રીતે દસમા દિવસે સંકલ્પ કરીને, પાંડવો બ્રહ્મલોક મેળવવાનો ઇરાદો રાખી ક્રોધથી ભરાઈ યુદ્ધ માટે દોડી ગયા.
શિખણ્ડિનં પુરસ્કૃત્ય પાણ્ડવં ચ ધનઞ્જયમ્ । ભીષ્મસ્ય પાતને યત્નં પરમં તે સમાસ્થિતાઃ
શિખંડી અને ધનંજયને આગળ રાખીને, તેમણે ભીષ્મને પતન કરવાનું સંપૂર્ણ મનથી નક્કી કર્યું.
તતસ્ત્વ સુતાદિષ્ટા નાનાજનપદેશ્વરાઃ। દ્રોણેન સહપુત્રેણ સહસેના મહાબલાઃ
પછી, તમારા પુત્રના આદેશથી અનેક પ્રદેશોના શક્તિશાળી રાજાઓ, દ્રોણ અને તેના પુત્ર તથા તેમની સેનાઓ સાથે ભેગા થયા.
દુઃશાસનશ્ચ બલવાન્સહ સર્વૈઃ સહોદરૈઃ । ભીષ્મં સમરમધ્યસ્થં પાલયાંચક્રિરે તદા
શક્તિશાળી દુશાસન અને તેના બધા ભાઈઓએ ત્યારે યુદ્ધના મધ્યમાં ઉભેલા ભીષ્મની રક્ષા કરી.
તતસ્તુ તાવકાઃ શૂરાઃ પુરસ્કૃત્ય મહાવ્રતમ્। શિખણ્ડિપ્રમુખાન્પાર્થાન્યોધયન્તિ સ્મ સંયુગે
પછી તમારા વીરોએ મહાન વ્રતધારી ભીષ્મને આગળ રાખીને, શિખંડીને નેતા બનાવેલા પાંડવો સામે યુદ્ધ કર્યું.
ચેદિભિસ્તુ સપાઞ્ચાલૈઃ સહિતો વાનરધ્વજઃ । યયૌ શાન્તનવં ભીષ્મં પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્
ચેદી અને પંચાલો સાથે વાનરધ્વજધારી અર્જુનએ શિખંડીને આગળ રાખીને શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ તરફ આગળ વધ્યો.
દ્રોણપુત્રં શિનેર્નપ્તા ધૃષ્ટકેતુસ્તુ પૌરવમ્ । અભિમન્યુઃ સહામાત્યં દુર્યોધમયોધયત્
શિનીના પૌત્ર ધૃષ્ટકેતુએ દ્રોણપુત્રનો સામનો કર્યો; અને અભિમન્યુએ પોતાના અમાત્યો સાથે દુર્યોધન સામે યુદ્ધ કર્યું.
વિરાટસ્તુ સહાનીકઃ સહસેનં જયદ્રથમ્ । વૃદ્ધક્ષત્રસ્ય દાયાદમાસસાદ પરંતપ
વીરાટે પોતાની સેનાની સાથે વૃદ્ધક્ષત્રના વારસદાર જયદ્રથને લલકાર્યો.
મદ્રરાજં મહેષ્વાસં સહસૈન્યં યુધિષ્ઠિરઃ । ભીમસેનોઽભિગુપ્તસ્તુ નાગાનીકમુપાદ્રવત્
યુધિષ્ઠિરે પોતાની સેનાની સાથે મહાબલી મદ્રરાજનો સામનો કર્યો અને ભીમસેન સુરક્ષિત રહી હાથીદળ પર તૂટ્યો.
અપ્રધૃષ્યમનાવાર્યં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્ । દ્રોણં પ્રતિ યયૌ યત્તઃ પાઞ્ચાલ્યઃ સહ સોદરૈઃ
પાંચાલ રાજાએ પોતાના ભાઈઓ સાથે અપરાજિત અને સર્વશસ્ત્રમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણનો સામનો કરવા તૈયાર થયો.
કર્ણિકારધ્વજં ચૈવ સિંહકૈતુરરિંદમઃ । પ્રત્યુજ્જગામ સૌભદ્રં રાજપુત્રો બૃહદ્બલઃ
સિંહધ્વજધારી શત્રુવિજયી ભગદત્તે કર્ણિકારધ્વજ ધારક સૌભદ્રનો સામનો કરવા આગળ વધ્યો.