સા સેના મહતી રાજન્પાણ્ડુપુત્રસ્ય સંયુગે। દ્રોણેન વારિતા યત્તા ન ચચાલ પદાત્પદમ્
પાંડુપુત્રની એ વિશાળ સેના, રાજા, યુદ્ધમાં દ્રોણે રોકી હોવા છતાં, એક પગ પણ પાછળ હટી નહીં.
ચેકિતાન રણે યત્તં ભીષ્મં પ્રતિ જનેશ્વર । ચિત્રસેનસ્તવ સુતઃ ક્રુદ્ધરૂપમવારયત્
ભીષ્મ સામે યુદ્ધમાં દૃઢ નિશ્ચય ધરાવતો ચેકિતાન, તારા પુત્ર ચિત્રસેનાએ ક્રોધભર્યા રૂપે રોકી દીધો.
ભીષ્મહેતોઃ પરાક્રાન્તશ્ચિત્રસેનઃ પરાક્રમી । ચેકિતાનં પરં શક્ત્યા યોધયામાસ ભારત
ભીષ્મના કારણે શૂરવીર ચિત્રસેનાએ પોતાની શક્તિથી ચેકિતાન પર ભારી ભાલા ફેંકી યુદ્ધ કર્યું, હે ભારત.
તથૈવ ચેકિતાનોઽપિ ચિત્રસેનમવારયત્ । તદ્યુદ્ધમાસીત્સુમહત્તયોસ્તત્ર સમાગમે
એ જ રીતે, ચેકિતાન પણ ચિત્રસેનાને રોકી દીધો; બંને વચ્ચે ત્યાં મોટું યુદ્ધ થયું.
અર્જુનો વાર્યમાણસ્તુ બહુશસ્તત્ર ભારત । વિમુખીકૃત્ય પુત્રં તે સેનાં તવ મમર્દ હ
અર્જુનને ત્યાં વારંવાર અટકાવાયો છતાં, હે ભારત, તેણે તારો પુત્રને પછાડ્યો અને તારી સૈન્યને ચકનાચૂર કરી નાખ્યું.
દુઃશાસનોઽપિ પરયા શક્ત્યા પાર્થમવારયત્। કથં ભીષ્મં ન નો હન્યાદિતિ નિશ્ચિત્ય ભારત
દુઃશાસને પણ ભારે ભાલાથી પાર્થને રોક્યો, 'કેવી રીતે ભીષ્મને ન મરાવીએ?' એમ નક્કી કરીને, હે ભારત.
સા વધ્યમાના સમરે પુત્રસ્ય તવ વાહિની । લોડ્યતે રથિભિઃ શ્રેષ્ઠૈસ્તત્રતત્રૈવ ભારત
મારામારીમાં તારા પુત્રની સૈન્યનો નાશ થતો હતો અને શ્રેષ્ઠ રથીઓએ તેને અહીં-ત્યાં ધકેલી નાખી હતી, હે ભારત.
અથ વીરો મહેષ્વાસો મત્તવારણવિક્રમઃ। સમાદાય મહચ્ચાપં મત્તવારણવારણમ્
પછી તે શૂરવીર, મહાન ધનુર્ધર અને ઉગ્ર હાથી જેવો બળવાન, મોટું ધનુષ્ય લઈને ઊભો રહ્યો, જાણે હાથીઓમાં પણ સર્વોચ્ચ હાથી હોય.
વિધુન્વાનો નરશ્રેષ્ઠો દ્રાવયાણો વરૂથિનીમ્ । પૃતનાં પાણ્ડવેયાનાં ગાહમાનો મહાબલઃ
તે મહાપુરુષ ધનુષ્ય ફેરવીને, સામેની પાંખોને હાંકી કાઢતો, પાંડવોની સૈન્યમાં જોરથી ઘૂસી ગયો.
નિમિત્તાનિ નિમિત્તજ્ઞઃ સર્વતો વીક્ષ્ય વીર્યવાન્ । પ્રતપન્તમનીકાનિ દ્રોણઃ પુત્રમભાષત
ચિહ્નો સમજવામાં કુશળ અને પરાક્રમી દ્રોણાએ ચારે બાજુના અશુભ સંકેતો જોઈને, સૈન્ય જ્વલંતું જોઈ, પોતાના પુત્રને કહ્યું.
અયં હિ દિવસસ્તાત યત્ર પાર્થો મહાબલઃ। જિઘાંસુઃ સમરે ભીષ્મં પરં યત્નં કરિષ્યતિ
આજનો દિવસ એવો છે, પુત્ર, જ્યારે મહાબલી પાર્થ યુદ્ધમાં ભીષ્મને મારવાનો પુરો પ્રયાસ કરશે.
ઉત્પતન્તિ હિ મે બાણા ધનુઃ પ્રસ્ફુરતીવ ચ । યોગમસ્ત્રાણિ નેચ્છન્તિ ક્રૂરં મે વર્તતે મનઃ
મારા બાણો પોતે જ છૂટી જાય છે, ધનુષ્ય પણ ધ્રૂજતું લાગે છે, શસ્ત્રો મળતા નથી અને મનમાં પણ ક્રૂરતા છવાઈ ગઈ છે.
દિક્ષ્વશાન્તાનિ ઘોરાણિ વ્યાહરન્તિ મૃગદ્વિજાઃ । નીચૈર્ગૃધ્રા નિલીયન્તે ભારતાનાં ચમૂં પ્રતિ
બધી દિશામાં ભયાનક અને અશાંત પ્રાણી-પક્ષીઓ ચીસો પાડી રહી છે; ગિધો નીચા ઊડીને કૌરવોની સૈન્ય તરફ છુપાઈ જાય છે.
નષ્ટપ્રભ ઇવાદિત્યઃ સર્વતો લોહિતા દિશઃ । રસતે વ્યથતે ભૂમિઃ કમ્પતીવ ચ સર્વશઃ
સૂર્ય જાણે તેજ ગુમાવી બેઠો હોય, બધી દિશાઓ લાલ છે; ધરતી ગુંજે છે, ધ્રૂજે છે અને સર્વત્ર કંપે છે.
કઙ્કગૃધ્રા બલાકાશ્ચ વ્યાહરન્તિ મુહુર્મુહુઃ । શિવાશ્ચૈવાશિવા ઘોરા વેદયન્ત્યો મહદ્ભયમ્
કાંકડા, ગિધો અને બગલા વારંવાર ચીસો પાડે છે; શુભ અને અશુભ, ભયાનક અવાજો ભયનું સંકેત આપે છે.
પપાત મહતી ચોલ્કા મધ્યેનાદિત્યમણ્ડલાત્। સકબન્ધશ્ચ પરિઘો ભાનુમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ
સૂર્યમંડળના મધ્યમાંથી એક મોટી પતંગિયા પડી ગઈ; અને એક મોઢાવાળી ગદા સૂર્યને ઢાંકી ઊભી રહી.
પરિવેષસ્તથા ઘોરશ્ચન્દ્રભાસ્કરયોરભૂત્। વેદયાનો ભયં ઘોરં રાજ્ઞાં દેહાવકર્તનમ્
ચંદ્ર અને સૂર્યની આસપાસ ભયાનક વલયો દેખાયા, જે ભય અને રાજાઓના નાશનું સંકેત આપે છે.
દેવતાયતનસ્થાશ્ચ કૌરવેન્દ્રસ્ય દેવતાઃ । કમ્પન્તે ચ હસન્તે ચ નૃત્યન્તિ ચ રુદન્તિ ચ
કૌરવ રાજાના દેવસ્થાનોમાં રહેલી દેવતાઓ કંપે છે, હસે છે, નાચે છે અને રડે છે.
અપસવ્યં ગ્રહાશ્ચક્રુરલક્ષ્માણં દિવાકરમ્ । અવાક્શિરાશ્ચ ભગવાનુપાતિષ્ઠત ચન્દ્રકમાઃ
ગ્રહોએ ઉલ્ટી દિશામાં ગતિ કરી, સૂર્ય પર અશુભ અસર પાડી; અને ચંદ્ર ભગવાન પણ માથું નીચે કરીને ઊભા રહ્યા.
વપૂંષિ ચ નરેન્દ્રાણાં વિગતાભાનિ લક્ષયે । ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈન્યેષુ ન ચ ભ્રાજન્તિ દંશિતાઃક
હું રાજાઓના શરીર પર તેજ નથી જોઈ રહ્યો; ધૃતરાષ્ટ્રના સૈન્યમાં શોભાયમાન વેશધારી પણ ચમકે નથી.
સેનયોરુભયોશ્ચાપિ સમન્તાચ્છ્રૂયતે મહાન્। પાઞ્ચજન્યસ્ય નિર્ઘોષો ગાણ્ડીવસ્ય ચ નિઃસ્વનઃ
બન્ને સેના વચ્ચે ચારે બાજુથી પાંડવ પક્ષના પાંચજન્ય શંખનો ગર્જન અને ગાંડીવ ધનુષ્યનો ઘોંઘાટ સંભળાય છે.
ધ્રુવમાસ્થાય બીભત્સુરુત્તમાસ્ત્રાણિ સંયુગે। અપાસ્યાન્યાન્રણે યોધાનભ્યેષ્યતિ પિતામહમ્
બીભત્સુએ યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રો ધારણ કરીને, બીજા યોદ્ધાઓને દૂર હટાવીને, પિતામહ ભીષ્મ તરફ આગળ વધશે.
હૃષ્યન્તિ રોમકૂપાણિ સીદતીવ ચ મે મનઃ । ચિન્તયિત્વા મહાબાહો ભીષ્માર્જુનસમાગમમ્
મારા રોમકૂંપો ઊભા થઈ જાય છે અને મન પણ ડૂબતું લાગે છે, મહાબાહુ, જ્યારે હું ભીષ્મ અને અર્જુનના સામનો વિશે વિચારો છું.
તં ચેહ નિકૃતિપ્રજ્ઞં પાઞ્ચાલ્યં પાપચેતસમ્ । પુરસ્કૃત્ય રણે પાર્થો ભીષ્મસ્યાયોધનં ગતઃ
પાંચાલપુત્ર, જે ચાલાક અને દુષ્ટ મનનો છે, તેને આગળ રાખીને, પાર્થ યુદ્ધમાં ભીષ્મ સામે લડવા ગયો છે.
અબ્રવીચ્ચ પુરા ભીષ્મો નાહં હન્યાં શિખણ્ડિનમ્ । સ્ત્રી હ્યેષા વિહિતા ધાત્રા દૈવાચ્ચ સ પુનઃ પુમાન્
ભીષ્મે એક વખત કહ્યું હતું, 'હું શિખંડીને નહીં મારી, કારણ કે તેને સર્જનહારે સ્ત્રી બનાવી હતી, ભલે હવે ભાગ્યવશે તે પુરૂષ થયો છે.'
અસંકલ્પધ્વજશ્ચૈવ યાજ્ઞસેનિર્મહાબલઃ । ન ચામઙ્ગલિકે તસ્મિન્પ્રહરેદાપગાસુતઃ
મહાબળશાળી યાજ્ઞસેનીનું ધ્વજ પણ અસ્થિર છે, અને ગંગાપુત્ર કદી પણ અશુભ માનવામાં આવનાર પર પ્રહાર કરતો નથી.
એતદ્વિચિન્તયાનસ્ય પ્રજ્ઞા સીદતિ મે ભૃશમ્ । અભ્યુદ્યતો રણે પાર્થઃ કુરુવૃદ્ધમુપાદ્રવત્
આ બધું વિચારતાં મારી બુદ્ધિ ખૂબ જ ગભરાઈ ગઈ છે; પાર્થ યુદ્ધમાં કુરુ વડીલ સામે આગળ વધ્યો છે.
યુધિષ્ઠિરસ્ય ચ ક્રોધો ભીષ્મશ્ચાર્જુનસંગતઃ । મમ ચાસ્ત્રસમારમ્ભઃ પ્રજાનામશિવં ધ્રુવમ્
યુધિષ્ઠિરનો ક્રોધ, ભીષ્મ અને અર્જુનનો સંગાથ, અને મારું શસ્ત્રધારણ—આ બધું પ્રજાઓ માટે નિશ્ચિતપણે અશુભ છે.
મનસ્વી બલવાઞ્શૂરઃ કૃતાસ્ત્રોઽલઘુવિક્રમઃ । દૂરપાતી દૃઢેષુશ્ચ નિમિત્તજ્ઞશ્ચ પાણ્ડવઃ
પાંડવ દૃઢ મનવાળો, બળવાન, શૂરવીર, શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ, અવિરત પરાક્રમી, દૂર સુધી તીરો ચલાવનાર અને સંકેતોને ઓળખનાર છે.
અજેયઃ સમરે ચાપિ દેવૈરપિ સવાસવૈઃ । બલવાન્બુદ્ધિમાંશ્ચૈવ જિતક્લેશો યુધાં વરઃ
તે યુદ્ધમાં દેવો અને ઇન્દ્ર પણ તેને જીતવા અસમર્થ છે; તે બળવાન, બુદ્ધિશાળી, કષ્ટોને જીતનાર અને યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.