તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ । પાણ્ડવાનાં કુરૂણાં ચ સમરે વિજયૈષિણામ્
પછી પાંડવો અને કૌરવો વચ્ચે વિજય માટે જોરદાર અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું.
દૃષ્ટ્વા ભીષ્મં રણે યુદ્ધં પાણ્ડવૈરભિસંવૃતમ્। યથા મેઘૈર્મહારાજ તપાન્તે દિવિ ભાસ્કરમ્
ભીષ્મપિતામહ યુદ્ધમાં પાંડવો દ્વારા ઘેરાયેલા હતા, એ રીતે જેમ ઉનાળાના અંતે આકાશમાં સૂર્યને વાદળો ઢાંકી લે છે.
દુર્યોધનો મહારાજ દુઃશાસનમભાષત। એષ શૂરો મહેષ્વાસો ભીષ્મઃ શૂરનિષૂદનઃ
દુર્યોધને દુશાસનને કહ્યું: 'આ છે ભીષ્મ, મહાન ધનુર્ધર અને વિરોનો વિનાશક.'
છાદિતઃ પાણ્ડવૈઃ શૂરૈઃ સમન્તાદ્ભરતર્ષભ । તસ્ય કાર્યં ત્વયા વીર રક્ષણં સુમહાત્મનઃ
પાંડવોએ ચારેય બાજુથી ભીષ્મને ઘેરી લીધા છે; હે વીર, હવે એ મહાન આત્માને તું જ રક્ષા કરવી છે.
રક્ષ્યમાણો હિ સમરે ભીષ્મોઽસ્માકં પિતામહઃ । નિહન્યાત્સમરે યત્તાન્પાઞ્ચાલાન્પાણ્ડવૈઃ સહ
યુદ્ધમાં જો આપણા પિતામહ ભીષ્મની યોગ્ય રીતે રક્ષા થશે, તો એ પાંડવો અને પંચાલો બંનેને નિશ્ચિતપણે પરાજય આપશે.
તત્ર કાર્યતમં મન્યે ભીષ્મસ્યૈવાભિરક્ષણમ્ । ગોપ્તા હ્યેષ મહેષ્વાસો ભીષ્મોઽસ્માકં મહાવ્રતઃ
અહીં સૌથી મહત્વનું કામ ભીષ્મની જ રક્ષા કરવાનો છે, કારણ કે આ મહાન ધનુર્ધર અને મહાવ્રતી પિતામહ આપણો સાચો રક્ષક છે.
સ ભવાન્સર્વસૈન્યેન પરિવાર્ય પિતામહમ્ । સમરે કર્મ કુર્વાણં દુષ્કરં પરિરક્ષતુ
તેથી તું આખી સેના સાથે પિતામહને ઘેરીને, યુદ્ધમાં એના દુષ્કર કાર્યો કરતી વખતે એની રક્ષા કર.
સ એવમુક્તઃ સમરે પુત્રો દુઃશાસનસ્તવ। પરિવાર્ય સ્થિતો ભીષ્મં સૈન્યેન મહતા વૃતઃ
યુદ્ધમાં આવું કહેવામાં આવતા, તારો પુત્ર દુશાસન ભીષ્મને મોટી સેના સાથે ઘેરીને ઊભો રહ્યો.
તતઃ શતસહસ્રાણાં હયાનાં સુબલાત્મજઃ । વિમલપ્રાસહસ્તાનામૃષ્ટિતોમરધારિણામ્
પછી સુબલપુત્રે લાખ ઘોડાઓને, જેમના હાથમાં ચમકતા ભાલા અને તેજસ્વી તોમરા હતા, આગળ વધાર્યા.
દર્પિતાનાં સુવેગાનાં બલસ્થાનાં પતાકિનામ્ । શિક્ષિતૈર્યુદ્ધકુશલૈરુપેતાનાં નરોત્તમૈઃ
આ બધા ઘોડા ગર્વીલા, ઝડપી, શક્તિશાળી અને ધ્વજાવાળા હતા, અને યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓએ એમાં આરોહણ કર્યું હતું.
નકુલં સહદેવં ચ ધર્મરાજં ચ પાણ્ડવમ્ । ન્યવારયન્નરશ્રેષ્ઠાન્પરિવાર્ય સમન્તતઃ
એમણે નકુલ, સહદેવ અને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને ચારેય બાજુથી ઘેરીને રોકી દીધા.
તતો દુર્યોધનો રાજા શૂરાણાં હયસાદિનામ્ । અયુતં પ્રેષયામાસ પાણ્ડવાનાં નિવારણે
પછી રાજા દુર્યોધને દસ હજાર વીર ઘોડાસ્વાર પાંડવોને રોકવા મોકલ્યા.
તૈઃ પ્રવિષ્ટૈર્મહાવેગૈર્ગરુત્મદ્ભિરિવાહવે। ખુરાહતા ધરા રાજંશ્ચકમ્પે ચ નનાદ ચ
જ્યારે એ ઝડપી યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં પ્રવેશ્યા, ત્યારે એમના ઘોડાઓના ખુરોથી ધરા ધ્રૂજી ઉઠી અને ગર્જના કરવા લાગી.
ખુરશબ્દશ્ચ સુમહાન્વાજિનાં શુશ્રુવે તદા। મહાવંશવનસ્યેવ દહ્યમાનસ્ય પર્વતે
એ સમયે ઘોડાઓના ખુરોની ભયાનક ધ્વનિ એવી સંભળાઈ, જેમ પહાડ પર મોટા વાંસના જંગલમાં આગ લાગવાથી થતી ગડગડાટ.
ઉત્પતદ્ભિશ્ચ તૈસ્તત્ર સમુદ્ધૂતં મહદ્રજઃ। દિવાકરરથં પ્રાપ્ય ચ્છાદયામાસ ભાસ્કરમ્
અને જ્યારે એ બધા આગળ ધસી આવ્યા, ત્યારે મોટું ધૂળનું વાદળ ઊભું થયું, જે સૂર્યના રથ સુધી પહોંચી સૂર્યને ઢાંકી ગયું.
વેગવદ્ભિર્હયૈસ્તૈસ્તુ ક્ષોભિતા પાણ્ડવીક ચમૂઃ। નિપતદ્ભિર્મહાવેગૈર્હંસૈરિવ મહત્સરઃ
આ ઝડપી ઘોડાઓએ પાંડવોની સેના ગભરાવી નાખી, જેમ મોટા સરોવરમાં હંસો ઝડપથી ઊતરતા પાણીમાં ઉથલપાથલ થાય.
હેષતાં ચૈવ શબ્દેન ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન । `અન્તર્દધે મહાઞ્શબ્દસ્તેન શબ્દેન મોહિતઃ
અને ઘોડાઓની હણહણાટથી કંઈ જ દેખાતું નહોતું; એ ભયાનક અવાજ બધું જ ઢાંકી નાખતો હતો.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ। પ્રત્યઘ્નંસ્તરસા વેગં સમરે હયસાદિનામ્
પછી રાજા યુધિષ્ઠિર અને માતૃભાઈઓ નકુલ-સહદેવે યુદ્ધમાં ઘોડાસ્વારોના આકરા આક્રમણને જોરથી રોકી દીધું.
ઉદ્વૃત્તસ્ય મહારાજ પ્રાવૃટ્કાલેઽતિપૂર્યતઃ। પૌર્ણમાસ્યામમ્બુવેગં યથા વેલા મહોદધેઃ
હે મહારાજા, જેમ વરસાદના સમયમાં પૂર્ણિમાની રાતે મહાસાગરનું પાણી કિનારે આવીને ઉછળી જાય છે, એ જ રીતે એ શક્તિ પણ જોરશોરથી વહેવા લાગી.
તતસ્તે રથિનો રાજઞ્શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ। ન્યકૃન્તન્નુત્તમાઙ્ગાનિ શરેણ હયસાદિનામ્
પછી, હે રાજા, રથ પર બેઠેલા યુદ્ધવીરો વાંકાવાળાં તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘોડેસવારો અને બીજા યોદ્ધાઓના માથાં કાપી નાખતા હતા.
તે નિપેતુર્મહારાજ નિહતા દૃઢધન્વિભિઃ । નાગૈરિવ મહાનાગા યથાવદ્ગિરિગહ્વરે
મજબૂત ધનુષ્યવાળાં વીરોએ જેમ મહાનાગો પહાડની ગુફામાં બીજા સાપોને માર નાખે છે, એમ જ ઘાયલ થયેલા યોદ્ધાઓ જમીન પર ઢળી પડ્યા.
તેઽપિ પ્રાસૈઃ સુનિશિતૈઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । ન્યકૃન્તન્નુત્તમાઙ્ગાનિ વિચરન્તો દિશો દશ
એ યોદ્ધાઓ પણ દસેય દિશામાં ફરીને, તીક્ષ્ણ ભાલાં અને વાંકાવાળાં બાણોથી શત્રુઓના માથાં કાપી નાખતા હતા.
અભ્યાહતા હયારોહા ઋષ્ટિભિર્ભરતર્ષભ । અત્યજન્નુત્તમાઙ્ગાનિ ફલાનીવ મહાદ્રુમાઃ
ભારે ભાલાંથી ઘાયલ થયેલા ઘોડેસવારો, હે ભરતવંશી, મોટા વૃક્ષો ફળ છોડી દે એ રીતે પોતાનાં માથાં જમીન પર પાડી દેતા હતા.
સમાદિનો હયા રાજંસ્તત્રતત્ર નિષૂદિતાઃ। પતિતાઃ પાત્યમાનાશ્ચ પ્રત્યદૃશ્યન્ત સર્વશઃ
જ્યાં ત્યાં, હે રાજા, ઘોડેસવારો માર્યા ગયા પછી ઘોડાઓ પડતા અને ઢળી પડતા દેખાતા હતા.
વધ્યમાના હયાશ્ચૈવ પ્રાદ્રવન્ત ભયાર્દિતાઃ। યથા સિંહં સમાસાદ્ય મૃગાઃ પ્રાણપરાયણાઃ
અને ઘોડાઓ પણ જ્યારે મારવામાં આવતા, ત્યારે ભયથી ભાગી જતાં, જેમ હરણો સિંહને જોઈને પોતાનો જીવ બચાવવા દોડે છે.
પાણ્ડવાશ્ચ મહારાજ જિત્વા શત્રૂન્મહામૃધે । દધ્મુઃ શઙ્ખાંશ્ચ ભેરીશ્ચ તાડયામાસુરાહવે
પછી, હે મહારાજા, પાંડવો એ મહાયુદ્ધમાં શત્રુઓને હરાવીને શંખ વગાડ્યા અને યુદ્ધભૂમિમાં ભેરીઓ વગાડવા લાગ્યા.
તતો દુર્યોધનો દીનો દૃષ્ટ્વા સૈન્યં પરાજિતમ્ । અબ્રવીદ્રતશ્રેષ્ઠ મદ્રરાજમિદં વચઃ
પછી, દુઃખી થયેલા દુર્યોધને પોતાની સેના હારી ગઈ જોઈને, શ્રેષ્ઠ રથવીર મદ્રરાજને આ રીતે કહ્યું.
એષ પાણ્ડુસુતો જ્યેષ્ઠો યમાભ્યાં સહિતો રણે । પશ્યતાં વો મહાબાહો સેનાં દ્રાવયતિ પ્રભો
હે મહાબાહુ, જુઓ, પાંડુનો મોટો પુત્ર અને યમપુત્રો સાથે મળીને તમારી સામે તમારી આખી સેના ભગાડી રહ્યો છે.
તં વારય મહાબાહો વેલેવ મકરાલયમ્ । ત્વં હિ સંશ્રૂયસેઽત્યર્થમસહ્યબલવિક્રમઃ
હે મહાબાહુ, જેમ કિનારો સાગરના જ્વારને અટકાવે છે, એમ તું તેને રોક. કેમ કે તારી શક્તિ અને પરાક્રમ સહન કરવા જોગો નથી, એ માટે તું પ્રસિદ્ધ છે.
પુત્રસ્ય તવ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા શલ્યઃ પ્રતાપવાન્। સ યયૌ રથવંશેન યત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરઃ
પછી, પુત્રના એ વચન સાંભળી, પરાક્રમી શલ્યે પોતાની રથસેનાને લઈને જ્યાં રાજા યુધિષ્ઠિર હતા ત્યાં જઈ પહોંચ્યો.