અપાતયદ્ધ્વજાંશ્ચૈવ રથિનશ્ચ શિતૈઃ શરૈઃ । મુણ્ડતાલવનાનીવ ચકાર સ રથવ્રજાન્
તેમણે તીક્ષ્ણ તીરો વડે ધ્વજ અને રથચાલકોને ધરાશાયી કર્યા, અને રથોની ટોળીઓને એવી સ્થિતિમાં મૂકી કે જાણે મુંડવાળા તાડના વન હોય.
નિર્મનુષ્યાન્રથાન્રાજન્ગજાનશ્વાંશ્ચ સંયુગે। અકરોત્સ મહાબાહુઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ
મહાબાહુ અને સર્વશસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મે યુદ્ધમાં રથ, હાથી અને ઘોડાઓને મનુષ્યવિહોણા કરી નાખ્યા, રાજા.
તસ્ય જ્યાતલનિર્ઘોષં વિસ્ફૂર્જિતમિવાશનેઃ। નિશમ્ય સર્વભૂતાનિ સમકમ્પન્ત ભારત
તેમની ધનુષ્યની તાંતડીનો અવાજ, વીજળીના ગર્જન જેવો, સાંભળી બધા જીવજંતુઓ, હે ભારત, કંપી ઉઠ્યાં.
અમોઘા હ્યપત્નબાણાઃ પિતુસ્તે ભરતર્ષભ। નાસજ્જન્ત તનુત્રેષુ ભીષ્મચાપચ્યુતાઃ શરાઃ
હે ભારતશ્રેષ્ઠ, તમારા પિતાના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીરો ક્યારેય નિષ્ફળ જતા નહોતા; ભીષ્મના તીરો ક્યારેય નબળા લક્ષ્યમાં અટકતા નહોતા.
હતવીરાન્રથાન્રાજન્સંયુક્તાઞ્જવનૈર્હયૈઃ । અપશ્યામ મહારાજ હ્રિયમાણાન્રણાજિરે
રાજા, અમે જોયું કે યુદ્ધભૂમિ પર ઝડપથી દોડતા ઘોડાઓ જોડાયેલા રથો, જેમાં વીર યોદ્ધાઓ માર્યા ગયા હતા, દૂર લઈ જવામાં આવી રહ્યા હતા.
ચેદિકાશિકરૂષાણાં સહસ્રાણિ ચતુર્દશ । મહારથાઃ સમાખ્યાતાઃ કલપુત્રાસ્તનુત્યજઃ । અપરાવર્તિનઃ સર્વે સુવર્ણવિકૃતધ્વજાઃ
ચેદિ, કાશી અને કરૂષ દેશના ચૌદ હજાર મહાન રથીઓ, જે રાજકુમાર તરીકે પ્રસિદ્ધ હતા અને સુવર્ણના ધ્વજ ધરાવતા હતા, એ બધા યુદ્ધમાં અડગ રહી પાછા ફરી નહોતા.
સંગ્રામે ભીષ્મમાસાદ્ય વ્યાદિતાસ્યમિવાન્તકમ્। નિમગ્નાઃ પરલોકાય સવાજિરથકુઞ્જરાઃ
યુદ્ધમાં ભીષ્મને સામનો કરતાં, જાણે મૃત્યુ ખુલીને ઊભું હોય તેમ, એ યોદ્ધાઓ પોતાના ઘોડા, રથ અને હાથીઓ સાથે પરલોકમાં વિલીન થઈ ગયા.
ભગ્નાક્ષોપસ્કરાન્કાંશ્ચિદ્ભગ્નચક્રાંશ્ચ ભારત। અપશ્યામ મહારાજ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
રાજા, અમે ત્યાં સૈંકડો અને હજારો રથો જોયા, જેમના ધુરા અને સાધનો તૂટી ગયા હતા અને ચકરા પણ ભાંગી પડ્યા હતા.
સવરૂથૈ રથૈર્ભગ્નૈ રથિભિશ્ચ નિપાતિતૈઃ । શરૈઃ સુકવચૈશ્છિન્નૈઃ પટ્ટસૈશ્ચ વિશાંપતે
ત્યાં તૂટી ગયેલા રથો, પડેલા રથીઓ, તૂટી ગયેલા તીરો અને તલવારો, અને ધરાશાયી થયેલા ધ્વજો ફેલાયા હતા, હે રાજાધિરાજ.
ગદાભિર્ભિણ્ડિપાલૈશ્ચ નિશિતૈશ્ચ શિલીમુખૈઃ । અનુકર્ષૈરુપાસઙ્ગૈશ્ચક્રૈર્ભગ્નૈશ્ચ મારિષ
મેસ, ગદા, તીક્ષ્ણ તીરોના મુખ, યોક, ઉપાસંગ અને તૂટી ગયેલા ચકરાઓથી આખી મેદાન છવાઈ ગયું હતું, હે મારિષ.
બાહુભિઃ કાર્મુકૈઃ ખઙ્ગૈઃ શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ। તલત્રૈરઙ્ગુલિત્રૈશ્ચ ધ્વજૈશ્ચ વિનિપાતિતૈઃ। ચાપૈશ્ચ બહુધા ચ્છિન્નૈઃ સમાસ્તીર્યત મેદિની
કેટલાંક યોદ્ધાઓના હાથ, ધનુષ્ય, તલવાર, કુંડલવાળા કપાયેલા માથા, ઢાલ, આંગળીના રક્ષણ અને ધરાશાયી ધ્વજો તથા અનેક તૂટી ગયેલા ધનુષ્યો ધરતી પર વિખેરાઈ ગયા હતા.
ગજારોહા ગજાન્રાજન્હયાંશ્ચ હયસાદિનઃ । અભિપેતુર્દ્રુતં તત્ર શતશોઽથ સહસ્રશઃ
રાજા, ત્યાં સૈંકડો અને હજારો હાથીસવાર પોતાના હાથીઓ સાથે અને ઘોડેસવાર પોતાના ઘોડાઓ સાથે ઝડપથી પડી ગયા હતા.
યતમાનાશ્ચ તે વીરા દ્રવમાણાન્મહારથાન્। નાશક્નુવન્વારયિતું ભીષ્મબાણપ્રપીડિતાન્
એ વીરોએ ખૂબ પ્રયત્ન કર્યો છતાં, ભીષ્મના તીરોની વરસાદથી પીડાઈને ભાગતા મહારથીઓને રોકી શક્યા નહોતા.
મહેન્દ્રસમવીર્યેણ વધ્યમાના મહાચમૂઃ । અભજ્યત મહારાજ ન ચ દ્વૌ સમધાવતામ્
મહેન્દ્ર જેવો બળ ધરાવનાર દ્વારા મોટી સેના વિનાશ પામી રહી હતી, રાજા, અને કોઈ બે યોદ્ધા પણ સાથે ઊભા રહી શક્યા નહોતા.
આવિદ્ધરથનાગાશ્વં પતિતધ્વજસંકુલમ્ । અનીકં પાણ્ડુપુત્રાણાં હાહાભૂતમચેતનમ્
પાંડવોની સેના, જેમાં ઘાયલ રથ, હાથી, ઘોડા અને પડેલા ધ્વજો હતા, હાહાકાર અને બેભાન સ્થિતિમાં આવી ગઈ હતી.
જઘાનાત્ર પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં તથ। પ્રિયં સખાય ચાક્રન્દે સખા દૈવબલાત્કૃતઃ
અહીં પિતાએ પુત્રને અને પુત્રએ પિતાને મારી નાખ્યો; પ્રિય મિત્રો પણ વિધિના જોરે એકબીજાને મારતા રડતા હતા.
વિમુચ્ય કવચાનન્યે પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈનિકાઃ । પ્રકીર્ય કેશાન્ધાવન્તઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત સર્વશઃ
પાંડવ સેનાના કેટલાંક સૈનિકોએ પોતાનું કવચ ઉતારી નાખ્યું અને વાળ વિખેરીને ચારેય બાજુ દોડતા દેખાયા.
તદ્ગોકુલમિવોદ્ભ્રાન્તમુદ્ભાન્તરથકૂબરમ્ । દદૃશે પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈન્યમાર્તસ્વરં તદા
ત્યારે પાંડવોની સેના જાણે ગાયોના ઝુંડમાં ગભરાટ ફેલાયો હોય તેમ, રથના ધાંડા વિખેરાઈ ગયા અને દુઃખનો અવાજ ઊઠ્યો.
પ્રભજ્યમાનં સૈન્યં તુ દૃષ્ટ્વા યાદવનન્દનઃ । ઉવાચ પાર્થં બીભત્સું નિગૃહ્ય રથમુત્તમમ્
યાદવકુમારએ જ્યારે સેના તૂટી રહી છે તે જોયું, ત્યારે તેણે શ્રેષ્ઠ રથ રોકી પાંડુપુત્ર અર્જુનને કહ્યું.
અયં સ કાલઃ સંપ્રાપ્તઃ પાર્થ યઃ કાઙ્ક્ષિતસ્તવ। પ્રહરાસ્મૈ નરવ્યાઘ્ર ભીષ્માયાહવશોભિને
પાર્થ, આ જ એ ક્ષણ છે જે તું લાંબા સમયથી ઈચ્છતો હતો; હવે તું યુદ્ધના શોભા ભીષ્મ પર આક્રમણ કર.
યત્પુરા કથિતં વીર ત્વયા રાજ્ઞાં સમાગમે। વિરાટનગરે તાત સઞ્જયસ્ય સમીપતઃ
વીર, જે વચન તું પહેલાં રાજાઓની સભામાં, વિરાટનગરમાં સંજયની હાજરીમાં કહ્યું હતું—
ભીષ્મદ્રોણમુખાન્સર્વાન્ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈનિકાન્ । સાનુબન્ધાન્હનિષ્યામિ યે માં યોત્સ્યન્તિ સઙ્ગરે
ભીષ્મ, દ્રોણ અને ધૃતરાષ્ટ્રની આખી સેના, જે યુદ્ધમાં મારું સામનો કરશે, એ બધાને અને તેમના સાથીઓને હું સંહાર કરી નાખીશ.
ઇતિ તત્કુરુ કૌન્તેય સત્યં વાક્યમરિન્દમ। ક્ષત્રધર્મમનુસ્મૃત્ય યુધ્યસ્વ વિગતજ્વરઃ
કૌંતેય, એ સાચું છે, દુશ્મનોને હરાવનાર, તેથી એજ કર. ક્ષત્રિયનો ધર્મ યાદ રાખી, કોઈ દુ:ખ કે શંકા વિના યુદ્ધ કર.
ઇત્યુક્તો વાસુદેવેન તિર્યગ્દૃષ્ટિરધોમુખઃ। અકામ ઇવ બીભત્સુરિદં વચનમબ્રવીત્
વાસુદેવએ આવું કહ્યાથી, ભીમસેન બાજુએ જોઈ, માથું ઝુકાવી, મનમાં ઇચ્છા ન હોય એમ બોલ્યો.
અવધ્યાનાં વધં કૃત્વા રાજ્યં વા નરકોત્તરમ્ । દુઃખાનિ વનવાસે વા કિં નુ મે સુકૃતં ભવેત્
જેને મારવું ન જોઈએ એમને મારીને, પછી તો રાજ્ય હોય કે વનમાં દુ:ખ સહવું પડે, એમાં મને શું સારું મળે?
ચોદયાશ્વાન્યતો ભીષ્મઃ કરિષ્યે વચનં તવ। પાતયિષ્યામિ દુર્ધર્ષં ભીષ્મં કુરુપિતામહમ્
ઘોડાં ભીષ્મ તરફ હાંકો, હું તારો આદેશ માનું છું. હું દુર્લંગ્ય ભીષ્મ, કુરુઓના પિતામહને પાડી દઈશ.
સ ચાશ્વાન્રજતપ્રખ્યાંશ્ચોદયામાસ માધવઃ। યતો ભીષ્મસ્તતો રાજન્દુષ્પ્રેક્ષ્યો રશ્મિવાનિવ
પછી માધવએ ચાંદી જેવાં તેજસ્વી ઘોડાં ભીષ્મ તરફ દોડાવ્યા, જે blazing સૂર્ય જેવી તેજસ્વી દૃષ્ટિથી જોવાય નહીં એવા હતા.
તતસ્તત્પુનરાવૃત્તં યુધિષ્ઠિરબલં મહત્। દૃષ્ટ્વા પાર્થં મહાબાહું ભીષ્માયોદ્યતમાહવે
પછી મહાબળવાન પાર્થે ભીષ્મ સામે યુદ્ધ માટે આગળ વધતો જોઈ, યુધિષ્ઠિરની મોટી સેના ફરી યુદ્ધમાં જોડાઈ.
તતો ભીષ્મઃ કુરુશ્રેષ્ઠઃ સિંહવદ્વિનદન્મુહુઃ । ધનંજયરથં શીઘ્રં શરવર્ષૈરવાકિરત્
પછી કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મ સિંહ જેવી દહાડ કરતાં, ધનંજયના રથને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઝડપથી ઢાંકી દીધો.
ક્ષણેન સ રથસ્તસ્ય સહયઃ સહસારથિઃ । શરવર્ષેણ મહતા ન પ્રાજ્ઞાયત ભારત
થોડી જ વારમાં એ રથ, રથ上的 યોદ્ધાઓ અને સારથી, ભીષ્મના ઘનઘોર બાણવર્ષથી દેખાતા જ નહોતાં.