અયં હિ દિવસસ્તાત યત્ર પાર્થો મહાબલઃ। જિઘાંસુઃ સમરે ભીષ્મં પરં યત્નં કરિષ્યતિ
આજનો દિવસ એવો છે, પુત્ર, જ્યારે મહાબલી પાર્થ યુદ્ધમાં ભીષ્મને મારવાનો પુરો પ્રયાસ કરશે.
ઉત્પતન્તિ હિ મે બાણા ધનુઃ પ્રસ્ફુરતીવ ચ । યોગમસ્ત્રાણિ નેચ્છન્તિ ક્રૂરં મે વર્તતે મનઃ
મારા બાણો પોતે જ છૂટી જાય છે, ધનુષ્ય પણ ધ્રૂજતું લાગે છે, શસ્ત્રો મળતા નથી અને મનમાં પણ ક્રૂરતા છવાઈ ગઈ છે.
દિક્ષ્વશાન્તાનિ ઘોરાણિ વ્યાહરન્તિ મૃગદ્વિજાઃ । નીચૈર્ગૃધ્રા નિલીયન્તે ભારતાનાં ચમૂં પ્રતિ
બધી દિશામાં ભયાનક અને અશાંત પ્રાણી-પક્ષીઓ ચીસો પાડી રહી છે; ગિધો નીચા ઊડીને કૌરવોની સૈન્ય તરફ છુપાઈ જાય છે.
નષ્ટપ્રભ ઇવાદિત્યઃ સર્વતો લોહિતા દિશઃ । રસતે વ્યથતે ભૂમિઃ કમ્પતીવ ચ સર્વશઃ
સૂર્ય જાણે તેજ ગુમાવી બેઠો હોય, બધી દિશાઓ લાલ છે; ધરતી ગુંજે છે, ધ્રૂજે છે અને સર્વત્ર કંપે છે.
કઙ્કગૃધ્રા બલાકાશ્ચ વ્યાહરન્તિ મુહુર્મુહુઃ । શિવાશ્ચૈવાશિવા ઘોરા વેદયન્ત્યો મહદ્ભયમ્
કાંકડા, ગિધો અને બગલા વારંવાર ચીસો પાડે છે; શુભ અને અશુભ, ભયાનક અવાજો ભયનું સંકેત આપે છે.
પપાત મહતી ચોલ્કા મધ્યેનાદિત્યમણ્ડલાત્। સકબન્ધશ્ચ પરિઘો ભાનુમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ
સૂર્યમંડળના મધ્યમાંથી એક મોટી પતંગિયા પડી ગઈ; અને એક મોઢાવાળી ગદા સૂર્યને ઢાંકી ઊભી રહી.
પરિવેષસ્તથા ઘોરશ્ચન્દ્રભાસ્કરયોરભૂત્। વેદયાનો ભયં ઘોરં રાજ્ઞાં દેહાવકર્તનમ્
ચંદ્ર અને સૂર્યની આસપાસ ભયાનક વલયો દેખાયા, જે ભય અને રાજાઓના નાશનું સંકેત આપે છે.
દેવતાયતનસ્થાશ્ચ કૌરવેન્દ્રસ્ય દેવતાઃ । કમ્પન્તે ચ હસન્તે ચ નૃત્યન્તિ ચ રુદન્તિ ચ
કૌરવ રાજાના દેવસ્થાનોમાં રહેલી દેવતાઓ કંપે છે, હસે છે, નાચે છે અને રડે છે.
અપસવ્યં ગ્રહાશ્ચક્રુરલક્ષ્માણં દિવાકરમ્ । અવાક્શિરાશ્ચ ભગવાનુપાતિષ્ઠત ચન્દ્રકમાઃ
ગ્રહોએ ઉલ્ટી દિશામાં ગતિ કરી, સૂર્ય પર અશુભ અસર પાડી; અને ચંદ્ર ભગવાન પણ માથું નીચે કરીને ઊભા રહ્યા.
વપૂંષિ ચ નરેન્દ્રાણાં વિગતાભાનિ લક્ષયે । ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈન્યેષુ ન ચ ભ્રાજન્તિ દંશિતાઃક
હું રાજાઓના શરીર પર તેજ નથી જોઈ રહ્યો; ધૃતરાષ્ટ્રના સૈન્યમાં શોભાયમાન વેશધારી પણ ચમકે નથી.
સેનયોરુભયોશ્ચાપિ સમન્તાચ્છ્રૂયતે મહાન્। પાઞ્ચજન્યસ્ય નિર્ઘોષો ગાણ્ડીવસ્ય ચ નિઃસ્વનઃ
બન્ને સેના વચ્ચે ચારે બાજુથી પાંડવ પક્ષના પાંચજન્ય શંખનો ગર્જન અને ગાંડીવ ધનુષ્યનો ઘોંઘાટ સંભળાય છે.
ધ્રુવમાસ્થાય બીભત્સુરુત્તમાસ્ત્રાણિ સંયુગે। અપાસ્યાન્યાન્રણે યોધાનભ્યેષ્યતિ પિતામહમ્
બીભત્સુએ યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રો ધારણ કરીને, બીજા યોદ્ધાઓને દૂર હટાવીને, પિતામહ ભીષ્મ તરફ આગળ વધશે.
હૃષ્યન્તિ રોમકૂપાણિ સીદતીવ ચ મે મનઃ । ચિન્તયિત્વા મહાબાહો ભીષ્માર્જુનસમાગમમ્
મારા રોમકૂંપો ઊભા થઈ જાય છે અને મન પણ ડૂબતું લાગે છે, મહાબાહુ, જ્યારે હું ભીષ્મ અને અર્જુનના સામનો વિશે વિચારો છું.
તં ચેહ નિકૃતિપ્રજ્ઞં પાઞ્ચાલ્યં પાપચેતસમ્ । પુરસ્કૃત્ય રણે પાર્થો ભીષ્મસ્યાયોધનં ગતઃ
પાંચાલપુત્ર, જે ચાલાક અને દુષ્ટ મનનો છે, તેને આગળ રાખીને, પાર્થ યુદ્ધમાં ભીષ્મ સામે લડવા ગયો છે.
અબ્રવીચ્ચ પુરા ભીષ્મો નાહં હન્યાં શિખણ્ડિનમ્ । સ્ત્રી હ્યેષા વિહિતા ધાત્રા દૈવાચ્ચ સ પુનઃ પુમાન્
ભીષ્મે એક વખત કહ્યું હતું, 'હું શિખંડીને નહીં મારી, કારણ કે તેને સર્જનહારે સ્ત્રી બનાવી હતી, ભલે હવે ભાગ્યવશે તે પુરૂષ થયો છે.'
અસંકલ્પધ્વજશ્ચૈવ યાજ્ઞસેનિર્મહાબલઃ । ન ચામઙ્ગલિકે તસ્મિન્પ્રહરેદાપગાસુતઃ
મહાબળશાળી યાજ્ઞસેનીનું ધ્વજ પણ અસ્થિર છે, અને ગંગાપુત્ર કદી પણ અશુભ માનવામાં આવનાર પર પ્રહાર કરતો નથી.
એતદ્વિચિન્તયાનસ્ય પ્રજ્ઞા સીદતિ મે ભૃશમ્ । અભ્યુદ્યતો રણે પાર્થઃ કુરુવૃદ્ધમુપાદ્રવત્
આ બધું વિચારતાં મારી બુદ્ધિ ખૂબ જ ગભરાઈ ગઈ છે; પાર્થ યુદ્ધમાં કુરુ વડીલ સામે આગળ વધ્યો છે.
યુધિષ્ઠિરસ્ય ચ ક્રોધો ભીષ્મશ્ચાર્જુનસંગતઃ । મમ ચાસ્ત્રસમારમ્ભઃ પ્રજાનામશિવં ધ્રુવમ્
યુધિષ્ઠિરનો ક્રોધ, ભીષ્મ અને અર્જુનનો સંગાથ, અને મારું શસ્ત્રધારણ—આ બધું પ્રજાઓ માટે નિશ્ચિતપણે અશુભ છે.
મનસ્વી બલવાઞ્શૂરઃ કૃતાસ્ત્રોઽલઘુવિક્રમઃ । દૂરપાતી દૃઢેષુશ્ચ નિમિત્તજ્ઞશ્ચ પાણ્ડવઃ
પાંડવ દૃઢ મનવાળો, બળવાન, શૂરવીર, શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ, અવિરત પરાક્રમી, દૂર સુધી તીરો ચલાવનાર અને સંકેતોને ઓળખનાર છે.
અજેયઃ સમરે ચાપિ દેવૈરપિ સવાસવૈઃ । બલવાન્બુદ્ધિમાંશ્ચૈવ જિતક્લેશો યુધાં વરઃ
તે યુદ્ધમાં દેવો અને ઇન્દ્ર પણ તેને જીતવા અસમર્થ છે; તે બળવાન, બુદ્ધિશાળી, કષ્ટોને જીતનાર અને યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
વિજયી ચ રણે નિત્યં ભૈરવાસ્ત્રશ્ચ પાણ્ડવઃ । `અભ્યુદ્યતં રણે દૃષ્ટ્વા ભૈરવાસ્ત્રં ચ પાણ્ડવમ્ ।' તસ્ય માર્ગં પરિહરન્દ્રુતં ગચ્છ યતવ્રત
પાંડવ હંમેશાં યુદ્ધમાં વિજયી રહે છે અને ભયાનક શસ્ત્રો ધરાવે છે; જ્યારે તે ભયંકર શસ્ત્ર લઈને યુદ્ધમાં ઊભો થાય, ત્યારે, ધીરજવાન, તું તરત જ તેના માર્ગથી દૂર થઈ જા.
પશ્યાદ્યૈતન્મહાઘોરે સંયુગે વૈશસં મહત્। હેમચિત્રાણિ શૂરણાં મહાન્તિ ચ શુભાનિ ચ
હવે આ ભયાનક યુદ્ધમાં મહાન વિનાશ જોઈ રહ્યો છું—વીરોના સોનેરી શોભાયમાન અને વિશાળ કવચો.
કવચાન્યવદીર્યન્તે શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । છિદ્યન્તે ચ ધ્વજાગ્રાણિ તોમરાશ્ચ ધનૂંષિ ચ
વાંકિયા અગ્રવાળા તીરો દ્વારા કવચો તૂટી રહ્યા છે; ધ્વજશિખરો, ભાલા અને ધનુષ્યો પણ કાપી નાખવામાં આવી રહ્યા છે.
પ્રાસાશ્ચ વિમલાસ્તીક્ષ્ણાઃ શક્ત્યશ્ચ કનકોજ્જ્વલાઃ । વૈજયન્ત્યશ્ચ નાગાનાં સંક્રુદ્ધેન કિરીટિના
ચમકતા અને તીક્ષ્ણ ભાલા, સોનાથી ઝગમગતી શક્તીઓ અને હાથીઓના વિજયધ્વજ—all ગુસ્સાવાળા કિરીટધારી દ્વારા તોડી નાખવામાં આવી રહ્યા છે.
નાયં સંરક્ષિતું કાલઃ પ્રાણાન્પુત્રોપજીવિભિઃ । યાહિ સ્વર્ગં પુરસ્કૃત્ય યશસે વિજયાય ચ
આ સમય જીવ બચાવવાનો નથી, જે પુત્ર પર નિર્ભર છે; તું સ્વર્ગ, યશ અને વિજય મેળવવા માટે આગળ વધ.
રથનાગહયાવર્તાં મહાઘોરાં સુદુર્ગમામ્ । રથેન સંગ્રામનદીં તરત્યેષ કપિધ્વજઃ
કપિધ્વજ પોતાના રથ પર ચઢીને, રથ, હાથી અને ઘોડાઓથી ભરેલી, ભયાનક અને અતિ દુર્ગમ યુદ્ધની નદી પાર કરી રહ્યો છે.
બ્રહ્મણ્યતા દમો દાનં તપશ્ચ ચરિતં મહત્। ઇહૈવ દૃશ્યતે પાર્થે ભ્રાતા યસ્ય ધનઞ્જયઃ
બ્રાહ્મણપ્રતિ શ્રદ્ધા, આત્મસંયમ, દાન અને મહાન તપ—આ બધું પાર્થમાં દેખાય છે, જેના ભાઈ ધનંજય છે.
ભીમસેનશ્ચ બલવાન્માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ । વાસુદેવશ્ચ વાર્ષ્ણેયો યસ્ય નાથો વ્યવસ્થિતઃ
મહાબળશાળી ભીમસેન, માદ્રીના બે પુત્રો અને વૃષ્ણિવંશી વાસુદેવ—આ બધાના રક્ષક તરીકે જે ઊભો છે.
તસ્યૈષ મન્યુપ્રભવો ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય દુર્મતેઃ । તપોભાવિતદેહસ્ય કોપો દહતિ વાહિનીમ્
ધૃતરાષ્ટ્રના દુરાચાર પુત્રનો આ ક્રોધ, જે તપથી દૃઢ થયેલો છે, સેનાને અગ્નિ જેવી રીતે દહાવે છે.
એષ સંદૃશ્યતે પાર્થો વાસુદેવવ્યપાશ્રયઃ । દારયન્સર્વસૈન્યાનિ ધાર્તરાષ્ટ્રાણિ સર્વશઃ
અહીં પાર્થ, વાસુદેવના આશ્રયે, કૌરવોની આખી સેના ને સંપૂર્ણપણે ચીરતો દેખાય છે.