બાહુભિઃ કાર્મુકૈઃ ખઙ્ગૈઃ શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ। તલત્રૈરઙ્ગુલિત્રૈશ્ચ ધ્વજૈશ્ચ વિનિપાતિતૈઃ। ચાપૈશ્ચ બહુધા ચ્છિન્નૈઃ સમાસ્તીર્યત મેદિની
કેટલાંક યોદ્ધાઓના હાથ, ધનુષ્ય, તલવાર, કુંડલવાળા કપાયેલા માથા, ઢાલ, આંગળીના રક્ષણ અને ધરાશાયી ધ્વજો તથા અનેક તૂટી ગયેલા ધનુષ્યો ધરતી પર વિખેરાઈ ગયા હતા.
ગજારોહા ગજાન્રાજન્હયાંશ્ચ હયસાદિનઃ । અભિપેતુર્દ્રુતં તત્ર શતશોઽથ સહસ્રશઃ
રાજા, ત્યાં સૈંકડો અને હજારો હાથીસવાર પોતાના હાથીઓ સાથે અને ઘોડેસવાર પોતાના ઘોડાઓ સાથે ઝડપથી પડી ગયા હતા.
યતમાનાશ્ચ તે વીરા દ્રવમાણાન્મહારથાન્। નાશક્નુવન્વારયિતું ભીષ્મબાણપ્રપીડિતાન્
એ વીરોએ ખૂબ પ્રયત્ન કર્યો છતાં, ભીષ્મના તીરોની વરસાદથી પીડાઈને ભાગતા મહારથીઓને રોકી શક્યા નહોતા.
મહેન્દ્રસમવીર્યેણ વધ્યમાના મહાચમૂઃ । અભજ્યત મહારાજ ન ચ દ્વૌ સમધાવતામ્
મહેન્દ્ર જેવો બળ ધરાવનાર દ્વારા મોટી સેના વિનાશ પામી રહી હતી, રાજા, અને કોઈ બે યોદ્ધા પણ સાથે ઊભા રહી શક્યા નહોતા.
આવિદ્ધરથનાગાશ્વં પતિતધ્વજસંકુલમ્ । અનીકં પાણ્ડુપુત્રાણાં હાહાભૂતમચેતનમ્
પાંડવોની સેના, જેમાં ઘાયલ રથ, હાથી, ઘોડા અને પડેલા ધ્વજો હતા, હાહાકાર અને બેભાન સ્થિતિમાં આવી ગઈ હતી.
જઘાનાત્ર પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં તથ। પ્રિયં સખાય ચાક્રન્દે સખા દૈવબલાત્કૃતઃ
અહીં પિતાએ પુત્રને અને પુત્રએ પિતાને મારી નાખ્યો; પ્રિય મિત્રો પણ વિધિના જોરે એકબીજાને મારતા રડતા હતા.
વિમુચ્ય કવચાનન્યે પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈનિકાઃ । પ્રકીર્ય કેશાન્ધાવન્તઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત સર્વશઃ
પાંડવ સેનાના કેટલાંક સૈનિકોએ પોતાનું કવચ ઉતારી નાખ્યું અને વાળ વિખેરીને ચારેય બાજુ દોડતા દેખાયા.
તદ્ગોકુલમિવોદ્ભ્રાન્તમુદ્ભાન્તરથકૂબરમ્ । દદૃશે પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈન્યમાર્તસ્વરં તદા
ત્યારે પાંડવોની સેના જાણે ગાયોના ઝુંડમાં ગભરાટ ફેલાયો હોય તેમ, રથના ધાંડા વિખેરાઈ ગયા અને દુઃખનો અવાજ ઊઠ્યો.
પ્રભજ્યમાનં સૈન્યં તુ દૃષ્ટ્વા યાદવનન્દનઃ । ઉવાચ પાર્થં બીભત્સું નિગૃહ્ય રથમુત્તમમ્
યાદવકુમારએ જ્યારે સેના તૂટી રહી છે તે જોયું, ત્યારે તેણે શ્રેષ્ઠ રથ રોકી પાંડુપુત્ર અર્જુનને કહ્યું.
અયં સ કાલઃ સંપ્રાપ્તઃ પાર્થ યઃ કાઙ્ક્ષિતસ્તવ। પ્રહરાસ્મૈ નરવ્યાઘ્ર ભીષ્માયાહવશોભિને
પાર્થ, આ જ એ ક્ષણ છે જે તું લાંબા સમયથી ઈચ્છતો હતો; હવે તું યુદ્ધના શોભા ભીષ્મ પર આક્રમણ કર.
યત્પુરા કથિતં વીર ત્વયા રાજ્ઞાં સમાગમે। વિરાટનગરે તાત સઞ્જયસ્ય સમીપતઃ
વીર, જે વચન તું પહેલાં રાજાઓની સભામાં, વિરાટનગરમાં સંજયની હાજરીમાં કહ્યું હતું—
ભીષ્મદ્રોણમુખાન્સર્વાન્ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈનિકાન્ । સાનુબન્ધાન્હનિષ્યામિ યે માં યોત્સ્યન્તિ સઙ્ગરે
ભીષ્મ, દ્રોણ અને ધૃતરાષ્ટ્રની આખી સેના, જે યુદ્ધમાં મારું સામનો કરશે, એ બધાને અને તેમના સાથીઓને હું સંહાર કરી નાખીશ.
ઇતિ તત્કુરુ કૌન્તેય સત્યં વાક્યમરિન્દમ। ક્ષત્રધર્મમનુસ્મૃત્ય યુધ્યસ્વ વિગતજ્વરઃ
કૌંતેય, એ સાચું છે, દુશ્મનોને હરાવનાર, તેથી એજ કર. ક્ષત્રિયનો ધર્મ યાદ રાખી, કોઈ દુ:ખ કે શંકા વિના યુદ્ધ કર.
ઇત્યુક્તો વાસુદેવેન તિર્યગ્દૃષ્ટિરધોમુખઃ। અકામ ઇવ બીભત્સુરિદં વચનમબ્રવીત્
વાસુદેવએ આવું કહ્યાથી, ભીમસેન બાજુએ જોઈ, માથું ઝુકાવી, મનમાં ઇચ્છા ન હોય એમ બોલ્યો.
અવધ્યાનાં વધં કૃત્વા રાજ્યં વા નરકોત્તરમ્ । દુઃખાનિ વનવાસે વા કિં નુ મે સુકૃતં ભવેત્
જેને મારવું ન જોઈએ એમને મારીને, પછી તો રાજ્ય હોય કે વનમાં દુ:ખ સહવું પડે, એમાં મને શું સારું મળે?
ચોદયાશ્વાન્યતો ભીષ્મઃ કરિષ્યે વચનં તવ। પાતયિષ્યામિ દુર્ધર્ષં ભીષ્મં કુરુપિતામહમ્
ઘોડાં ભીષ્મ તરફ હાંકો, હું તારો આદેશ માનું છું. હું દુર્લંગ્ય ભીષ્મ, કુરુઓના પિતામહને પાડી દઈશ.
સ ચાશ્વાન્રજતપ્રખ્યાંશ્ચોદયામાસ માધવઃ। યતો ભીષ્મસ્તતો રાજન્દુષ્પ્રેક્ષ્યો રશ્મિવાનિવ
પછી માધવએ ચાંદી જેવાં તેજસ્વી ઘોડાં ભીષ્મ તરફ દોડાવ્યા, જે blazing સૂર્ય જેવી તેજસ્વી દૃષ્ટિથી જોવાય નહીં એવા હતા.
તતસ્તત્પુનરાવૃત્તં યુધિષ્ઠિરબલં મહત્। દૃષ્ટ્વા પાર્થં મહાબાહું ભીષ્માયોદ્યતમાહવે
પછી મહાબળવાન પાર્થે ભીષ્મ સામે યુદ્ધ માટે આગળ વધતો જોઈ, યુધિષ્ઠિરની મોટી સેના ફરી યુદ્ધમાં જોડાઈ.
તતો ભીષ્મઃ કુરુશ્રેષ્ઠઃ સિંહવદ્વિનદન્મુહુઃ । ધનંજયરથં શીઘ્રં શરવર્ષૈરવાકિરત્
પછી કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મ સિંહ જેવી દહાડ કરતાં, ધનંજયના રથને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઝડપથી ઢાંકી દીધો.
ક્ષણેન સ રથસ્તસ્ય સહયઃ સહસારથિઃ । શરવર્ષેણ મહતા ન પ્રાજ્ઞાયત ભારત
થોડી જ વારમાં એ રથ, રથ上的 યોદ્ધાઓ અને સારથી, ભીષ્મના ઘનઘોર બાણવર્ષથી દેખાતા જ નહોતાં.
વાસુદેવસ્ત્વસંભ્રાન્તો ધૈર્યમાસ્થાય સત્વરઃ । ચોદયામાસ તાનશ્વાન્વિનુન્નાન્ભીષ્મસાયકૈઃ
પણ વાસુદેવ અડગ અને નિર્ભય રહીને, ભીષ્મના બાણોથી ઘાયલ થયેલા ઘોડાં ઝડપથી હાંકી.
તતઃ પાર્થો ધનુર્ગૃહ્ય દિવ્યં જલદનિઃસ્વનમ્ । પાતયામાસ ભીષ્મસ્ય ધનુશ્છિત્ત્વા શિતૈઃ શરૈઃ
પછી પાર્થે પોતાના મેઘ જેવી ગર્જનાવાળું દિવ્ય ધનુષ્ય પકડી, તીક્ષ્ણ બાણોથી ભીષ્મનું ધનુષ્ય તોડી નાખ્યું.
સ ચ્છિન્નધન્વા કૌરવ્યઃ પુનરન્યન્મહદ્ધનુઃ । નિમેષાન્તરમાત્રેણ સજ્યં ચક્રે પિતા તવ
કૌરવ વંશજ ભીષ્મનું ધનુષ્ય તૂટી ગયું, તો પળમાં જ બીજું મોટું ધનુષ્ય લઈ, તરત જ તાણ્યું.
ચકર્ષ ચ તતો દોર્ભ્યાં ધનુર્જલદનિઃસ્વનમ્ । અથાસ્ય તદપિ ક્રુદ્ધશ્ચિચ્છેદ ધનુરર્જુનઃ । તસ્ય તત્પૂજયામાસ લાઘવં શન્તનોઃ સુતઃ
ભીષ્મે બન્ને હાથથી મેઘ જેવી ધ્વનિ કરતું ધનુષ્ય તાણ્યું, પણ ક્રોધિત અર્જુને એ પણ તોડી નાખ્યું. શંતનુપુત્રે તેની ઝડપને માન આપી.
ગાઙ્ગેયસ્ત્વબ્રવીત્પાર્થં ધન્વિશ્રેષ્ઠમરિંદમ। સાધુસાધુ મહાબાહો સાધુ કુન્તીસુતેતિ ચ
ગંગાપુત્રે પાર્થે, શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર અને દુશ્મનોને હરાવનારને કહ્યું: 'શાબાશ, મહાબાહુ! શાબાશ, કુંતીપુત્ર!'
સમાભાષ્યૈવમપરં પ્રગૃહ્ય રુચિરં ધનુઃ। મુમોચ સમરે ભીષ્મઃ શરાન્પાર્થરથં પ્રતિ
આવી વાત કહી, ભીષ્મે બીજું સુંદર ધનુષ્ય પકડી, યુદ્ધમાં પાર્થેના રથ પર બાણ વરસાવ્યા.
અદર્શયદ્વસુદેવો હયયાને પરં બલમ્। મોઘાન્કુર્વઞ્શરાંસ્તસ્ય મણ્ડલાનિ નિદર્શયન્
વાસુદેવએ રથ હાંકવામાં અદભૂત કૌશલ્ય બતાવ્યું, ભીષ્મના બાણો નિષ્ફળ કર્યા અને રથને ચક્રાકાર ફેરવ્યો.
શુશુભાતે નરવ્યાઘ્રૌ તૌ ભીષ્મશરવિક્ષતૌ । ગોવૃષાવિવ સંરબ્ધૌ વિષાણોલ્લિખિતાઙ્કિતૌ
ભીષ્મના બાણોથી ઘાયલ થયેલા એ બે પુરુષસિંહો, ગુસ્સે ભરેલા બે વાછરડાં જેવા લાગતા, જેમના શરીરે શિંગડાંના નિશાન પડ્યા હતા.
વાસુદેવસ્તુ સંપ્રેક્ષ્ય પાર્થસ્ય મૃદુયુદ્ધતામ્ । ભીષ્મં ચ શરવર્ષાણિ સૃજન્તમનિશં યુધિ
પણ વાસુદેવએ જોયું કે પાર્થે હળવાં યુદ્ધ કરે છે અને ભીષ્મ સતત યુદ્ધમાં બાણવર્ષા કરે છે—
પ્રતપન્તમિવાદિત્યં મધ્યમાસાદ્ય સેનયોઃ । વરાન્વરાન્વિનિઘ્નન્તં પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈનિકાન્
—અને બંને સેના વચ્ચે blazing સૂર્ય જેવો પ્રભાવી છે, પાંડુપુત્રોની શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓને એક પછી એક ઘાયલ કરે છે.