ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તથા શૂરો રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ । વ્યદ્રાવયેતાં સહસા સૈન્યં મમ મહારણે
શૂરવીર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને રાક્ષસ ઘટોત્કચે અચાનક જ મહાયુદ્ધમાં મારી સેનાને વિખેરી નાખી છે.
વધ્યમાનસ્ય સૈન્યસ્ય સર્વૈરેતૈર્મહારથૈઃ । નાન્યાં ગતિં પ્રપશ્યામિ સ્થાને યુદ્ધે ચ ભારત
આ બધા મહારથીઓ મારી સેનાને મારતા જાય છે, હે ભારત, હવે યુદ્ધમાં કે કોઈ સ્થાને મને બીજું કોઈ ઉપાય દેખાતો નથી.
ઋતે ત્વાં પુરુષવ્યાઘ્ર દેવતુલ્યપરાક્રમમ્। પર્યાપ્તસ્તુ ભવાઞ્શીઘ્રં પીડિતાનાં ગતિર્ભવ
હે પુરુષશાર્દૂલ, દેવતાજેવું તારો પરાક્રમ છે, તું જ એકલો પૂરતો છે; પીડાયેલી સેનાને તું જ તરત આશરો આપ.
એવમુક્તો મહારાજ પિતા દેવવ્રતસ્તવ। ચિન્તયિત્વા મુહૂર્તં તુ કૃત્વા નિશ્ચયમાત્મનઃ
આ રીતે બોલ્યા પછી, હે રાજા, તારા પિતા દેવવ્રતે થોડું વિચાર્યું અને પછી મનમાં દૃઢ સંકલ્પ કર્યો.
તવ સંધારયન્પુત્રમબ્રવીચ્છંતનોઃ સુતઃ। દુર્યોધન વિજાનીહિ સ્થિરો ભૂત્વા વિશાંપતે
શંતનુના પુત્રે તારા પુત્રને બાહોમાં લઈ કહ્યું: 'દુર્યોધન, સમજજે—મજબૂત રહીને સ્થિર થા, હે રાજાઓના સ્વામી.'
પાતયિષ્યે રિપૂનન્યાન્પાણ્ડવાન્પ્રતિપાલયન્ । પ્રતિજ્ઞાતો જયો હ્યદ્ય પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્
હું બીજા દુશ્મનોને તો પાડી દઈશ, પણ પાંડવોનું રક્ષણ કરીશ; આજે મહાત્મા પાંડવો પર વિજય મેળવવાનો સંકલ્પ કર્યો છે.
પૂર્વકાલં તવ મયા પ્રતિજ્ઞાનં મહાબલ । હત્વા દશસહસ્રાણિ ક્ષત્રિયાણાં મહાત્મનામ્
હે મહાબલી, અગાઉ મેં તને વચન આપ્યું હતું કે, દસ હજાર મહાન ક્ષત્રિયોને માર્યા પછી—
સંગ્રામાદપયાસ્યામિ હ્યેતત્કર્મ સમાહિતમ્ । ઇતિ તત્કૃતવાંશ્ચાહં યથોક્તં ભરતર્ષભ
હું યુદ્ધમાંથી પાછો ફરીશ, આ કાર્ય પૂર્ણ કરીશ; હે ભારતશ્રેષ્ઠ, જે વચન આપ્યું હતું, તે પ્રમાણે મેં કર્યું છે.
અદ્ય ચાપિ મહત્કર્મ પ્રકરિષ્યે યથાબલમ્ । અહં વાઽદ્ય હતઃ શેષ્યે હનિષ્યે વાઽદ્ય પાણ્ડવાન્
આજે પણ હું મારી શક્તિ પ્રમાણે મહાન કાર્ય કરીશ; તો તો હું પોતે મરીશ અથવા પાંડવોને મારી નાખીશ.
અશક્યાઃ પાણ્ડવા જેતું દેવૈરપિ સવાસવૈઃ।' કિં પુનર્મર્ત્યધર્મેણ ક્ષત્રિયેણ મહાબલાઃ
પાંડવોને તો દેવતાઓ પણ ઇન્દ્ર સાથે મળીને જીતે એ શક્ય નથી; તો પછી સામાન્ય મનુષ્ય કે મહાબલી ક્ષત્રિય કેવી રીતે જીતે?
અદ્ય તે પુરુષવ્યાઘ્ર પ્રતરિષ્યે ઋણં તવ। ભર્તૃપિણ્ડકૃતં રાજન્નિહતાઃ પૃતનામુખે
હે પુરુષશાર્દૂલ, આજે હું તારો ઋણ ચૂકવીશ; યુદ્ધના મથાળે દુશ્મનો માર્યા જશે, હે રાજા.
ઇત્યુક્ત્વા ભરતશ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયાન્પ્રવપઞ્છરૈઃ। આસસાદ દુરાધર્ષઃ પાણ્ડવાનામનીકિનીમ્
આ રીતે બોલ્યા પછી, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, તેણે ક્ષત્રિયોએ પર બાણ વરસાવ્યા અને પાંડવોની અજય સેના તરફ આગળ વધ્યો.
અનીકમધ્યે તિષ્ઠન્તં ગાઙ્ગેયં ભારતર્ષભ । આશીવિષમિવ ક્રુદ્ધં પાણ્ડવાઃ પ્રત્યવારયન્
હે ભારતશ્રેષ્ઠ, ગાંગેય સેનાના મધ્યમાં ઊભો હતો, ગુસ્સે ભરેલા સાપ જેવો; પાંડવો એનો સામનો કરવા આવ્યા.
દશમેઽહનિ ભીષ્મસ્તુ દર્શયઞ્શક્તિમાત્મનઃ । રાજઞ્શતસહસ્રાણિ સોઽવધીત્કુરુનન્દન
દસમા દિવસે, ભીષ્મે પોતાની શક્તિ બતાવી, હે રાજા, અને કુરુઓના આનંદ, તેણે લાખો લોકોને મારી નાખ્યા.
પાઞ્ચાલાનાં ચ યે શ્રેષ્ઠા રાજપુત્રા મહારથાઃ । તેષામાદત્ત તેજાંસિ જલં સૂર્ય ઇવાંશુભિઃ
પાંચાલ દેશના શ્રેષ્ઠ યુવરાજાઓ અને મહાન યોદ્ધાઓનું તેજ તેણે એમ જ ખેંચી લીધું, જેમ સૂર્ય પોતાના કિરણોથી પાણી ખેંચે છે.
હત્વા દશસહસ્રાણિ કુઞ્જરાણાં તરસ્વિનામ્ । સારોહાણાં મહારાજ હયાનાં ચાયુતં તથા
હે રાજા, તેણે દસ હજાર શક્તિશાળી હાથીઓ અને તેમના ચાલકોને મારી નાખ્યા, અને એ જ રીતે દસ હજાર ઘોડાઓને પણ સંહાર્યા.
પૂર્ણે શતસહસ્રે દ્વે પાદાતાનાં નરોત્તમઃ । પ્રજજ્વાલ રણે ભીષ્મો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ
અને બે લાખ પગદળ સૈનિકોને પણ, હે મહાન પુરુષ, ભીષ્મે યુદ્ધમાં ધૂમ વિના અગ્નિ જેવો જ્વલંત દેખાયો.
ન ચૈવં પાણ્ડવેયાનાં કેચિચ્છેકુર્નિરીક્ષિતુમ્ । ઉત્તરં માર્ગમાસ્થાય તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્
પાંડુપુત્રોમાંથી કોઈ પણ, ઉત્તર દિશામાં આગળ વધતા અને સૂર્ય જેવો તેજસ્વી ભીષ્મને જોઈ શક્યો નહીં.
તે પાણ્ડવેવાઃ સંરબ્ધા મહેષ્વાસેન પીડિતાઃ । વધાયાભ્યદ્રવન્ભીષ્મં સૃઞ્જયાશ્ચ મહારથાઃ
પછી પાંડવપક્ષના યુદ્ધમાં ઉગ્ર થયેલા યોદ્ધાઓ અને શ્રીંજયોના મહારથીઓ, મહાન ધનુર્ધર ભીષ્મને મારવા દોડી આવ્યા.
સ વધ્યમાનો બહુભિર્ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તથા । અવકીર્ણો મહેષ્વાસૈઃ શૈલો મેઘૈરિવાવૃતઃ
એ રીતે, ઘણા યોદ્ધાઓએ ઘેરાયેલા છતાં, શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ મહાન ધનુર્ધરો દ્વારા ઘેરાઈને, મેઘોથી ઢંકાયેલા પર્વત જેવો દેખાતો હતો.
પુત્રાસ્તુ તવ ગાઙ્ગેયં સમન્તાત્પર્યવારયન્ । મહત્યા સેનયા સાર્ધં તતો યુદ્ધમવર્તત
પછી તમારા પુત્રોએ અને વિશાળ સેનાએ ગંગાપુત્રને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધો; ત્યારબાદ યુદ્ધ શરૂ થયું.
અર્જુનસ્તુ રણે રાજન્દૃષ્ટ્વા ભીષ્મસ્ય વિક્રમમ્ । શિખણ્ડિનમથોવાચ સમભ્યોહિ પિતામહમ્
હે રાજા, યુદ્ધમાં ભીષ્મના પરાક્રમને જોઈને અર્જુને શિખંડીને કહ્યું: 'પિતામહ પાસે આગળ વધ.'
ન ચાપિ ભીસ્ત્વયા કાર્યા ભીષ્માદદ્ય કથંચન । અહમેનં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પાતયિષ્યે રથોત્તમાત્
આજે ભીષ્મ સામે તું કોઈ પણ રીતે ડરતો નહીં; હું તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને શ્રેષ્ઠ રથ પરથી નીચે ઉતારી દઈશ.
એવમુક્તસ્તુ પાર્થેન શિખણ્ડી ભરતર્ષભ । અભ્યદ્રવત ગાઙ્ગેયં શ્રુત્વા પાર્થસ્ય ભાષિતમ્
પાર્થના આ શબ્દો સાંભળીને, હે ભરતવંશી, શિખંડી ગંગાપુત્ર તરફ દોડી ગયો.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તથા રાજન્સૌભદ્રશ્ચ મહારથઃ । હૃષ્ટાવાદ્રવતાં ભીષ્મં શ્રુત્વા પાર્થસ્ય ભાષિતમ્
એ જ રીતે, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને સુભદ્રાપુત્ર પણ આનંદિત થઈને, પાર્થના વચન સાંભળી ભીષ્મ સામે આગળ વધ્યા.
વિરાટદ્રુપદૌ વૃદ્ધૌ કુન્તિભોજસ્ય દંશિતઃ। અભ્યદ્રવત ગાઙ્ગેયં પુત્રસ્ય તવ પશ્યતઃ । નકુલઃ સહદેવશ્ચ ધર્મરાજશ્ચ વીર્યવાન્
વૃદ્ધ વિરાટ અને દ્રુપદ, અને કુંતિભોજના દૃઢ રાજાએ પણ, તમારા પુત્ર જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે ગંગાપુત્ર સામે ધાવ્યા; સાથે નકુલ, સહદેવ અને પરાક્રમી ધર્મરાજ પણ હતા.
તથેતરાણિ સૈન્યાનિ સર્વામ્યેવ વિશાંપતે । સમાદ્રવન્ત ગાઙ્ગેયં શ્રુત્વા પાર્થસ્ય ભાષિતમ્
અને બાકી બધાં સૈન્યોએ પણ, હે જનપતિ, પાર્થના વચન સાંભળી ગંગાપુત્ર તરફ દોડ કરી.
પ્રત્યુદ્યયુસ્તાવકાશ્ચ સમેતાંસ્તાન્મહારથાન્ । યથાશક્તિ યથોત્સાહં તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
અને પછી, હે રાજા, તમારા સૈનિકોએ પણ પોતાની શક્તિ અને ઉત્સાહ પ્રમાણે, એકઠા થયેલા મહારથીઓનો સામનો કરવા આગળ વધ્યા; હવે હું એનું વર્ણન કરું છું, સાંભળો.
ચિત્રસેનો મહારાજ ચેકિતાનં સમભ્યાયાત્ । ભીષ્મપ્રેપ્સું રણે યાન્તં વૃષં વ્યાઘ્રશિશુર્યથા
હે રાજા, ચિત્રસેનાએ ભીષ્મને શોધી યુદ્ધમાં જઈ રહેલા ચેકિતાન સામે આવકાર આપ્યો, જેમ વાઘનું બચ્ચું બળવાન વાછરડાને ટક્કર આપે.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં મહારાજ ભીષ્માન્તિકમુપાગતમ્ । ત્વરમાણં રણે યત્તં કૃતવર્મા ન્યવરાયત્
યુદ્ધમાં ઉત્સુક અને દૃઢ મનવાળો ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ભીષ્મની નજીક પહોંચ્યો ત્યારે, કૃતવર્માએ તેને રોકી દીધો.