એતદાલોક્યતે સૈન્યં ક્ષોભ્યમાણં કિરીટિના । મહોર્મિનદ્ધં સુમહત્તિમિનેવ મહાજલમ્
મુકુટધારી અર્જુને સેના ને ઉથલાવી દીધી છે, જાણે કોઈ વિશાળ જળરાશિ મહા મચ્છ દ્વારા ઉથલાવી હોય.
હાહાકિલકિલાશબ્દાઃ શ્રૂયન્તે ચ ચમૂમુખે । યાહિ પાઞ્ચાલદાયાદમહં યાસ્યે યુધિષ્ઠિરમ્
યુદ્ધના મોખરે 'હાય! હાય!'ના અવાજો સંભળાય છે—'પાંચાલના વારસ પાસે જાઓ! હું યુધિષ્ઠિર પાસે જઈશ!'
દુર્ગમં હ્યન્તરં રાજ્ઞો વ્યૂહસ્યામિતતેજસઃ । સમુદ્રકુક્ષિપ્રતિમં સર્વતોઽતિરથૈઃ સ્થિતૈઃ
રાજાના વ્યૂહનું મધ્ય ભાગ બહુ જ અઘરું છે, જે અનંત તેજથી પ્રગટે છે અને મહાસાગરના ઊંડા ભાગ જેવું છે, જ્યાં ચારે બાજુ મહાવીરોએ રક્ષા કરી છે.
સાત્યકિશ્ચાભિમન્યુશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નવૃકોદરૌ । પર્યરક્ષન્ત રાજાનં યમૌ ચ મનુજેશ્વરમ્
સાત્યકી, અભિમન્યુ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, ભીમ અને યુધિષ્ઠિરના બંને ભાઈઓએ રાજાને ચારે બાજુથી રક્ષ્યા.
ઉપેન્દ્રસદૃશશ્યામો મહાશાલ ઇવોદ્ગતઃ । એષ ગચ્છત્યનીકાગ્રે દ્વિતીય ઇવ ફલ્ગુનઃ
ઉપેન્દ્ર જેવો શ્યામવર્ણ, મહાન વૃક્ષ જેવો ઊંચો, તે સેના ના મોખરે આગળ વધે છે, જાણે બીજો અર્જુન જ હોય.
ઉત્તમાસ્ત્રાણિ ચાધત્સ્વ ગૃહીત્વા ચ મહદ્ધનુઃ । પાર્ષતં યાહિ રાજાનં યુધ્યસ્વ ચ વૃકોદરમ્
તમારા શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રો અને મોટું ધનુષ લો, પછી પૃષ્ઠતોના રાજા પાસે જાઓ અને ભીમ સાથે યુદ્ધ કરો.
કો હિ નેચ્છેત્પ્રિયં પુત્રં જીવન્તં શાશ્વતીઃ સમાઃ । ક્ષત્રધર્મં તુ સંપ્રેક્ષ્ય તતસ્ત્વાં નિયુનજ્મ્યહમ્
કોણ નથી ઈચ્છતો કે પોતાનો પ્રિય પુત્ર અનેક વર્ષો સુધી જીવતો રહે? પણ ક્ષત્રિય ધર્મને ધ્યાનમાં રાખીને, હું તને આ આજ્ઞા આપું છું.
એષ ચાતિરણે ભીષ્મો દહતે વૈ મહાચમૂમ્ । યુદ્ધેષુ સદૃશસ્તાત યમસ્ય વરુણસ્ય ચ
અહીં ભીષ્મ મહાયુદ્ધમાં મહાસેનાને દહાવે છે; યુદ્ધમાં તે યમ અને વરુણ જેટલા સમાન છે.
પુત્રં સમનુશાસ્યૈવં ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્। મહારણે મહારાજ ધર્મરાજમયોધયત્
પોતાના પુત્રને આવી રીતે ઉપદેશ આપીને, પરાક્રમી ભારદ્વાજે મહારાજ, મહાયુદ્ધમાં ધર્મરાજ સામે યુદ્ધ કર્યું.
ભગદત્તઃ કૃપઃ શલ્યઃ કૃતવર્તા તથૈવ ચ। વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ સૈન્ધવશ્ચ જયદ્રથઃ
ભગદત્ત, કૃપ, શલ્ય, કૃતવર્મા, અવંતિના વિંદ અને અનુવિંદ, સિંધુરાજ અને જયદ્રથ,
ચિત્રસેનો વિકર્ણશ્ચ તથા દુર્મર્ષણો યુવા। દશૈતે તાવકા યોધા ભીમસેનમયોધયન્
ચિત્રસેન, વિકર્ણ અને યુવાન દુર્મર્ષણ—આ દસેય તારા યોદ્ધાઓ ભીમસેન પર તૂટી પડ્યા.
મહત્યા સેનયા યુક્તા નાનાદેશસમુત્થયા । ભીષ્મસ્ય સમરે રાજન્પ્રાર્થયાના મહદ્યશઃ
વિભિન્ન પ્રદેશોમાંથી ભેગી થયેલી મોટી સેના સાથે, ભીષ્મના નેતૃત્વ હેઠળ, મહાન યશ મેળવવા માટે યુદ્ધ કરવા આવ્યા.
શલ્યસ્તુ નવભિર્બાણૈર્ભીમસેનમતાડયત્ । કૃતવર્મા ત્રિભિર્ભાણૈઃ કૃપશ્ચ નવભિઃ શરૈઃ
શલ્યે નવ બાણો વડે ભીમસેનને ઘાયલ કર્યો, કૃતવર્માએ ત્રણ બાણો અને કૃપાએ નવ તીક્ષ્ણ બાણો છોડ્યા.
ચિત્રસેનો વિકર્ણશ્ચ ભગદત્તશ્ચ મારિષ । દશભિર્દશભિર્બાણૈર્ભીમસેનમતાડયન્
ચિત્રસેન, વિકર્ણ અને ભગદત્તે દરેકે દસ દસ બાણો વડે ભીમસેન પર પ્રહાર કર્યો.
સૈન્ધવશ્ચ ત્રિભિર્બાણૈર્ભીમસેનમડાયત્ । વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિઃ શરૈઃ
સિંધુરાજે ત્રણ બાણો વડે ભીમસેનને ઘાયલ કર્યો અને અવંતિના વિંદ તથા અનુવિંદે પાંચ પાંચ બાણો છોડ્યા.
દુર્મર્ષણસ્તુ વિંશત્યા પાણ્ડવં નિશિતૈઃ શરૈઃ। સ તાન્સર્વાન્મહારાજ રાજમાનાન્પૃથક્પૃથક્
દુર્મર્ષણે વીંશ બાણો વડે પાંડવ પર પ્રહાર કર્યો; પણ ભીમસેને, રાજા, એ બધા અભિમાની યોદ્ધાઓનો એક એક કરીને સામનો કર્યો.
પ્રવીરાન્સર્વલોકસ્ય ધાર્તરાષ્ટ્રાન્મહારથાન્ । જઘાન સમરે વીરઃ પાણ્ડવઃ પરવીરહા
પાંડવ વીર ભીમસેન એ યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રના મહાન રથીઓ, જે આખા જગતમાં શ્રેષ્ઠ યોદ્ધા ગણાતા, તેમને પરાસ્ત કર્યા.
સપ્તભિઃ શલ્યમાવિધ્યત્કૃતવર્માણમષ્ટભિઃ । કૃપસ્ય સશરં ચાપં મધ્યે ચિચ્છેદ ભારત
ભીમસેને સાત બાણો વડે શલ્યને ઘાયલ કર્યો, આઠ બાણોથી કૃતવર્માને ઘાયલ કર્યો અને યુદ્ધના મધ્યમાં કૃપાચાર્યના ધનુષ્ય તથા તેના બાણોને કાપી નાખ્યા.
અથૈનં ચ્છિન્નધન્વાનં પુનર્વિવ્યાધ સપ્તભિઃ । વિન્દાનુવિન્દૌ ચ તથા ત્રિભિસ્ત્રિભિરતાડયત્
પછી, કૃપાચાર્યનું ધનુષ્ય તૂટી ગયેલું જોઈ, ભીમસેને ફરીથી સાત બાણો વડે તેને ઘાયલ કર્યો. એ જ રીતે, વિંદ અને અનુવિંદને ત્રણ-ત્રણ બાણો વડે ઘાયલ કર્યા.
દુર્મર્ષણં ચ વિંશત્યા ચિત્રસેનં ચ પઞ્ચભિઃ । વિકર્ણં દશભિર્બાણૈઃ પઞ્ચભિશ્ચ જયદ્રથમ્
ભીમસેને દુર્મર્ષણને વીસ બાણો વડે, ચિત્રસેનને પાંચ બાણોથી, વિકર્ણને દસ બાણોથી અને જયદ્રથને પાંચ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
વિદ્ધ્વા ભીમોઽનદદ્ધૃષ્ટઃ સૈન્ધવં ચ પુનસ્ત્રિભિઃ । અથાન્યદ્ધનુરાદાય ગૌતમો રથિનાં વરઃ
આ બધાને ઘાયલ કર્યા પછી, ભીમસેન ધીરજપૂર્વક ગર્જના કરી અને ફરીથી ત્રણ બાણો વડે સૈંધવ રાજાને ઘાયલ કર્યો. ત્યારબાદ, શ્રેષ્ઠ રથીઓમાંના ગૌતમએ બીજું ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું.
ભીમં વિવ્યાધ સંરબ્ધો દશભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ। સ વિદ્ધો દશભિર્બાણૈસ્તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપઃ
ગૌતમએ ગુસ્સામાં આવીને દસ તીક્ષ્ણ બાણો વડે ભીમસેનને ઘાયલ કર્યો. એ દસ બાણોથી ઘાયલ થયેલો ભીમસેન જાણે મહાન હાથીને અંકુશ વાગે તેમ લાગતો હતો.
તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ ભીમસેનઃ પ્રતાપવાન્ । ગૌતમં તાડયામાસ શરૈર્બહુભિરાહવે
પછી, મહારાજ, પ્રખર ભીમસેન ગુસ્સે થઈને યુદ્ધમાં ગૌતમ પર અનેક બાણો વરસાવ્યા.
સૈન્ધવસ્ય તથાઽશ્વાંશ્ચ સારથિં ચ ત્રિભિઃ શરૈઃ । પ્રાહિણોન્મૃત્યુલોકાય કાલાન્તકસમદ્યુતિઃ
ભીમસેને ત્રણ બાણોથી સૈંધવ રાજાના ઘોડા અને સારથીને મૃત્યુના વાટે મોકલી દીધા. એ સમયે તેની તેજસ્વિતા જાણે અંતકાળના કાળ સમાન હતી.
હતાશ્વાત્તુ રથાત્તૂર્ણમવપ્લુત્ય મહારથઃ । શરાંશ્ચિક્ષેપ નિશિતાન્ભીમસેનસ્ય સંયુગે
ઘોડા અને સારથી વિનાનો રથ છૂટી જતા, મહાન રથીએ તરત જ રથમાંથી કૂદી પડ્યો અને યુદ્ધમાં ભીમસેન પર તીક્ષ્ણ બાણો વરસાવ્યા.
તસ્ય ભીમો ધનુર્મધ્યે દ્વાભ્યાં ચિચ્છેદ મારિષ । ભલ્લાભ્યાં ભરતશ્રેષ્ઠ સૈન્ધવસ્ય મહાત્મનઃ
ભીમસેને, હે ભરત શ્રેષ્ઠ, બે બાણોથી તેના ધનુષ્યને મધ્યમાં કાપી નાખ્યું અને બે વિશાળ બાણોથી મહાત્મા સૈંધવ રાજાને ઘાયલ કર્યો.
સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ । ચિત્રસેનરથં રાજન્નારુરોહ ત્વરાન્વિતઃ
ધનુષ્ય તૂટી ગયેલું, રથ, ઘોડા અને સારથી માર્યા ગયા પછી, એ યોદ્ધાએ ઝડપથી ચિત્રસેનના રથ પર ચડી ગયો, હે રાજા.
અત્યદ્ભુતં રણે કર્મ કૃતવાંસ્તત્ર પાણ્ડવઃ । મહારથાઞ્શરૈર્વિદ્ધ્વા વારયિત્વા ચ મારિષ
ત્યાં પાંડવે યુદ્ધમાં અદ્દભુત પરાક્રમ બતાવ્યો, હે મારિષ, અને પોતાના બાણોથી મહાન રથીઓને ઘાયલ કરીને તેમને પાછા હાંકી દીધા.
વિરથં સૈન્ધવં ચક્રે સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ । તદા ન મમૃષે શલ્યો ભીમસેસ્ય વિક્રમમ્
ભીમસેને બધાના નજર સામે સૈંધવ રાજાને રથવિહોણો કરી દીધો. એ જોઈને શલ્યે ભીમસેનની શક્તિ સહન કરી શક્યો નહીં.
સ સંધાય શરાંસ્તીક્ષ્ણાન્કરમારપરિમાર્જિતાન્ । ભીમં વિવ્યાધ સમરે તિષ્ઠિતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્
શલ્યે કારીગર દ્વારા ઘસાયેલા તીક્ષ્ણ બાણો ચડાવી, યુદ્ધમાં ભીમસેનને ઘાયલ કર્યો અને 'થેમ, થેમ!' એમ બોલાવ્યો.