તથૈવ કુરવો રાજન્ભીષ્મં કૃત્વા મહારથમ્ । અગ્રતઃ સર્વસૈન્યાનાં પ્રયયુઃ પાણ્ડવાન્પ્રતિ
એ જ રીતે, રાજા, કૌરવો એ મહારથી ભીષ્મને તમામ સૈન્યના આગળ રાખી, પાંડવો સામે આગળ વધ્યા.
પુત્રૈસ્તવ દુરાધર્ષો રક્ષિતઃ સુમહાબલૈઃ । તતો દ્રોણો મહેષ્વાસઃ પુત્રશ્ચાસ્ય મહાબલઃ
તારો પુત્ર, જે અપરાજેય અને પોતાના શક્તિશાળી ભાઈઓથી રક્ષિત હતો, પછી હતો; પછી મહાન ધનુર્ધર દ્રોણ અને તેનો શક્તિશાળી પુત્ર આવ્યા.
ભગદત્તસ્તતઃ પશ્ચાદ્ગજાનીકેન સંવૃતઃ । કૃપશ્ચ કૃતવર્મા ચ ભગદત્તમનુવ્રતૌ
પછી ભગદત્ત, પોતાના હાથીદળથી ઘેરાયેલા, આવ્યા; અને કૃપ અને કૃતવર્મા, ભગદત્ત પ્રત્યે ભક્તિ ધરાવતા, પછી આવ્યા.
કામ્ભોજરાજો બલવાંસ્તતઃ પશ્ચાત્સુદક્ષિણઃ । માગધશ્ચ જયત્સેનઃ સૌબલશ્ચ બૃહદ્બલઃ
પછી શક્તિશાળી કામ્બોજ રાજા, પછી સુદક્ષિણ, પછી માગધ જયત્સેન અને સૌબલ પુત્ર બૃહદ્બલ આવ્યા.
તથૈવાન્યે મહેષ્વાસાઃ સુશર્મપ્રમુખા નૃપાઃ । જઘનં પાલયામાસુસ્તવ સૈન્યસ્ય ભારત
એ જ રીતે, સુશર્મા સહિતના અન્ય મહાન ધનુર્ધરો, તારી સેનાની પાછળથી રક્ષા કરતા હતા, હે ભારત.
દિવસેદિવસે પ્રાપ્તે ભીષ્મઃ શાન્તનવો યુધિ। આસુરાનકરોદ્વ્યૂહાન્પૈશાચાનથ રાક્ષસાન્
દરેક દિવસે, શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ યુદ્ધમાં અસુર, પિશાચ અને રાક્ષસ જેવા વ્યૂહો ગોઠવતો હતો.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તવ તેષાં ચ ભારત। અન્યોન્યં નિઘ્નતાં રાજન્યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્
પછી, હે ભારત, તારી અને તેમની સેનાઓ વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું, અને રાજાઓએ એકબીજાને મારતા, ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.
અર્જુનપ્રમુખાઃ પાર્થાઃ પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્। ભીષ્મં યુદ્ધેઽભ્યવર્તન્ત કિરન્તો વિવિધાઞ્શરાન્
અર્જુનને આગેવાન બનાવી અને શિખંડીને આગળ રાખી, પાંડુપુત્રોએ ભીષ્મ સામે યુદ્ધમાં અનેક બાણ વરસાવ્યા.
તત્ર ભારત ભીમેન તાડિતાસ્તાવકાઃ શરૈઃ। રુધિરૌઘપરિક્લિન્નાઃ પરલોકં યયુસ્તદા
ત્યાં, હે ભારત, ભીમના બાણોથી ઘાયલ થયેલા તારા સૈનિકો લોહીથી ભીંજાઈ, પરલોક પામ્યા.
નકુલઃ સહદેવશ્ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ । તવ સૈનયં સમાસાદ્ય પીડયામાસુરોજસા
નકુલ, સહદેવ અને મહારથી સાત્યકી, તારી સેના સામે આવી, પોતાની શક્તિથી તેને દબાવી નાખી.
તે વધ્યામાનાઃ સમરે તાવકા ભરતર્ષભ । નાશક્નુવન્વારયિતું પાણ્ડવાનાં મહદ્બલમ્
યુદ્ધમાં મારાતા તારા સૈનિકો, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, પાંડવોની મહાન શક્તિ સામે ટકી શક્યા નહીં.
તતસ્તુ તાવકં સૈન્યં વધ્યમાનં સમન્તતઃ। સંપ્રાદ્રવદ્દશઃ દિશઃ કાલ્યમાનં મહારથૈઃ
પછી, ચારેય બાજુથી મારાતા અને મહારથીઓથી પીડાતા તારી સેના ડરીને દશ દિશામાં ભાગી પડી.
ત્રાતારં નાધ્યગચ્છન્ત તાવકા ભરતર્ષભ । વધ્યમાનાઃ શિતૈર્બાણૈઃ પાણ્ડવૈઃ સહ સૃઞ્જયૈઃ
ભરતવંશના શિરમણિ, પાંડવો અને શ્રુંજયોના તીક્ષ્ણ બાણોથી મારાતા તમારા લોકો કોઈ બચાવનાર શોધી શક્યા નહીં.
પીડ્યમાનં બલં દૃષ્ટ્વા પાર્થૈર્ભીષ્મઃ પરાક્રમી । યદકાર્ષીદ્રણે ક્રુદ્ધસ્તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય
પાંડવો દ્વારા પોતાની સેના દુઃખી થતી જોઈ, પરાક્રમી ભીષ્મ ગુસ્સે થઈ યુદ્ધમાં જે કર્યું તે મને કહો, સંજય.
કથં વા પાણ્ડવા યુદ્ધે પ્રત્યુદ્યાતાઃ પરંતપાઃ । નિઘ્નન્તો મામકાન્વીરાંસ્તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય
અને પાંડવો, શત્રુઓને હરાવનારા, યુદ્ધમાં કેવી રીતે તૈયાર ઊભા રહ્યા અને મારા વીર પુત્રોને કેવી રીતે માર્યા? એ પણ મને કહો, સંજય.
આચક્ષે તે મહારાજ યદકાર્ષીત્પિતા તવ। પીડિતે તવ પુત્રસ્ય સૈન્યે પાણ્ડવ સૃઞ્જયૈઃ
મહારાજ, પાંડવો અને શ્રુંજયોએ તમારા પુત્રની સેના પર આક્રમણ કર્યું ત્યારે તમારા પિતાએ શું કર્યું, એ હું તમને કહું છું.
પ્રંહૃષ્ટમનસઃ શૂરાઃ પાણ્ડવાઃ પાણ્ડુપૂર્વજ । અભ્યવર્તન્ત નિઘ્નન્તસ્તવ પુત્રસ્ય વાહિનીમ્
પાંડવો, યુધિષ્ઠિરની આગેવાનીમાં, આનંદથી ભરેલા, તમારા પુત્રની સેના પર તૂટી પડ્યા અને તેને મારવા લાગ્યા.
તં વિનાશં મનુષ્યેન્દ્ર નરવારણવાજિનામ્ । નામૃષ્યત તદા ભીષ્મઃ સૈન્યઘાતં રણે પરૈઃ
મનુષ્યોના રાજા, શત્રુઓ દ્વારા યુદ્ધમાં હાથી, ઘોડા અને યોદ્ધાઓનો વિનાશ ભીષ્મ સહન કરી શક્યા નહીં.
સ પાણડવાન્મહેષ્વાસઃ પઞ્ચાલાંશ્ચૈવ સૃઞ્જયાન્ । નારાચૈર્વત્સદન્તૈશ્ચ શિતૈરઞ્જલિકૈસ્તથા
એ મહાન ધનુર્ધર ભીષ્મે પાંડવો, પંચાલો અને શ્રુંજયો પર લોખંડના તીક્ષ્ણ બાણો, પહોળા અગ્રવાળા તીરો અને પાંદડાની આકારના તીરો વરસાવ્યા.
અભ્યવર્ષત દુર્ધર્ષસ્ત્યક્ત્વા જીવિતમાત્મનઃ । સ પાણ્ડવાનાં પ્રવરાન્પઞ્ચ રાજન્મહારથાન્
મહાન પરાક્રમી ભીષ્મે પોતાના જીવની ચિંતા કર્યા વિના, પાંડવોના પાંચ મહારથીઓ પર ભયાનક તીરોની વરસાદ વરસાવી.
આત્તશસ્ત્રો રણે યત્નાદ્વારયામાસ સાયકૈઃ । નાનાશસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષૈસ્તાન્વીર્યામર્ષપ્રવેરિતૈઃ
શસ્ત્રો ધારણ કરીને, ભીષ્મે યુદ્ધમાં પુરુષાર્થપૂર્વક અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો અને તીરોની વરસાદથી તેમને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો.
નિજઘ્ને સમરે ક્રુદ્ધો હસ્ત્યશ્વં ચામિતં બહુ। રથિનોઽપાતયદ્રાજન્રથેભ્યઃ પુરુષર્ષભ
યુદ્ધમાં ગુસ્સે થયેલા ભીષ્મે અનેક હાથીઓ અને ઘોડાઓને માર્યા અને રાજા, રથસ્વારોને પણ તેમના રથમાંથી નીચે પાડી દીધા.
સાદિનશ્ચાશ્વપૃષ્ઠેભ્યઃ પાદાતાંશ્ચ સમાગતાન્
ભીષ્મે ઘોડા પર બેઠેલા સૈનિકો અને ભેગા થયેલા પગદળીઓને પણ જમીન પર પાડી દીધા.
ગજારોહાન્ગજેભ્યશ્ચ પરેષાં જયકારિણઃ । તમેકં સમરે ભીષ્મં ત્વરમાણં મહારથમ્
શત્રુઓના વિજયી હાથીસવારોને પણ તેમના હાથીઓ પરથી નીચે ઉતારી દીધા; એ મહારથી ભીષ્મ એકલા જ યુદ્ધમાં દોડી રહ્યા હતા.
પાણ્ડવાઃ સમવર્તન્ત વજ્રહસ્તમિવાસુરાઃ। શક્રાશનિસમસ્પર્શાન્વિમુઞ્ચન્નિશિતાઞ્છરાન્
પાંડવો ભીષ્મને એ રીતે ઘેરી લીધા જેમ દૈત્યો વજ્રધારી દેવને ઘેરી લે; અને ભીષ્મે ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી તીવ્રતા સાથે તીક્ષ્ણ તીરો છોડ્યા.
દિક્ષ્વદૃશ્યત સર્વાસુ ઘોરં સન્ધારયન્વપુઃ। મણ્ડલીભૂતમેવાસ્ય નિત્યં ધનુરદૃશ્યત
ચારેય દિશાઓમાં ભીષ્મનું ભયાનક રૂપ દેખાતું હતું; તેમનું ધનુષ્ય સતત ગોળાકાર ફરતું જણાતું.
સંગ્રામે યુધ્યમાનસ્ય શક્રચાપોપમં મહત્ ।। તદૃષ્ટ્વા સમરે કર્મ પુત્રાસ્તવ વિશાંપતે
યુદ્ધમાં ભીષ્મ જે રીતે લડી રહ્યા હતા, તે ઇન્દ્રના ધનુષ્ય ચલાવવાના સમાન મહાન કાર્યો હતા; એ જોઈને, રાજા, તમારા પુત્રો—
વિસ્માયં પરમં ગત્વા પિતામહમપૂજયન્ । પાર્થા વિમનસો ભૂત્વા પ્રૈક્ષન્ત પિતરં તવ
—અતિ આશ્ચર્યચકિત થઈ પિતામહનું પૂજન કરવા લાગ્યા; પાંડવો મનથી નિરાશ થઈ તમારા પિતાને જોઈ રહ્યા.
યુધ્યમાનં રણે શૂરં વિપ્રચિત્તિમિવામરાઃ । ન ચૈનં વારયામાસુર્વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્
ભીષ્મ યુદ્ધમાં શૂરવીરતાથી લડી રહ્યા હતા, જેમ દેવતાઓ વિપ્રચિત્તિને જુએ, તેમ પાંડવો તેમને જોઈ રહ્યા હતા; અને જેમ ખુલ્લા મોઢાવાળા યમરાજને કોઈ રોકતો નથી, તેમ કોઈએ તેમને અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો નહીં.
દશમેઽહનિ સંપ્રાપ્તે રથાનીકં શિખણ્ડિનઃ । અદહન્નિશિતૈર્બાણૈઃ કૃષ્ણવર્ત્મેવ કાનનમ્
દસમા દિવસે, ભીષ્મે શિખંડીની રથસેનાને તીક્ષ્ણ બાણોથી એ રીતે ભસ્મ કરી નાખી હતી, જેમ કૃષ્ણના માર્ગમાં અગ્નિ જંગલને ભસ્મ કરે.