કથં શિખણ્ડી ગાઙ્ગેયમભ્યવર્તત સંયુગે। પાણ્ડવાશ્ચ કથં ભીષ્મં તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય
હે સંજય, શિખંડી કેવી રીતે યુદ્ધમાં ગંગાપુત્ર ભીષ્મ સામે ગયો અને પાંડવો કેવી રીતે ભીષ્મ સામે લડવા ગયા—મને એ કહો.
તતઃ પ્રભાતે વિમલે સૂર્યસ્યોદયનં પ્રતિ। તાડ્યમાનાસુ ભેરીષુ મૃદઙ્ગેષ્વાનકેષુ ચ
પછી, સવારે સૂર્યોદયના સમયે, જ્યારે ઢોલ, મૃદંગ અને અન્ય વાદ્યો વાગી રહ્યા હતા,
ધ્માયમાનેષુ શઙ્ખેષુ પાણ્ડરેષુ સમન્તતઃ । શિખણ્ડિનં પુરસ્કૃત્ય નિર્યાપ્તાઃ પાણ્ડવા યુધિ
અને ચારે બાજુથી ચાંદની જેવી સફેદ શંખો ફૂંકાઈ રહી હતી, ત્યારે પાંડવો શિખંડીને આગળ રાખીને યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા.
કૃત્વા વ્યૂહં મહારાજ સર્વશત્રુનિબર્હણમ્ । શિખણ્ડી સર્વસૈન્યાનામગ્ર આસીદ્વિશાંપતે
રાજા, બધા દુશ્મનોને હરાવનાર એવો વ્યૂહ રચી, શિખંડી સર્વ સૈન્યના આગળ, અગ્રસ્થાને ઊભો રહ્યો.
ચક્રરક્ષૌ તતસ્તસ્ય ભીમસેનધનંજયૌ । પૃષ્ઠતો દ્રૌપદેયાશ્ચ સૌભદ્રશ્ચૈવ વીર્યવાન્
ભીમસેન અને ધનંજયે એના રથના ચક્રોની રક્ષા કરી, અને દ્રૌપદીના પુત્રો તથા સાઉભદ્ર, જે બહાદુર હતો, પાછળ ઊભા રહ્યા.
સાત્યકિશ્ચેકિતાનશ્ચ તેષાં ગોપ્તા મહારથઃ। ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તતઃ પશ્ચાત્પાઞ્ચાલૈરભિરક્ષિતઃ
સાત્યકી અને ચેકિતાન, બંને મહાન રથીઓ, એમની રક્ષા કરતા હતા; અને પછી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, પંચાલો સાથે સુરક્ષિત, પાછળ હતો.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા યમાભ્યાં સહિતઃ પ્રભુઃ। પ્રયયૌ સિંહનાદેન નાદયન્ભરતર્ષભ
પછી મહાન શક્તિશાળી રાજા યુધિષ્ઠિર, યમના બે પુત્રો સાથે, સિંહની જેમ ગર્જના કરતા આગળ વધ્યા.
વિરાટસ્તુ તતઃ પશ્ચાત્સ્વેન સૈન્યેન સંવૃત્તઃ । દ્રુપદશ્ચ મહાબાહો તતઃ પઞ્ચાદુપાદ્રવત્
પછી વિરાટ પોતાનાં સૈન્યથી ઘેરાયેલા, પાછળ આવ્યા; અને મહાબાહુ દ્રુપદ, પંચાલો સાથે, પછી આગળ વધ્યા.
કેકયા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ ધૃષ્ટકેતુશ્ચ વીર્યવાન્ । જઘનં પાલયામાસુઃ પાણ્ડવેયશ્ચ રાક્ષસઃ
પાંચ કેકય ભાઈઓ અને પરાક્રમી ધૃષ્ટકેતુએ, પાંડુના રાક્ષસ પુત્ર સાથે, પાછળથી રક્ષા કરી.
એવં વ્યૂહ્ય મહાસૈન્યં પાણ્ડવાસ્તવ વાહિનીમ્ । અભ્યદ્રવન્ત સંગ્રામે ત્યક્ત્વા જીવિતમાત્મનઃ
આ રીતે પાંડવો એ મહાસૈન્ય ગોઠવી, પોતાનું જીવતક છોડીને, યુદ્ધમાં તારી સેના પર તૂટી પડ્યા.
તથૈવ કુરવો રાજન્ભીષ્મં કૃત્વા મહારથમ્ । અગ્રતઃ સર્વસૈન્યાનાં પ્રયયુઃ પાણ્ડવાન્પ્રતિ
એ જ રીતે, રાજા, કૌરવો એ મહારથી ભીષ્મને તમામ સૈન્યના આગળ રાખી, પાંડવો સામે આગળ વધ્યા.
પુત્રૈસ્તવ દુરાધર્ષો રક્ષિતઃ સુમહાબલૈઃ । તતો દ્રોણો મહેષ્વાસઃ પુત્રશ્ચાસ્ય મહાબલઃ
તારો પુત્ર, જે અપરાજેય અને પોતાના શક્તિશાળી ભાઈઓથી રક્ષિત હતો, પછી હતો; પછી મહાન ધનુર્ધર દ્રોણ અને તેનો શક્તિશાળી પુત્ર આવ્યા.
ભગદત્તસ્તતઃ પશ્ચાદ્ગજાનીકેન સંવૃતઃ । કૃપશ્ચ કૃતવર્મા ચ ભગદત્તમનુવ્રતૌ
પછી ભગદત્ત, પોતાના હાથીદળથી ઘેરાયેલા, આવ્યા; અને કૃપ અને કૃતવર્મા, ભગદત્ત પ્રત્યે ભક્તિ ધરાવતા, પછી આવ્યા.
કામ્ભોજરાજો બલવાંસ્તતઃ પશ્ચાત્સુદક્ષિણઃ । માગધશ્ચ જયત્સેનઃ સૌબલશ્ચ બૃહદ્બલઃ
પછી શક્તિશાળી કામ્બોજ રાજા, પછી સુદક્ષિણ, પછી માગધ જયત્સેન અને સૌબલ પુત્ર બૃહદ્બલ આવ્યા.
તથૈવાન્યે મહેષ્વાસાઃ સુશર્મપ્રમુખા નૃપાઃ । જઘનં પાલયામાસુસ્તવ સૈન્યસ્ય ભારત
એ જ રીતે, સુશર્મા સહિતના અન્ય મહાન ધનુર્ધરો, તારી સેનાની પાછળથી રક્ષા કરતા હતા, હે ભારત.
દિવસેદિવસે પ્રાપ્તે ભીષ્મઃ શાન્તનવો યુધિ। આસુરાનકરોદ્વ્યૂહાન્પૈશાચાનથ રાક્ષસાન્
દરેક દિવસે, શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ યુદ્ધમાં અસુર, પિશાચ અને રાક્ષસ જેવા વ્યૂહો ગોઠવતો હતો.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તવ તેષાં ચ ભારત। અન્યોન્યં નિઘ્નતાં રાજન્યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્
પછી, હે ભારત, તારી અને તેમની સેનાઓ વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું, અને રાજાઓએ એકબીજાને મારતા, ધરતી ધ્રુજી ઉઠી.
અર્જુનપ્રમુખાઃ પાર્થાઃ પુરસ્કૃત્ય શિખણ્ડિનમ્। ભીષ્મં યુદ્ધેઽભ્યવર્તન્ત કિરન્તો વિવિધાઞ્શરાન્
અર્જુનને આગેવાન બનાવી અને શિખંડીને આગળ રાખી, પાંડુપુત્રોએ ભીષ્મ સામે યુદ્ધમાં અનેક બાણ વરસાવ્યા.
તત્ર ભારત ભીમેન તાડિતાસ્તાવકાઃ શરૈઃ। રુધિરૌઘપરિક્લિન્નાઃ પરલોકં યયુસ્તદા
ત્યાં, હે ભારત, ભીમના બાણોથી ઘાયલ થયેલા તારા સૈનિકો લોહીથી ભીંજાઈ, પરલોક પામ્યા.
નકુલઃ સહદેવશ્ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ । તવ સૈનયં સમાસાદ્ય પીડયામાસુરોજસા
નકુલ, સહદેવ અને મહારથી સાત્યકી, તારી સેના સામે આવી, પોતાની શક્તિથી તેને દબાવી નાખી.
તે વધ્યામાનાઃ સમરે તાવકા ભરતર્ષભ । નાશક્નુવન્વારયિતું પાણ્ડવાનાં મહદ્બલમ્
યુદ્ધમાં મારાતા તારા સૈનિકો, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, પાંડવોની મહાન શક્તિ સામે ટકી શક્યા નહીં.
તતસ્તુ તાવકં સૈન્યં વધ્યમાનં સમન્તતઃ। સંપ્રાદ્રવદ્દશઃ દિશઃ કાલ્યમાનં મહારથૈઃ
પછી, ચારેય બાજુથી મારાતા અને મહારથીઓથી પીડાતા તારી સેના ડરીને દશ દિશામાં ભાગી પડી.
ત્રાતારં નાધ્યગચ્છન્ત તાવકા ભરતર્ષભ । વધ્યમાનાઃ શિતૈર્બાણૈઃ પાણ્ડવૈઃ સહ સૃઞ્જયૈઃ
ભરતવંશના શિરમણિ, પાંડવો અને શ્રુંજયોના તીક્ષ્ણ બાણોથી મારાતા તમારા લોકો કોઈ બચાવનાર શોધી શક્યા નહીં.
પીડ્યમાનં બલં દૃષ્ટ્વા પાર્થૈર્ભીષ્મઃ પરાક્રમી । યદકાર્ષીદ્રણે ક્રુદ્ધસ્તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય
પાંડવો દ્વારા પોતાની સેના દુઃખી થતી જોઈ, પરાક્રમી ભીષ્મ ગુસ્સે થઈ યુદ્ધમાં જે કર્યું તે મને કહો, સંજય.
કથં વા પાણ્ડવા યુદ્ધે પ્રત્યુદ્યાતાઃ પરંતપાઃ । નિઘ્નન્તો મામકાન્વીરાંસ્તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય
અને પાંડવો, શત્રુઓને હરાવનારા, યુદ્ધમાં કેવી રીતે તૈયાર ઊભા રહ્યા અને મારા વીર પુત્રોને કેવી રીતે માર્યા? એ પણ મને કહો, સંજય.
આચક્ષે તે મહારાજ યદકાર્ષીત્પિતા તવ। પીડિતે તવ પુત્રસ્ય સૈન્યે પાણ્ડવ સૃઞ્જયૈઃ
મહારાજ, પાંડવો અને શ્રુંજયોએ તમારા પુત્રની સેના પર આક્રમણ કર્યું ત્યારે તમારા પિતાએ શું કર્યું, એ હું તમને કહું છું.
પ્રંહૃષ્ટમનસઃ શૂરાઃ પાણ્ડવાઃ પાણ્ડુપૂર્વજ । અભ્યવર્તન્ત નિઘ્નન્તસ્તવ પુત્રસ્ય વાહિનીમ્
પાંડવો, યુધિષ્ઠિરની આગેવાનીમાં, આનંદથી ભરેલા, તમારા પુત્રની સેના પર તૂટી પડ્યા અને તેને મારવા લાગ્યા.
તં વિનાશં મનુષ્યેન્દ્ર નરવારણવાજિનામ્ । નામૃષ્યત તદા ભીષ્મઃ સૈન્યઘાતં રણે પરૈઃ
મનુષ્યોના રાજા, શત્રુઓ દ્વારા યુદ્ધમાં હાથી, ઘોડા અને યોદ્ધાઓનો વિનાશ ભીષ્મ સહન કરી શક્યા નહીં.
સ પાણડવાન્મહેષ્વાસઃ પઞ્ચાલાંશ્ચૈવ સૃઞ્જયાન્ । નારાચૈર્વત્સદન્તૈશ્ચ શિતૈરઞ્જલિકૈસ્તથા
એ મહાન ધનુર્ધર ભીષ્મે પાંડવો, પંચાલો અને શ્રુંજયો પર લોખંડના તીક્ષ્ણ બાણો, પહોળા અગ્રવાળા તીરો અને પાંદડાની આકારના તીરો વરસાવ્યા.
અભ્યવર્ષત દુર્ધર્ષસ્ત્યક્ત્વા જીવિતમાત્મનઃ । સ પાણ્ડવાનાં પ્રવરાન્પઞ્ચ રાજન્મહારથાન્
મહાન પરાક્રમી ભીષ્મે પોતાના જીવની ચિંતા કર્યા વિના, પાંડવોના પાંચ મહારથીઓ પર ભયાનક તીરોની વરસાદ વરસાવી.