યત્પુરા કથિતં વીર ત્વયા રાજ્ઞાં સમાગમે। વિરાટનગરે તાત સઞ્જયસ્ય સમીપતઃ
વીર, જે વચન તું પહેલાં રાજાઓની સભામાં, વિરાટનગરમાં સંજયની હાજરીમાં કહ્યું હતું—
ભીષ્મદ્રોણમુખાન્સર્વાન્ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈનિકાન્ । સાનુબન્ધાન્હનિષ્યામિ યે માં યોત્સ્યન્તિ સઙ્ગરે
ભીષ્મ, દ્રોણ અને ધૃતરાષ્ટ્રની આખી સેના, જે યુદ્ધમાં મારું સામનો કરશે, એ બધાને અને તેમના સાથીઓને હું સંહાર કરી નાખીશ.
ઇતિ તત્કુરુ કૌન્તેય સત્યં વાક્યમરિન્દમ। ક્ષત્રધર્મમનુસ્મૃત્ય યુધ્યસ્વ વિગતજ્વરઃ
કૌંતેય, એ સાચું છે, દુશ્મનોને હરાવનાર, તેથી એજ કર. ક્ષત્રિયનો ધર્મ યાદ રાખી, કોઈ દુ:ખ કે શંકા વિના યુદ્ધ કર.
ઇત્યુક્તો વાસુદેવેન તિર્યગ્દૃષ્ટિરધોમુખઃ। અકામ ઇવ બીભત્સુરિદં વચનમબ્રવીત્
વાસુદેવએ આવું કહ્યાથી, ભીમસેન બાજુએ જોઈ, માથું ઝુકાવી, મનમાં ઇચ્છા ન હોય એમ બોલ્યો.
અવધ્યાનાં વધં કૃત્વા રાજ્યં વા નરકોત્તરમ્ । દુઃખાનિ વનવાસે વા કિં નુ મે સુકૃતં ભવેત્
જેને મારવું ન જોઈએ એમને મારીને, પછી તો રાજ્ય હોય કે વનમાં દુ:ખ સહવું પડે, એમાં મને શું સારું મળે?
ચોદયાશ્વાન્યતો ભીષ્મઃ કરિષ્યે વચનં તવ। પાતયિષ્યામિ દુર્ધર્ષં ભીષ્મં કુરુપિતામહમ્
ઘોડાં ભીષ્મ તરફ હાંકો, હું તારો આદેશ માનું છું. હું દુર્લંગ્ય ભીષ્મ, કુરુઓના પિતામહને પાડી દઈશ.
સ ચાશ્વાન્રજતપ્રખ્યાંશ્ચોદયામાસ માધવઃ। યતો ભીષ્મસ્તતો રાજન્દુષ્પ્રેક્ષ્યો રશ્મિવાનિવ
પછી માધવએ ચાંદી જેવાં તેજસ્વી ઘોડાં ભીષ્મ તરફ દોડાવ્યા, જે blazing સૂર્ય જેવી તેજસ્વી દૃષ્ટિથી જોવાય નહીં એવા હતા.
તતસ્તત્પુનરાવૃત્તં યુધિષ્ઠિરબલં મહત્। દૃષ્ટ્વા પાર્થં મહાબાહું ભીષ્માયોદ્યતમાહવે
પછી મહાબળવાન પાર્થે ભીષ્મ સામે યુદ્ધ માટે આગળ વધતો જોઈ, યુધિષ્ઠિરની મોટી સેના ફરી યુદ્ધમાં જોડાઈ.
તતો ભીષ્મઃ કુરુશ્રેષ્ઠઃ સિંહવદ્વિનદન્મુહુઃ । ધનંજયરથં શીઘ્રં શરવર્ષૈરવાકિરત્
પછી કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મ સિંહ જેવી દહાડ કરતાં, ધનંજયના રથને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઝડપથી ઢાંકી દીધો.
ક્ષણેન સ રથસ્તસ્ય સહયઃ સહસારથિઃ । શરવર્ષેણ મહતા ન પ્રાજ્ઞાયત ભારત
થોડી જ વારમાં એ રથ, રથ上的 યોદ્ધાઓ અને સારથી, ભીષ્મના ઘનઘોર બાણવર્ષથી દેખાતા જ નહોતાં.
વાસુદેવસ્ત્વસંભ્રાન્તો ધૈર્યમાસ્થાય સત્વરઃ । ચોદયામાસ તાનશ્વાન્વિનુન્નાન્ભીષ્મસાયકૈઃ
પણ વાસુદેવ અડગ અને નિર્ભય રહીને, ભીષ્મના બાણોથી ઘાયલ થયેલા ઘોડાં ઝડપથી હાંકી.
તતઃ પાર્થો ધનુર્ગૃહ્ય દિવ્યં જલદનિઃસ્વનમ્ । પાતયામાસ ભીષ્મસ્ય ધનુશ્છિત્ત્વા શિતૈઃ શરૈઃ
પછી પાર્થે પોતાના મેઘ જેવી ગર્જનાવાળું દિવ્ય ધનુષ્ય પકડી, તીક્ષ્ણ બાણોથી ભીષ્મનું ધનુષ્ય તોડી નાખ્યું.
સ ચ્છિન્નધન્વા કૌરવ્યઃ પુનરન્યન્મહદ્ધનુઃ । નિમેષાન્તરમાત્રેણ સજ્યં ચક્રે પિતા તવ
કૌરવ વંશજ ભીષ્મનું ધનુષ્ય તૂટી ગયું, તો પળમાં જ બીજું મોટું ધનુષ્ય લઈ, તરત જ તાણ્યું.
ચકર્ષ ચ તતો દોર્ભ્યાં ધનુર્જલદનિઃસ્વનમ્ । અથાસ્ય તદપિ ક્રુદ્ધશ્ચિચ્છેદ ધનુરર્જુનઃ । તસ્ય તત્પૂજયામાસ લાઘવં શન્તનોઃ સુતઃ
ભીષ્મે બન્ને હાથથી મેઘ જેવી ધ્વનિ કરતું ધનુષ્ય તાણ્યું, પણ ક્રોધિત અર્જુને એ પણ તોડી નાખ્યું. શંતનુપુત્રે તેની ઝડપને માન આપી.
ગાઙ્ગેયસ્ત્વબ્રવીત્પાર્થં ધન્વિશ્રેષ્ઠમરિંદમ। સાધુસાધુ મહાબાહો સાધુ કુન્તીસુતેતિ ચ
ગંગાપુત્રે પાર્થે, શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર અને દુશ્મનોને હરાવનારને કહ્યું: 'શાબાશ, મહાબાહુ! શાબાશ, કુંતીપુત્ર!'
સમાભાષ્યૈવમપરં પ્રગૃહ્ય રુચિરં ધનુઃ। મુમોચ સમરે ભીષ્મઃ શરાન્પાર્થરથં પ્રતિ
આવી વાત કહી, ભીષ્મે બીજું સુંદર ધનુષ્ય પકડી, યુદ્ધમાં પાર્થેના રથ પર બાણ વરસાવ્યા.
અદર્શયદ્વસુદેવો હયયાને પરં બલમ્। મોઘાન્કુર્વઞ્શરાંસ્તસ્ય મણ્ડલાનિ નિદર્શયન્
વાસુદેવએ રથ હાંકવામાં અદભૂત કૌશલ્ય બતાવ્યું, ભીષ્મના બાણો નિષ્ફળ કર્યા અને રથને ચક્રાકાર ફેરવ્યો.
શુશુભાતે નરવ્યાઘ્રૌ તૌ ભીષ્મશરવિક્ષતૌ । ગોવૃષાવિવ સંરબ્ધૌ વિષાણોલ્લિખિતાઙ્કિતૌ
ભીષ્મના બાણોથી ઘાયલ થયેલા એ બે પુરુષસિંહો, ગુસ્સે ભરેલા બે વાછરડાં જેવા લાગતા, જેમના શરીરે શિંગડાંના નિશાન પડ્યા હતા.
વાસુદેવસ્તુ સંપ્રેક્ષ્ય પાર્થસ્ય મૃદુયુદ્ધતામ્ । ભીષ્મં ચ શરવર્ષાણિ સૃજન્તમનિશં યુધિ
પણ વાસુદેવએ જોયું કે પાર્થે હળવાં યુદ્ધ કરે છે અને ભીષ્મ સતત યુદ્ધમાં બાણવર્ષા કરે છે—
પ્રતપન્તમિવાદિત્યં મધ્યમાસાદ્ય સેનયોઃ । વરાન્વરાન્વિનિઘ્નન્તં પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈનિકાન્
—અને બંને સેના વચ્ચે blazing સૂર્ય જેવો પ્રભાવી છે, પાંડુપુત્રોની શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓને એક પછી એક ઘાયલ કરે છે.
યુગાન્તમિવ કુર્વાણં ભીષ્મં યૌધિષ્ઠિરે બલે । નામૃષ્યત મહાબાહુર્માધવઃ પરવીરહા
મહાબળવાન માધવ દુશ્મન વીરોને હરાવનાર, યુધિષ્ઠિરના સેના તરફ ભીષ્મને યુગના અંત જેવો ભયંકર બનતો જોઈને સહન કરી શક્યા નહિ.
ઉત્સૃજ્ય રજતપ્રખ્યાન્હયાન્પાર્થસ્ય મારિષ । વાસુદેવસ્તતો યોગી પ્રચસ્કન્દ મહારથાત્
મિત્ર, પાર્થના ચાંદી જેવાં તેજસ્વી ઘોડાઓને છોડી, યોગી વાસુદેવ મહારથ રથમાંથી નીચે ઊતરી ગયા.
અભિદુદ્રાવ ભીષ્મં સ ભુજપ્રહરણો બલી। પ્રતોદપાણિસ્તેજસ્વી સિંહવદ્વિનદન્મુહુઃ
બળવાન, હાથમાં કસોટી અને ચમકતા ચહેરા સાથે, પોતાના હાથને શસ્ત્ર બનાવી, તે ભીષ્મ તરફ સિંહ જેવો ગર્જના કરતાં દોડી ગયા.
દારયન્નિવ પદ્ભ્યાં સ જગતીં જગદીશ્વરઃ । ક્રોધતામ્રેક્ષણઃ કૃષ્ણો જિઘાંસુરમિતદ્યુતિઃ
જગતના સ્વામી કૃષ્ણ, ક્રોધથી આંખો લાલ થઈ ગઈ હતી, તેઓ પગથી ધરતીને ચીરી નાખે તેમ દોડી રહ્યા હતા, દુશ્મનને મારવાની મનોકામનાથી ભરપૂર.
ગ્રસન્નિવ ચ તેજાંસિ તાવકાનાં મહાહવે । દૃષ્ટ્વા માધવમાક્રન્દે ભીષ્માયોદ્યતમન્તિકે
મહાસંગ્રામમાં માધવ એવા દેખાતા હતા કે જાણે તમારા લોકોની શક્તિઓને ગળી જાય છે, અને ભીષ્મ સામે ક્રોધથી ભરાઈને તડકારવા તૈયાર થઈ આગળ વધતા હતા.
હતો ભીષ્મો હતો ભીષ્મ ઇતિ તત્રસ્મ સૈનિકાઃ । ક્રોશન્તઃ પ્રાદ્રવન્સર્વે વાસુદેવભયાતુરાઃ
"ભીષ્મ મરી ગયા! ભીષ્મ મરી ગયા!" એમ બધાં સૈનિકો વાસુદેવના ભયથી ડરીને બૂમો પાડતા ભાગી પડ્યા.
પીતકૌશેયસંવીતો મણિશ્યામો જનાર્દનઃ । શુશુભે વિદ્રવન્ભીષ્મં વિદ્યુન્માલી યથામ્બુદઃ
પીળા રેશમના વસ્ત્ર પહેરેલા, મણિ જેવાં શ્યામવર્ણી જનાર્દન, વીજળીથી શોભતા મેઘ જેવા, ભીષ્મ સામે દોડતાં ખૂબ તેજસ્વી લાગતા હતા.
સ સિંહ ઇવ માતઙ્ગં યથર્ષભ ઇવર્ષભમ્ । અભિદુદ્રાવ વેગેન વિનદન્યાદવર્ષભઃ
માણસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વીર, સિંહ જેવો હાથી પર અને વાછરડા જેવો બીજાં વાછરડા પર દોડી જાય એ રીતે, ગર્જના કરતાં ઝડપથી આગળ વધ્યા.
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય પુણ્ડરીકાક્ષમાહવે। અસંભ્રમં રણે ભીષ્મો વિચકર્ષ મહદ્ધનુઃ । ઉવાચ ચૈવ ગોવિન્દમસંભ્રાન્તેન ચેતસા
પદ્મનેત્ર કૃષ્ણને યુદ્ધમાં પોતાની તરફ દોડી આવતાં જોઈ, ભીષ્મે અચળ મનથી મહાન ધનુષ્ય ખેંચ્યું અને ગોવિંદને નિર્ભયપણે કહ્યું.
એહ્યેહિ પુણ્ડરીકાક્ષ દેવદેવ નમોસ્તુ તે । મામદ્ય સાત્વતશ્રેષ્ઠ તાપયસ્ત મહાહવે
આવો, પદ્મનેત્ર! દેવોમાંના દેવ, તમને વંદન છે. સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ, આજે આ મહાયુદ્ધમાં મને દુઃખ ન આપો.