વીતશોકભયાબાધાઃ સુખસ્વપ્નપ્રબોધાઃ। શ્રિયા ભરતશાર્દૂલ સમપદ્યન્ત ભૂમિપાઃ
શોક, ભય અને પીડાથી મુક્ત, સુખથી ઊંઘતા અને જાગતા, એ રાજાઓ, હે ભરતવંશી, સમૃદ્ધ બન્યા.
નિયમૈઃ સર્વવર્ણાનાં બ્રહ્મોત્તરમવર્તત। બ્રાહ્મણાભિમુખં ક્ષત્રં ક્ષત્રિયાભિમુખા વિશઃ
નિયમથી બધા વર્ણો બ્રાહ્મણોને સર્વોચ્ચ માનતા; ક્ષત્રિયોએ બ્રાહ્મણોને અને વૈશ્યોએ ક્ષત્રિયોને અનુસર્યા.
બ્રહ્મક્ષત્રાનુકૂલાંશ્ચ શૂદ્રાઃ પર્યચરન્વિશઃ। એવં પશુવરાહાણાં તથૈવ મૃગપક્ષિણામ્
શૂદ્રોએ ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયોનું સેવન કર્યું; એ જ રીતે પશુ, વરાહ, હરણ અને પક્ષીઓમાં પણ એ જ વ્યવસ્થા હતી.
શાન્તનાવથ રાજ્યસ્થે નાવર્તત વૃથા વધઃ। અસુખાનામનાથાનાં તિર્યગ્યોનિષુ વર્તતામ્
શાંતનુના રાજ્યમાં રહેતા સમયે, અનાવશ્યક હત્યા કદી થતી નહોતી, દુઃખી, અનાથ કે પ્રાણીઓમાં પણ નહીં.
સ એવ રાજા સર્વેષાં ભૂતાનામભવત્પિતા। સ હસ્તિનામ્નિ ધર્માત્મા વિહરન્કુરુનન્દનઃ
એ રાજા સર્વ જીવનો પિતા બન્યા; ધર્મનિષ્ઠ એવા એ કુરુવંશી હસ્તિનાપુરમાં આનંદથી રહેતા.
તેજસા સૂર્યકલ્પોઽભૂદ્વાયુના ચ સમો બલે। અન્તકપ્રતિમઃ કોપે ક્ષમયા પૃથિવીસમઃ
તેજમાં તેઓ સૂર્ય સમાન, બળમાં પવન સમાન, ક્રોધમાં યમ સમાન અને ક્ષમામાં ધરતી જેવી હતા.
બભૂવ રાજા સુમતિઃ પ્રજાનાં સત્યવિક્રમઃ। સ વનેષુ ચ રમ્યેષુ શૈલપ્રસ્રવણેષુ ચ
એ રાજા સુમતિ અને સત્ય પરાક્રમવાળા, પ્રજાના હિતેચ્છુ હતા; તેઓ સુંદર વનો અને પર્વતના ઝરણાઓમાં આનંદ પામતા.
ચચાર મૃગયાશીલઃ શાન્તનુર્વનગોચરઃ। સ મૃગાન્મહિષાંશ્ચૈવ વિનિઘ્નન્રાજસત્તમઃ
શાંતનુને શિકારનો શોખ હતો, તેઓ વનમાં ફરતા; એ શ્રેષ્ઠ રાજા હરણ અને ભેંસોનો શિકાર કરતા.
ગઙ્ગામનુ ચચારૈકઃ સિદ્ધચારણસેવિતામ્। સ કદાચિન્મહારાજ દદર્શ પરમાં સ્ત્રિયમ્
એકલો તે ગંગાના કિનારે ફરતો રહ્યો, જ્યાં સિદ્ધો અને ચરણો રહેતા હતા. એ સમયે, હે મહારાજ, તેણે એક અનન્ય સ્ત્રીને જોયી.
જાજ્વલ્યમાનાં વપુષા સાક્ષાચ્છ્રિયમિવાપરામ્। સર્વાનવદ્યાં સુદતીં દિવ્યાભરણભૂષિતામ્
એના રૂપમાં એવી તેજસ્વિતા હતી કે જાણે સમૃદ્ધિ પોતે અવતરેલી હોય. એ સર્વે રીતે નિર્દોષ, સુંદર દાંતવાળી અને દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન હતી.
સૂક્ષ્મામ્બરધરામેકાં પદ્મોદરસમપ્રભામ્। `સ્નાતગાત્રાં ધૌતવસ્ત્રાં ગઙ્ગાતીરરુહે વને
સૂક્ષ્મ વસ્ત્ર પહેરેલી, એનું રંગ કમળના ગર્ભ જેવું તેજવાળું હતું. તાજું સ્નાન કરેલું શરીર, ધોઈને પહેરેલા કપડાં, એ ગંગા કિનારે જંગલમાં ઊભી હતી.
પ્રકીર્ણકેશીં પાણિભ્યાં સંસ્પૃશન્તીં શિરોરુહાન્। રૂપેણ વયસા કાન્ત્યા શરીરાવયવૈસ્તથા
એના વાળ ખુલ્લા હતા, અને એ પોતાના હાથથી વાળ સ્પર્શતી હતી. સુંદરતા, યુવાની, આકર્ષણ અને શરીરના દરેક અંગમાં એ અનન્ય હતી.
હાવભાવવિલાસૈશ્ચ લોચનાઞ્ચલવિક્રિયૈઃ। શ્રોણીભારેણ મધ્યેન સ્તનાભ્યામુરસા દૃશા
એના હાવભાવ, અભિવ્યક્તિ, રમૂજી નજરો, આંખોની ચપળતા, ભરાવદાર કટિ, પાતળી કમર, ઉન્નત સ્તનો, છાતી અને નજરથી—
કવરીભરેણ પાદાભ્યામિઙ્ગિતેન સ્મિતેન ચ। કોકિલાલાપસંલ્લાપૈર્ન્યક્કુર્વન્તીં ત્રિલોકગામ્
ઘણા વાળ, સુંદર પગ, નાજુક ઇશારા અને મીઠા સ્મિતથી; કોયલ જેવી મીઠી વાણી અને મધુર વાતોથી એ ત્રણેય લોકની સુંદરતાને પણ હલાવી દેતી હતી.
વાણીં ચ ગિરિજાં લક્ષ્મીં યોષિતોન્યાઃ સુરાઙ્ગનાઃ। સા ચ શાન્તનુમબ્યાગાદલક્ષ્મીમપકર્ષતી
એની વાણી, બોલ, સૌંદર્ય, કળા અને આકર્ષણ સરસ્વતી, પાર્વતી, લક્ષ્મી અને અન્ય દેવાંગનાઓને પણ ઓછું પાડતા હતા; એ શાંત સ્વરૂપે આવી, સર્વ દુર્ભાગ્યને દૂર કરતી હતી.
તાં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટરોમાઽભૂદ્વિસ્મિતો રૂપસંપદા। પિબન્નિવ ચ નેત્રાભ્યાં નાતૃપ્યત નરાધિપઃ
એને જોઈને રાજાના રોમકૂંપો ઊભા થઈ ગયા; એના રૂપ અને તેજથી આશ્ચર્યચકિત થઈ, રાજા આંખે જોઈને પણ તૃપ્ત થતો ન હતો.
સા ચ દૃષ્ટ્વૈવ રાજાનં વિચરન્તં મહાદ્યુતિમ્। સ્નેહાદાગતસૌહાર્દા નાતૃપ્યત વિલાસિની
અને એ સ્ત્રીએ પણ રાજાને ત્યાં ફરતો જોઈ, એના પ્રભાથી આકર્ષાઈ, મનમાં સ્નેહ અને સૌહાર્દ અનુભવ્યું; રમૂજી સ્વભાવથી એ પણ એને જોઈને તૃપ્ત થતી ન હતી.
ગઙ્ગા કામેન રાજાનં પ્રેક્ષમાણા વિલાસિની। ચઞ્ચૂર્યતાગ્રતસ્તસ્ય કિન્નરીવાપ્સરોપમા
ગંગાએ ઇચ્છાથી ભરાઈને રાજાને રમૂજી નજરોથી જોઈ, એની આંખો સતત ચમકતી હતી; એ કિનારી કે અપ્સરા જેવી મનમોહક લાગી.
દૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્ટરૂપોઽભૂદ્દર્શનાદેવ શાન્તનુઃ। રૂપેણાતીત્ય તિષ્ઠન્તીં સર્વા રાજન્યયોષિતઃ
માત્ર એના દર્શનથી શાંતનુ આનંદિત દેખાવા લાગ્યા; એ સૌંદર્યમાં તમામ રાજવી સ્ત્રીઓથી પણ આગળ હતી.
તામુવાચ તતો રાજા સાન્ત્વયઞ્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા। દેવી વા દાનવી વા ત્વં ગન્ધર્વી ચાથવાઽપ્સરાઃ
પછી રાજાએ એ સ્ત્રીને મીઠા અને શાંત વચનથી પૂછ્યું: 'તમે દેવી છો, દાનવી છો, ગંધર્વી કે અપ્સરા છો?'
યક્ષી વા પન્નગી વાઽપિ માનુષી વા સુમધ્યમે। `યાઽસિ કાઽસિ સુરપ્રખ્યે મહિષી મે ભવાનઘે
'કે તમે યક્ષી, નાગકન્યા કે મનુષ્ય સ્ત્રી છો, સુંદર કટિવાળી? તમે જે પણ હો, દેવતુલ્ય, મારા માટે રાણી બનો, નિર્દોષે.'
ત્વાં ગતા હિ મમ પ્રામા વસુ યન્મેઽસ્તિ કિંચન।' યાચે ત્વાં સુરગર્ભાભે ભાર્યા મે ભવ શોભને
'મારું મન તો તમારું થઈ ગયું છે; જે કંઈ સંપત્તિ મારી પાસે છે, એ બધું તમારું છે. હે દેવકન્યા, હે સુંદર, હું વિનંતી કરું છું—મારી પત્ની બનો.'
એતચ્છ્રુત્વા વચો રાજ્ઞઃ સસ્મિતં મૃદુ વલ્ગુ ચ। યશસ્વિની ચ સાઽગચ્છચ્છાન્તનોર્ભૂતયે તદા
રાજાના આ મીઠા અને મનોહર વચન સાંભળીને, એ યશસ્વિ સ્ત્રી હસતી, નમ્ર અને સુંદર રીતે શાંતનુની પાસે આવી, એના કલ્યાણ માટે.
સા તુ દૃષ્ટ્વા નૃપશ્રેષ્ઠં ચરન્તં તીરમાશ્રિતમ્। વસૂનાં સમયં સ્મૃત્વાઽથાભ્યગચ્છદનિન્દિતા
એ શ્રેષ્ઠ રાજાને તટ પર ફરતો જોઈને, વસુઓ સાથે થયેલા વચનને યાદ કરી, નિર્દોષ રહીને એ તેની પાસે આવી.
પ્રજાર્થિની રાજપુત્રં શાન્તનું પૃથિવીપતિમ્। પ્રતીપવચનં ચાપિ સંસ્મૃત્યૈવ સ્વયં નૃપમ્
સંતાનની ઇચ્છા ધરાવી, એ પૃથ્વીનાથ શાંતનુ પાસે આવી; અને પ્રતિપના વચન પણ એને યાદ આવ્યા.
કાલોઽયમિતિ મત્વા સા વસૂનાં શાપચોદિતા। ઉવાચ ચૈવ રાજ્ઞઃ સા હ્લાદયન્તી મનો ગિરા
હવે યોગ્ય સમય છે એમ વિચારીને, વસુઓના શાપથી પ્રેરાઈ, એ રાજાને એવી વાણીથી વાત કરી કે જેના કારણે રાજાનું મન આનંદિત થઈ ગયું.
ભવિષ્યામિ મહીપાલ મહિષી તે વશાનુગા। ન તુ ત્વં વા દ્વિતીયો વા જ્ઞાતુમિચ્છેત્કથંચન
હે રાજા, હું તમારી રાણી બનીને, તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે ચાલશ. પણ તમે કે બીજું કોઈપણ મારા કામ વિશે કદી પૂછવું નહીં.
યત્તુ કુર્યામહં રાજઞ્શુભં વા યદિ વાઽશુભમ્। ન તદ્વારયિતવ્યાઽસ્મિ ન વક્તવ્યા તથાઽપ્રિયમ્
હું જે કરું, તે શુભ હોય કે અશુભ, તમે મને રોકશો નહીં અને મને ક્યારેય કડવા શબ્દો પણ નહીં કહો.
એવં હિ વર્તમાનેઽહં ત્વયિ વત્સ્યામિ પાર્થિવ। વારિતા વિપ્રિયં ચોક્તા ત્યજેયં ત્વામસંશયમ્
હું તમારી સાથે રહીશ, પણ જો તમે મને રોકશો અથવા દુઃખદ શબ્દ કહેશો, તો હું નિઃસંદેહે તમને છોડી દઈશ.
એષ મે સમયો રાજન્ભજ માં ત્વં યથેપ્સિતમ્। અનુનીતાઽસ્મિ તે પિત્રા ભર્તા મે ત્વં ભવ પ્રભો
હે રાજા, આ મારી શરત છે. તમે મને તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે સ્વીકારો. તમારા પિતાએ મને વિનંતી કરી છે, હવે તમે મારા પતિ બનો.