તે નિપેતુર્મહારાજ નિહતા દૃઢધન્વિભિઃ । નાગૈરિવ મહાનાગા યથાવદ્ગિરિગહ્વરે
મજબૂત ધનુષ્યવાળાં વીરોએ જેમ મહાનાગો પહાડની ગુફામાં બીજા સાપોને માર નાખે છે, એમ જ ઘાયલ થયેલા યોદ્ધાઓ જમીન પર ઢળી પડ્યા.
તેઽપિ પ્રાસૈઃ સુનિશિતૈઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । ન્યકૃન્તન્નુત્તમાઙ્ગાનિ વિચરન્તો દિશો દશ
એ યોદ્ધાઓ પણ દસેય દિશામાં ફરીને, તીક્ષ્ણ ભાલાં અને વાંકાવાળાં બાણોથી શત્રુઓના માથાં કાપી નાખતા હતા.
અભ્યાહતા હયારોહા ઋષ્ટિભિર્ભરતર્ષભ । અત્યજન્નુત્તમાઙ્ગાનિ ફલાનીવ મહાદ્રુમાઃ
ભારે ભાલાંથી ઘાયલ થયેલા ઘોડેસવારો, હે ભરતવંશી, મોટા વૃક્ષો ફળ છોડી દે એ રીતે પોતાનાં માથાં જમીન પર પાડી દેતા હતા.
સમાદિનો હયા રાજંસ્તત્રતત્ર નિષૂદિતાઃ। પતિતાઃ પાત્યમાનાશ્ચ પ્રત્યદૃશ્યન્ત સર્વશઃ
જ્યાં ત્યાં, હે રાજા, ઘોડેસવારો માર્યા ગયા પછી ઘોડાઓ પડતા અને ઢળી પડતા દેખાતા હતા.
વધ્યમાના હયાશ્ચૈવ પ્રાદ્રવન્ત ભયાર્દિતાઃ। યથા સિંહં સમાસાદ્ય મૃગાઃ પ્રાણપરાયણાઃ
અને ઘોડાઓ પણ જ્યારે મારવામાં આવતા, ત્યારે ભયથી ભાગી જતાં, જેમ હરણો સિંહને જોઈને પોતાનો જીવ બચાવવા દોડે છે.
પાણ્ડવાશ્ચ મહારાજ જિત્વા શત્રૂન્મહામૃધે । દધ્મુઃ શઙ્ખાંશ્ચ ભેરીશ્ચ તાડયામાસુરાહવે
પછી, હે મહારાજા, પાંડવો એ મહાયુદ્ધમાં શત્રુઓને હરાવીને શંખ વગાડ્યા અને યુદ્ધભૂમિમાં ભેરીઓ વગાડવા લાગ્યા.
તતો દુર્યોધનો દીનો દૃષ્ટ્વા સૈન્યં પરાજિતમ્ । અબ્રવીદ્રતશ્રેષ્ઠ મદ્રરાજમિદં વચઃ
પછી, દુઃખી થયેલા દુર્યોધને પોતાની સેના હારી ગઈ જોઈને, શ્રેષ્ઠ રથવીર મદ્રરાજને આ રીતે કહ્યું.
એષ પાણ્ડુસુતો જ્યેષ્ઠો યમાભ્યાં સહિતો રણે । પશ્યતાં વો મહાબાહો સેનાં દ્રાવયતિ પ્રભો
હે મહાબાહુ, જુઓ, પાંડુનો મોટો પુત્ર અને યમપુત્રો સાથે મળીને તમારી સામે તમારી આખી સેના ભગાડી રહ્યો છે.
તં વારય મહાબાહો વેલેવ મકરાલયમ્ । ત્વં હિ સંશ્રૂયસેઽત્યર્થમસહ્યબલવિક્રમઃ
હે મહાબાહુ, જેમ કિનારો સાગરના જ્વારને અટકાવે છે, એમ તું તેને રોક. કેમ કે તારી શક્તિ અને પરાક્રમ સહન કરવા જોગો નથી, એ માટે તું પ્રસિદ્ધ છે.
પુત્રસ્ય તવ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા શલ્યઃ પ્રતાપવાન્। સ યયૌ રથવંશેન યત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરઃ
પછી, પુત્રના એ વચન સાંભળી, પરાક્રમી શલ્યે પોતાની રથસેનાને લઈને જ્યાં રાજા યુધિષ્ઠિર હતા ત્યાં જઈ પહોંચ્યો.
તદાપતદ્વૈ સહસા શલ્યસ્ય સુમહદ્બલમ્ । મહૌઘવેગં સમરે વારયામાસ પાણ્ડવઃ
એ સમયે, શલ્યની મોટી સેના અચાનક ધસી આવી, પણ પાંડવે એ વહેતા પ્રવાહ જેવો હુમલો યુદ્ધમાં રોકી દીધો.
મદ્રરાજં ચ સમરે ધર્મરાજો મહારથઃ। દશભિઃ સાયકૈસ્તૂર્ણમાજઘાન સ્તનાન્તરે । નકુલઃ સહદેવશ્ચ તં સપ્તભિરજિહ્નગૈઃ
યુદ્ધમાં ધર્મરાજા એ મહારથીએ મદ્રરાજને દસ તીક્ષ્ણ બાણોથી છાતીમાં ઘાયલ કર્યો; અને નકુલ તથા સહદેવે સાત સીધા બાણોથી તેને ઘાયલ કર્યો.
મદ્રરાજોઽપિ તાન્સર્વાનાજઘાન ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ । યુધિષ્ઠિરં પુનઃ ષષ્ટ્યા વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ
મદ્રરાજે પણ બધાને ત્રણ-ત્રણ બાણોથી ઘાયલ કર્યા અને પછી યુધિષ્ઠિરને સાઠ તીક્ષ્ણ બાણોથી ફરી ઘાયલ કર્યો.
માદ્રીપુત્રૌ ચ સંભ્રાન્તૌ દ્વાભ્યાં દ્વાભ્યામતાડયત્। તતો ભીમો મહાબહુર્દૃષ્ટ્વા રાજનમાહવે
મદ્રીપુત્રો થોડાં ગભરાઈ ગયા, ત્યારે મદ્રરાજે બંનેને બે-બે બાણ મારી ઘાયલ કર્યા; એ પછી મહાબાહુ ભીમે યુદ્ધમાં રાજાને જોઈને—
મદ્રરાજવશં પ્રાપ્તં મૃત્યોરાસ્યગતં યથા। અભ્યપદ્યત સંગ્રામે યુધિષ્ઠિરમમિત્રજિત્
મદ્રરાજને જાણે મૃત્યુના મુખમાં આવી ગયો હોય એમ જોઈ, અમિત્રજિત યુધિષ્ઠિરે યુદ્ધમાં તેની સામે આગળ વધ્યો.
આપતન્નેવ ભીમસ્તુ મદ્રરાજમતાડયત્।' સર્વપારશવૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નારાચૈર્મર્મભેદિભિઃ
ભીમ પણ ધસી આવતાં, તેણે પોતાના બધા તીક્ષ્ણ, લોખંડના અણવાળાં અને અંગભેદક બાણોથી મદ્રરાજને ઘાયલ કર્યો.
તતો ભીષ્મશ્ચ દ્રોણશ્ચ સૈન્યેન મહતા વૃતૌ। રાજાનમભ્યપદ્યેતામઞ્જસા શરવર્ષિણૌ
પછી ભીષ્મ અને દ્રોણ, મોટી સેના સાથે ઘેરાયેલા, તીરની વરસાદ વરસાવતા, રાજાને ઝડપથી મળવા ગયા.
તતો યુદ્ધં મહાઘોરં પ્રાવર્તત સુદારુણમ્। અપરાં દિશમાસ્થાય દ્યોતમાને દિવાકરે
પછી, જ્યારે સૂર્ય બીજી દિશામાં તેજ પાથરી રહ્યો હતો, ત્યારે અત્યંત ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ શરૂ થયું.
તતઃ પિતા તવ ક્રુદ્ધો નિશિતૈઃ સાયકોત્તમૈઃ। આજઘાન રણે પાર્થાન્સહસેનાન્સમન્તતઃ
પછી તમારા પિતા ક્રોધિત થઈ, તીક્ષ્ણ અને ઉત્તમ તીરો વડે યુદ્ધમાં પૃથાપુત્રો અને તેમની સેના પર ચારે બાજુથી પ્રહાર કર્યો.
ભીમં દ્વાદશભિર્વિદ્ધ્વા સાત્યકિં નવભિઃ શરૈઃ । નકુલં ચ ત્રિભિર્વિદ્ધ્વા સહદેવં ચ સપ્તભિઃ
તેમણે ભીમને બાર, સાથીકીને નવ, નકુલને ત્રણ અને સહદેવને સાત તીરો માર્યા.
યુધિષ્ઠિરં દ્વાદશભિર્બાહ્વોરુરસિ ચાર્પયત્। ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તતો વિદ્ધ્વા નનાદ સુમહાબલઃ
તેમણે યુધિષ્ઠિરના હાથ અને છાતી પર બાર તીરો માર્યા; પછી ધૃષ્ટદ્યુમ્નને ઘાયલ કરીને, તે મહાબળવાન ગર્જના કરવા લાગ્યા.
તં દ્વાદશાખ્યૈર્નકુલો માધવશ્ચ ત્રિભિઃ શરૈઃ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ સપ્તત્યા ભીમસેનશ્ચ સપ્તભિઃ । યુધિષ્ઠિરો દ્વાદશભિઃ પ્રત્યવિધ્યત્પિતામહમ્
નકુલએ તેમને બાર, માધવએ ત્રણ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ને સિત્તેર, ભીમસેને સાત અને યુધિષ્ઠિરે બાર તીરો પિતામહ પર ચલાવ્યા.
દ્રોણસ્તુ સાત્યકિં વિદ્ધ્વા ભીમસેનમવિધ્યત । એકૈકં પઞ્ચભિર્બાણૈર્યમદણ્ડોપમૈઃ શિતૈઃ
દ્રોણે પહેલા સાથીકી અને પછી ભીમસેનને, બંનેને પાંચ પાંચ તીક્ષ્ણ અને મજબૂત તીરો વડે ઘાયલ કર્યા.
તૌ ચ તં પ્રત્યવિધ્યેતાં ત્રિભિસ્ત્રિભિરજિહ્મગૈઃ । તોત્રૈરિવ મહાનાગં દ્રોણં બ્રાહ્મણપુઙ્ગવમ્
બન્નેએ દ્રોણ, જે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ હતા, તેમને ત્રણ ત્રણ સીધા તીરો વડે એમ ઘાયલ કર્યા જેમ મોટા હાથીને અંકુશથી ચોટ પહોંચે.
સૌવીરા કિતવાઃ પ્રાચ્યાઃ પ્રતીચ્યોદીચ્યમાલવાઃ । અભીષાહાઃ શૂરસેનાઃ શિબયોઽથ વસાતયઃ। સંગ્રમે નાજહુર્ભીષ્મં વધ્યમાનાઃ શિતૈઃ શરૈઃ
સૌવીર, કિતવ, પૂર્વ, પશ્ચિમ, માલવ, અભીષાહ, શૂરસેન, શિબી અને વસાત જાતિના યોદ્ધાઓ, ભીષ્મના તીક્ષ્ણ તીરોની મારથી યુદ્ધમાં ટકી શક્યા નહીં.
તથૈવાન્યે મહીપાલા નાનાદેશસમાગતાઃ । પાણ્ડવાનભ્યવર્તન્ત વિવિધાયુધપાણયઃ । તથૈવ પાણ્ડવા રાજન્પરિવવ્રુઃ પિતામહમ્
એ જ રીતે, વિવિધ પ્રદેશોમાંથી આવેલા અન્ય રાજાઓએ વિવિધ શસ્ત્રો લઈને પાંડવો સામે ચડાઈ કરી; અને પાંડવો પણ, રાજા, પિતામહને ઘેરી લીધા.
સ સમન્તાત્પરિવૃતો રથૌઘૈરપરાજિતઃ । ગહનેઽગ્નિરિવોત્સૃષ્ટઃ પ્રજજ્વાલ દહન્પરાન્
અજેય ભીષ્મ ચારે બાજુથી રથોની લહેરોથી ઘેરાયેલા, જંગલમાં છૂટેલો અગ્નિ જેમ દુશ્મનોને ભસ્મ કરી રહ્યો હતો.
રથાગ્ન્યગારશ્ચાપાર્ચિરસિશક્તિગજેન્ધનઃ । શરસ્ફુલિઙ્ગો ભીષ્માગ્નિર્દદાહ ક્ષત્રિયર્ષભાન્
રથ અગ્નિકુંડ, ધનુષ્ય જ્યોત, તલવાર અને ભાલો ઇંધણ, અને તીરો ચિંચોળા બની, ભીષ્મની આગે શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયોને દહન કરી નાખ્યા.
યથા હિ સુમહાનગ્નિઃ કક્ષે ચરસિ સાનિલઃ ।' તથા ભીષ્મો મહારાજ દિવ્યમસ્ત્રમુદીરયન્
જેમ મોટો અગ્નિ પવનથી ઉશ્કેરાઈ જંગલમાં ફેલાય છે, તેમ મહારાજ, ભીષ્મે દિવ્ય અસ્ત્રનો પ્રયોગ કર્યો.
સુવર્ણપુઙ્ખૈરિષુભિર્ગાર્ધ્રપક્ષૈઃ સુતેજનૈઃ । કર્ણિનાલીકનારાચૈશ્છાદયામાસ તદ્બલમ્
સુવર્ણના પાંખ, ગૃધ્રપાંખ અને ઉત્તમ કડકવાળા તીરો, તેમજ કર્ણી, નળીકા અને નારાચ જેવા તીરો વડે તેમણે એ સેનાને ઢાંકી દીધી.