યુધિષ્ઠિરં દ્વાદશભિર્બાહ્વોરુરસિ ચાર્પયત્। ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તતો વિદ્ધ્વા નનાદ સુમહાબલઃ
તેમણે યુધિષ્ઠિરના હાથ અને છાતી પર બાર તીરો માર્યા; પછી ધૃષ્ટદ્યુમ્નને ઘાયલ કરીને, તે મહાબળવાન ગર્જના કરવા લાગ્યા.
તં દ્વાદશાખ્યૈર્નકુલો માધવશ્ચ ત્રિભિઃ શરૈઃ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ સપ્તત્યા ભીમસેનશ્ચ સપ્તભિઃ । યુધિષ્ઠિરો દ્વાદશભિઃ પ્રત્યવિધ્યત્પિતામહમ્
નકુલએ તેમને બાર, માધવએ ત્રણ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ને સિત્તેર, ભીમસેને સાત અને યુધિષ્ઠિરે બાર તીરો પિતામહ પર ચલાવ્યા.
દ્રોણસ્તુ સાત્યકિં વિદ્ધ્વા ભીમસેનમવિધ્યત । એકૈકં પઞ્ચભિર્બાણૈર્યમદણ્ડોપમૈઃ શિતૈઃ
દ્રોણે પહેલા સાથીકી અને પછી ભીમસેનને, બંનેને પાંચ પાંચ તીક્ષ્ણ અને મજબૂત તીરો વડે ઘાયલ કર્યા.
તૌ ચ તં પ્રત્યવિધ્યેતાં ત્રિભિસ્ત્રિભિરજિહ્મગૈઃ । તોત્રૈરિવ મહાનાગં દ્રોણં બ્રાહ્મણપુઙ્ગવમ્
બન્નેએ દ્રોણ, જે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ હતા, તેમને ત્રણ ત્રણ સીધા તીરો વડે એમ ઘાયલ કર્યા જેમ મોટા હાથીને અંકુશથી ચોટ પહોંચે.
સૌવીરા કિતવાઃ પ્રાચ્યાઃ પ્રતીચ્યોદીચ્યમાલવાઃ । અભીષાહાઃ શૂરસેનાઃ શિબયોઽથ વસાતયઃ। સંગ્રમે નાજહુર્ભીષ્મં વધ્યમાનાઃ શિતૈઃ શરૈઃ
સૌવીર, કિતવ, પૂર્વ, પશ્ચિમ, માલવ, અભીષાહ, શૂરસેન, શિબી અને વસાત જાતિના યોદ્ધાઓ, ભીષ્મના તીક્ષ્ણ તીરોની મારથી યુદ્ધમાં ટકી શક્યા નહીં.
તથૈવાન્યે મહીપાલા નાનાદેશસમાગતાઃ । પાણ્ડવાનભ્યવર્તન્ત વિવિધાયુધપાણયઃ । તથૈવ પાણ્ડવા રાજન્પરિવવ્રુઃ પિતામહમ્
એ જ રીતે, વિવિધ પ્રદેશોમાંથી આવેલા અન્ય રાજાઓએ વિવિધ શસ્ત્રો લઈને પાંડવો સામે ચડાઈ કરી; અને પાંડવો પણ, રાજા, પિતામહને ઘેરી લીધા.
સ સમન્તાત્પરિવૃતો રથૌઘૈરપરાજિતઃ । ગહનેઽગ્નિરિવોત્સૃષ્ટઃ પ્રજજ્વાલ દહન્પરાન્
અજેય ભીષ્મ ચારે બાજુથી રથોની લહેરોથી ઘેરાયેલા, જંગલમાં છૂટેલો અગ્નિ જેમ દુશ્મનોને ભસ્મ કરી રહ્યો હતો.
રથાગ્ન્યગારશ્ચાપાર્ચિરસિશક્તિગજેન્ધનઃ । શરસ્ફુલિઙ્ગો ભીષ્માગ્નિર્દદાહ ક્ષત્રિયર્ષભાન્
રથ અગ્નિકુંડ, ધનુષ્ય જ્યોત, તલવાર અને ભાલો ઇંધણ, અને તીરો ચિંચોળા બની, ભીષ્મની આગે શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયોને દહન કરી નાખ્યા.
યથા હિ સુમહાનગ્નિઃ કક્ષે ચરસિ સાનિલઃ ।' તથા ભીષ્મો મહારાજ દિવ્યમસ્ત્રમુદીરયન્
જેમ મોટો અગ્નિ પવનથી ઉશ્કેરાઈ જંગલમાં ફેલાય છે, તેમ મહારાજ, ભીષ્મે દિવ્ય અસ્ત્રનો પ્રયોગ કર્યો.
સુવર્ણપુઙ્ખૈરિષુભિર્ગાર્ધ્રપક્ષૈઃ સુતેજનૈઃ । કર્ણિનાલીકનારાચૈશ્છાદયામાસ તદ્બલમ્
સુવર્ણના પાંખ, ગૃધ્રપાંખ અને ઉત્તમ કડકવાળા તીરો, તેમજ કર્ણી, નળીકા અને નારાચ જેવા તીરો વડે તેમણે એ સેનાને ઢાંકી દીધી.
અપાતયદ્ધ્વજાંશ્ચૈવ રથિનશ્ચ શિતૈઃ શરૈઃ । મુણ્ડતાલવનાનીવ ચકાર સ રથવ્રજાન્
તેમણે તીક્ષ્ણ તીરો વડે ધ્વજ અને રથચાલકોને ધરાશાયી કર્યા, અને રથોની ટોળીઓને એવી સ્થિતિમાં મૂકી કે જાણે મુંડવાળા તાડના વન હોય.
નિર્મનુષ્યાન્રથાન્રાજન્ગજાનશ્વાંશ્ચ સંયુગે। અકરોત્સ મહાબાહુઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ
મહાબાહુ અને સર્વશસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મે યુદ્ધમાં રથ, હાથી અને ઘોડાઓને મનુષ્યવિહોણા કરી નાખ્યા, રાજા.
તસ્ય જ્યાતલનિર્ઘોષં વિસ્ફૂર્જિતમિવાશનેઃ। નિશમ્ય સર્વભૂતાનિ સમકમ્પન્ત ભારત
તેમની ધનુષ્યની તાંતડીનો અવાજ, વીજળીના ગર્જન જેવો, સાંભળી બધા જીવજંતુઓ, હે ભારત, કંપી ઉઠ્યાં.
અમોઘા હ્યપત્નબાણાઃ પિતુસ્તે ભરતર્ષભ। નાસજ્જન્ત તનુત્રેષુ ભીષ્મચાપચ્યુતાઃ શરાઃ
હે ભારતશ્રેષ્ઠ, તમારા પિતાના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીરો ક્યારેય નિષ્ફળ જતા નહોતા; ભીષ્મના તીરો ક્યારેય નબળા લક્ષ્યમાં અટકતા નહોતા.
હતવીરાન્રથાન્રાજન્સંયુક્તાઞ્જવનૈર્હયૈઃ । અપશ્યામ મહારાજ હ્રિયમાણાન્રણાજિરે
રાજા, અમે જોયું કે યુદ્ધભૂમિ પર ઝડપથી દોડતા ઘોડાઓ જોડાયેલા રથો, જેમાં વીર યોદ્ધાઓ માર્યા ગયા હતા, દૂર લઈ જવામાં આવી રહ્યા હતા.
ચેદિકાશિકરૂષાણાં સહસ્રાણિ ચતુર્દશ । મહારથાઃ સમાખ્યાતાઃ કલપુત્રાસ્તનુત્યજઃ । અપરાવર્તિનઃ સર્વે સુવર્ણવિકૃતધ્વજાઃ
ચેદિ, કાશી અને કરૂષ દેશના ચૌદ હજાર મહાન રથીઓ, જે રાજકુમાર તરીકે પ્રસિદ્ધ હતા અને સુવર્ણના ધ્વજ ધરાવતા હતા, એ બધા યુદ્ધમાં અડગ રહી પાછા ફરી નહોતા.
સંગ્રામે ભીષ્મમાસાદ્ય વ્યાદિતાસ્યમિવાન્તકમ્। નિમગ્નાઃ પરલોકાય સવાજિરથકુઞ્જરાઃ
યુદ્ધમાં ભીષ્મને સામનો કરતાં, જાણે મૃત્યુ ખુલીને ઊભું હોય તેમ, એ યોદ્ધાઓ પોતાના ઘોડા, રથ અને હાથીઓ સાથે પરલોકમાં વિલીન થઈ ગયા.
ભગ્નાક્ષોપસ્કરાન્કાંશ્ચિદ્ભગ્નચક્રાંશ્ચ ભારત। અપશ્યામ મહારાજ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
રાજા, અમે ત્યાં સૈંકડો અને હજારો રથો જોયા, જેમના ધુરા અને સાધનો તૂટી ગયા હતા અને ચકરા પણ ભાંગી પડ્યા હતા.
સવરૂથૈ રથૈર્ભગ્નૈ રથિભિશ્ચ નિપાતિતૈઃ । શરૈઃ સુકવચૈશ્છિન્નૈઃ પટ્ટસૈશ્ચ વિશાંપતે
ત્યાં તૂટી ગયેલા રથો, પડેલા રથીઓ, તૂટી ગયેલા તીરો અને તલવારો, અને ધરાશાયી થયેલા ધ્વજો ફેલાયા હતા, હે રાજાધિરાજ.
ગદાભિર્ભિણ્ડિપાલૈશ્ચ નિશિતૈશ્ચ શિલીમુખૈઃ । અનુકર્ષૈરુપાસઙ્ગૈશ્ચક્રૈર્ભગ્નૈશ્ચ મારિષ
મેસ, ગદા, તીક્ષ્ણ તીરોના મુખ, યોક, ઉપાસંગ અને તૂટી ગયેલા ચકરાઓથી આખી મેદાન છવાઈ ગયું હતું, હે મારિષ.
બાહુભિઃ કાર્મુકૈઃ ખઙ્ગૈઃ શિરોભિશ્ચ સકુણ્ડલૈઃ। તલત્રૈરઙ્ગુલિત્રૈશ્ચ ધ્વજૈશ્ચ વિનિપાતિતૈઃ। ચાપૈશ્ચ બહુધા ચ્છિન્નૈઃ સમાસ્તીર્યત મેદિની
કેટલાંક યોદ્ધાઓના હાથ, ધનુષ્ય, તલવાર, કુંડલવાળા કપાયેલા માથા, ઢાલ, આંગળીના રક્ષણ અને ધરાશાયી ધ્વજો તથા અનેક તૂટી ગયેલા ધનુષ્યો ધરતી પર વિખેરાઈ ગયા હતા.
ગજારોહા ગજાન્રાજન્હયાંશ્ચ હયસાદિનઃ । અભિપેતુર્દ્રુતં તત્ર શતશોઽથ સહસ્રશઃ
રાજા, ત્યાં સૈંકડો અને હજારો હાથીસવાર પોતાના હાથીઓ સાથે અને ઘોડેસવાર પોતાના ઘોડાઓ સાથે ઝડપથી પડી ગયા હતા.
યતમાનાશ્ચ તે વીરા દ્રવમાણાન્મહારથાન્। નાશક્નુવન્વારયિતું ભીષ્મબાણપ્રપીડિતાન્
એ વીરોએ ખૂબ પ્રયત્ન કર્યો છતાં, ભીષ્મના તીરોની વરસાદથી પીડાઈને ભાગતા મહારથીઓને રોકી શક્યા નહોતા.
મહેન્દ્રસમવીર્યેણ વધ્યમાના મહાચમૂઃ । અભજ્યત મહારાજ ન ચ દ્વૌ સમધાવતામ્
મહેન્દ્ર જેવો બળ ધરાવનાર દ્વારા મોટી સેના વિનાશ પામી રહી હતી, રાજા, અને કોઈ બે યોદ્ધા પણ સાથે ઊભા રહી શક્યા નહોતા.
આવિદ્ધરથનાગાશ્વં પતિતધ્વજસંકુલમ્ । અનીકં પાણ્ડુપુત્રાણાં હાહાભૂતમચેતનમ્
પાંડવોની સેના, જેમાં ઘાયલ રથ, હાથી, ઘોડા અને પડેલા ધ્વજો હતા, હાહાકાર અને બેભાન સ્થિતિમાં આવી ગઈ હતી.
જઘાનાત્ર પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં તથ। પ્રિયં સખાય ચાક્રન્દે સખા દૈવબલાત્કૃતઃ
અહીં પિતાએ પુત્રને અને પુત્રએ પિતાને મારી નાખ્યો; પ્રિય મિત્રો પણ વિધિના જોરે એકબીજાને મારતા રડતા હતા.
વિમુચ્ય કવચાનન્યે પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈનિકાઃ । પ્રકીર્ય કેશાન્ધાવન્તઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત સર્વશઃ
પાંડવ સેનાના કેટલાંક સૈનિકોએ પોતાનું કવચ ઉતારી નાખ્યું અને વાળ વિખેરીને ચારેય બાજુ દોડતા દેખાયા.
તદ્ગોકુલમિવોદ્ભ્રાન્તમુદ્ભાન્તરથકૂબરમ્ । દદૃશે પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈન્યમાર્તસ્વરં તદા
ત્યારે પાંડવોની સેના જાણે ગાયોના ઝુંડમાં ગભરાટ ફેલાયો હોય તેમ, રથના ધાંડા વિખેરાઈ ગયા અને દુઃખનો અવાજ ઊઠ્યો.
પ્રભજ્યમાનં સૈન્યં તુ દૃષ્ટ્વા યાદવનન્દનઃ । ઉવાચ પાર્થં બીભત્સું નિગૃહ્ય રથમુત્તમમ્
યાદવકુમારએ જ્યારે સેના તૂટી રહી છે તે જોયું, ત્યારે તેણે શ્રેષ્ઠ રથ રોકી પાંડુપુત્ર અર્જુનને કહ્યું.
અયં સ કાલઃ સંપ્રાપ્તઃ પાર્થ યઃ કાઙ્ક્ષિતસ્તવ। પ્રહરાસ્મૈ નરવ્યાઘ્ર ભીષ્માયાહવશોભિને
પાર્થ, આ જ એ ક્ષણ છે જે તું લાંબા સમયથી ઈચ્છતો હતો; હવે તું યુદ્ધના શોભા ભીષ્મ પર આક્રમણ કર.