આત્તશસ્ત્રો રણે યત્નાદ્વારયામાસ સાયકૈઃ । નાનાશસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષૈસ્તાન્વીર્યામર્ષપ્રવેરિતૈઃ
શસ્ત્રો ધારણ કરીને, ભીષ્મે યુદ્ધમાં પુરુષાર્થપૂર્વક અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો અને તીરોની વરસાદથી તેમને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો.
નિજઘ્ને સમરે ક્રુદ્ધો હસ્ત્યશ્વં ચામિતં બહુ। રથિનોઽપાતયદ્રાજન્રથેભ્યઃ પુરુષર્ષભ
યુદ્ધમાં ગુસ્સે થયેલા ભીષ્મે અનેક હાથીઓ અને ઘોડાઓને માર્યા અને રાજા, રથસ્વારોને પણ તેમના રથમાંથી નીચે પાડી દીધા.
સાદિનશ્ચાશ્વપૃષ્ઠેભ્યઃ પાદાતાંશ્ચ સમાગતાન્
ભીષ્મે ઘોડા પર બેઠેલા સૈનિકો અને ભેગા થયેલા પગદળીઓને પણ જમીન પર પાડી દીધા.
ગજારોહાન્ગજેભ્યશ્ચ પરેષાં જયકારિણઃ । તમેકં સમરે ભીષ્મં ત્વરમાણં મહારથમ્
શત્રુઓના વિજયી હાથીસવારોને પણ તેમના હાથીઓ પરથી નીચે ઉતારી દીધા; એ મહારથી ભીષ્મ એકલા જ યુદ્ધમાં દોડી રહ્યા હતા.
પાણ્ડવાઃ સમવર્તન્ત વજ્રહસ્તમિવાસુરાઃ। શક્રાશનિસમસ્પર્શાન્વિમુઞ્ચન્નિશિતાઞ્છરાન્
પાંડવો ભીષ્મને એ રીતે ઘેરી લીધા જેમ દૈત્યો વજ્રધારી દેવને ઘેરી લે; અને ભીષ્મે ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી તીવ્રતા સાથે તીક્ષ્ણ તીરો છોડ્યા.
દિક્ષ્વદૃશ્યત સર્વાસુ ઘોરં સન્ધારયન્વપુઃ। મણ્ડલીભૂતમેવાસ્ય નિત્યં ધનુરદૃશ્યત
ચારેય દિશાઓમાં ભીષ્મનું ભયાનક રૂપ દેખાતું હતું; તેમનું ધનુષ્ય સતત ગોળાકાર ફરતું જણાતું.
સંગ્રામે યુધ્યમાનસ્ય શક્રચાપોપમં મહત્ ।। તદૃષ્ટ્વા સમરે કર્મ પુત્રાસ્તવ વિશાંપતે
યુદ્ધમાં ભીષ્મ જે રીતે લડી રહ્યા હતા, તે ઇન્દ્રના ધનુષ્ય ચલાવવાના સમાન મહાન કાર્યો હતા; એ જોઈને, રાજા, તમારા પુત્રો—
વિસ્માયં પરમં ગત્વા પિતામહમપૂજયન્ । પાર્થા વિમનસો ભૂત્વા પ્રૈક્ષન્ત પિતરં તવ
—અતિ આશ્ચર્યચકિત થઈ પિતામહનું પૂજન કરવા લાગ્યા; પાંડવો મનથી નિરાશ થઈ તમારા પિતાને જોઈ રહ્યા.
યુધ્યમાનં રણે શૂરં વિપ્રચિત્તિમિવામરાઃ । ન ચૈનં વારયામાસુર્વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્
ભીષ્મ યુદ્ધમાં શૂરવીરતાથી લડી રહ્યા હતા, જેમ દેવતાઓ વિપ્રચિત્તિને જુએ, તેમ પાંડવો તેમને જોઈ રહ્યા હતા; અને જેમ ખુલ્લા મોઢાવાળા યમરાજને કોઈ રોકતો નથી, તેમ કોઈએ તેમને અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો નહીં.
દશમેઽહનિ સંપ્રાપ્તે રથાનીકં શિખણ્ડિનઃ । અદહન્નિશિતૈર્બાણૈઃ કૃષ્ણવર્ત્મેવ કાનનમ્
દસમા દિવસે, ભીષ્મે શિખંડીની રથસેનાને તીક્ષ્ણ બાણોથી એ રીતે ભસ્મ કરી નાખી હતી, જેમ કૃષ્ણના માર્ગમાં અગ્નિ જંગલને ભસ્મ કરે.
તં શિખણ્ડી ત્રિભિર્બાણૈરભ્યવિધ્યત્સનાન્તરે । આશીવિષમિવ ક્રુદ્ધં કાલસૃષ્ટમિવાન્તકમ્
પછી શિખંડીએ યુદ્ધના વચમાં ત્રણ તીરો ચલાવીને તેને ઘાયલ કર્યો, જાણે કોઈ ક્રોધિત સાપ ડંખ મારી રહ્યો હોય, અથવા જાણે સમય દ્વારા મોકલાયેલો મૃત્યુ પોતે આવી પહોંચ્યો હોય.
સ તેનાતિભૃશં વિદ્ધઃ પ્રેક્ષ્ય ભીષ્મઃ શિખણ્ડિનમ્ । પુનર્નાલોકયત્ક્રુદ્ધઃ પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્
તેના તીરોની ભારે ચોટથી ભીષ્મે શિખંડીને જોયો અને પછી ગુસ્સામાં ફરી પાછો તેની તરફ નજર ન કરી, પણ હસતાં હસતાં કહ્યું:
કામં પ્રહર વા મા વા ન ત્વાં યોત્સ્યે કથંચન । યૈવ હિ ત્વં કૃતા ધાત્રા સૈવ હિ ત્વં શિખણ્ડિની
તારે ઇચ્છા હોય તો માર, ન હોય તો ન માર; હું તારી સામે કદી લડીશ નહીં. જેમ ધાતાએ તને બનાવ્યો છે, એ જ તું છે, શિખંડી.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા શિખણ્ડી ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ । ઉવાચ ભીષ્મં સમરે સૃક્વિણી પરિલેલિહન્
ભીષ્મના આ શબ્દો સાંભળીને શિખંડી ક્રોધથી ભરાઈ ગયો અને યુદ્ધમાં જીભથી હોઠ ચાટતો ભીષ્મને બોલ્યો:
જાનામિ ત્વાં મહાબાહો ક્ષત્રિયાણાં ભયંકરમ્ । મયા શ્રુતં ચ તે યુદ્ધં જામદગ્ન્યેન વૈ સહ
હું તને ઓળખું છું, મહાબાહુ, તું ક્ષત્રિયોએ ડરાવનાર છે; અને તારો પરશુરામ સાથેનો યુદ્ધ પણ મેં ઘણી વાર સાંભળ્યો છે.
દિવ્યશ્ચ તે પ્રભાવોઽયં મયા ચ બહુશઃ શ્રુતઃ । જનન્નપિ પ્રભાવં તે યોત્સ્યેઽદ્યાહં ત્વયા સહ
તારી દિવ્ય શક્તિ વિશે પણ મેં ઘણી વાર સાંભળ્યું છે; તારી મહિમા જાણતાં છતાં, આજે હું તારી સામે લડવા તૈયાર છું.
પાણ્ડવાનાં પ્રિયં કુર્વન્નાત્મનશ્ચ નરોત્તમ ।। અદ્ય ત્વાં યોધયિષ્યામિ રણે પુરુષસત્તમ
પાંડવો અને પોતાને પ્રસન્ન કરવા માટે, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, આજે હું તારી સામે યુદ્ધમાં ઊતરું છું, વીરોમાં શ્રેષ્ઠ.
ધ્રુવં ચ ત્વાં હનિષ્યામિ શપે સત્યેન તેઽગ્રતઃ । એતચ્છ્રુત્વા ચ મદ્વાક્યં યત્કૃત્યં તત્સમાચર
નક્કી છે કે હું તને મારું, આ હું તારી સામે સત્યની શપથ લઈ કહું છું; હવે મારા શબ્દો સાંભળીને તારે જે કરવું હોય તે કર.
કામં યુધ્યસ્વ વા મા વા ન મે જીવન્પ્રમોક્ષ્યસે । સુદૃષ્ટઃ ક્રિયતાં ભીષ્મ લોકોઽયં સમિતિંજય
તારે લડવું હોય તો લડ, ન હોય તો ન લડ; પણ મારા હાથથી જીવતો છૂટશે નહીં. ભીષ્મ, આખો જગત આ મહાયુદ્ધ જોઈ શકે.
એવમુક્ત્વા તતો ભીષ્મં પઞ્ચભિર્નતપર્વભિઃ। અવિધ્યત રણે ભીષ્મં પ્રતુદન્વાક્યસાયકૈઃ
આવી રીતે ભીષ્મને કહીને, તેણે યુદ્ધમાં પાંચ તીખા તીરો ચલાવ્યા અને શબ્દો તથા તીરો વડે ભીષ્મ પર આક્રમણ કર્યું.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સવ્યસાચી મહારથઃ । કાલોઽયમિતિ સંચિન્ત્ય શિખણ્ડિનમચોદયત્
આ શબ્દો સાંભળીને, મહારથી અર્જુને વિચાર્યું કે હવે સમય આવી ગયો છે અને તેણે શિખંડીને આગળ વધવા પ્રેરણા આપી.
અહં ત્વામનુયાસ્યામિ પરાન્વિદ્રાવયઞ્શરૈઃ । અભિદ્રવ સુસંરબ્ધો ભીષ્મં ભીમપરાક્રમમ્
હું તારા પાછળ રહી દુશ્મનોને તીરો વડે હાંકી કાઢીશ; તું ભીષ્મ પર ભીમ જેવી પરાક્રમથી ધસી પડ.
ન હિ તે સંયુગે પીડાં શક્તાઃ કર્તું મહાબલાઃ । તસ્માદદ્ય મહાબાહો યત્નાદ્ભીષ્યમભિદ્રવ
મોટા મોટા વીર પણ તને યુદ્ધમાં નુકસાન કરી શકશે નહીં; એટલે, મહાબાહુ, આજે પુરા પ્રયત્નથી ભીષ્મ પર ચઢાઈ કર.
અહત્વા સમરે ભીષ્મ યદિ યાસ્યસિ મારિષ । અવહાસ્યોઽસ્ય લોકસ્ય ભવિષ્યસિ મયા સહ
હે વીર, જો તું ભીષ્મને મારીયે વિના યુદ્ધમાંથી પાછો ફરશે, તો હું અને તું બંને દુનિયામાં હાસ્યપાત્ર બની જઈશું.
નાવહાસ્યા યથા વીર ભવેમ પરમાહવે । તથા કુરુ રણે યત્નં સાધયસ્વ પિતામહમ્
એટલે, મહાયુદ્ધમાં આપણે હાસ્યપાત્ર ન બનીએ, માટે યુદ્ધમાં પૂરું જોર લગાડ અને પિતામહને પછાડ.
કુરૂંશ્ચ સહિતાન્સર્વાન્યતમાનાન્મહારથાન્ । અહમાવારયિષ્યામિ સાવયસ્વ પિતામહમ્
હું બધા ભેગા થયેલા કૌરવો અને મહારથીઓને રોકી રાખીશ; તું પિતામહને પછાડ.
દ્રોણં ચ દ્રોણપુત્રં ચ કૃપં ચાથ સુયોધનમ્ । ચિત્રસેનં વિકર્ણં ચ સૈન્ધવં ચ યજદ્રથમ્
દ્રોણ, દ્રોણપુત્ર, કૃપ, સુયોધન, ચિત્રસેન, વિકર્ણ, સૈંધવ અને યજ્ઞદત્ત—
વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ કામ્ભોજં ચ સુદક્ષિણમ્ । ભગદત્તં તથા શૂરં માગદં ચ મહાબલમ્
અવન્તિના વિંદ અને અનુવિંદ, કામ્બોજનો સુદક્ષિણ, શૂરવીર ભગદત્ત અને મહાબળવાન માગધ રાજા—
સૌમદત્તિં તથા શૂરમાર્શ્યશૃઙ્ગિં ચ રાક્ષસમ્ । ત્રિગર્તરાજં ચ રણે સહ સર્વૈર્મહારથૈઃ
સૌમદત્તિ, શૂરવીર, અર્શ્યશૃંગ નામનો રાક્ષસ અને ત્રિગર્ત દેશનો રાજા—all મહારથીઓ સાથે યુદ્ધમાં એકઠા થયા.
અહમાવારયિષ્યામિ વેલેવ મકરાલયમ્ । કુરૂંશ્ચ સહિતાન્સર્વાન્યુધ્યમાનાન્મહાબલાન્ । નિવારયિષ્યામિ રણે સાધયસ્વ પિતામહમ્
હું તેમને એ રીતે રોકીશ જેમ દરિયોનું કિનારો મગરોનું ઘર રોકે છે; અને બધા શક્તિશાળી કૌરવોને પણ યુદ્ધમાં અટકાવીશ. તું પિતામહનું કાર્ય પૂર્ણ કર.