કામયાનાઽભિરૂપાઢ્યા દિવ્યસ્ત્રી પુત્રકામ્યયા। સા ત્વયા નાનુયોક્તવ્યા કાસિ કસ્યાસિ ચાઙ્ગને
સુંદર અને ભવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ સ્વર્ગીય સ્ત્રી, જે પુત્રની ઇચ્છા રાખે છે, તેને તું કદી પૂછવું નહીં કે, 'તું કોણ છે, કઈની દીકરી છે, ઓ સ્ત્રી?'
યચ્ચ કુર્યાન્ન તત્કર્મ સા પ્રષ્ટવ્યા ત્વયાઽનઘ। સન્નિયોગાદ્ભજન્તીં તાં ભજેથા ઇત્યુવાચ તમ્
અને એ જે કંઈ કરે, એના કામ વિશે તું કદી પૂછવું નહીં; જે રીતે તે તારી સાથે જોડાય છે, એ રીતે તું તેને સ્વીકારી લે — એમ તેણે કહ્યું.
એવં સંદિશ્ય તનયં પ્રતીપઃ શાન્તનું તદા। સ્વે ચ રાજ્યેઽભિષિચ્યૈનં વનં રાજા વિવેશ હ
આ રીતે પુત્રને સમજાવીને પ્રતિપે એ સમયે પોતાના રાજ્યમાં શાંતનુને રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યો અને પોતે રાજા વનમાં પ્રવેશ્યા.
સ રાજા શાન્તનુર્ધીમાન્દેવરાજસમદ્યુતિઃ। `બભૂવ સર્વલોકસ્ય સત્યવાગિતિ સંમતઃ
એ રાજા શાંતનુ, બુદ્ધિશાળી અને દેવરાજ જેવો તેજસ્વી, સર્વ લોકોમાં સત્ય બોલનાર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
પીનસ્કન્ધો મહાબાહુર્મત્તવારણવિક્રમઃ। અન્વિતઃ પરિપૂર્ણાર્થૈઃ સર્વૈર્નૃપતિલક્ષણૈઃ
પાટલા ખભા, મજબૂત બાહુઓ અને ઉન્મત્ત હાથી જેવી તાકાત ધરાવતા, બધા રાજલક્ષણો અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત હતા.
અમાત્યલક્ષણોપેતઃ ક્ષત્રધર્મવિશેષવિત્। વશે ચક્રે મહીમેકો વિજિત્ય વસુધાધિપાન્
સારા મંત્રીઓ જેવી ગુણવત્તા ધરાવતા અને ક્ષત્રિય ધર્મના વિશેષ જ્ઞાતા, એકલા જ આખી ધરતીને જીતીને પોતાના વશમાં કરી લીધી.
વેદાનાગમયત્કૃત્સ્નાન્રાજધર્માંશ્ચ સર્વશઃ। ઈજે ચ બહુભિઃ સત્રૈઃ ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ
તેમણે સમગ્ર વેદોનું અધ્યયન કરાવ્યું અને રાજધર્મનું પાલન કરાવ્યું; અનેક યજ્ઞો અને વિધિઓ કરીને ઘણું દાન આપ્યું.
તર્પયામાસ વિપ્રાંશ્ચ વેદાધ્યયનકોવિદાન્। રત્નૈરુચ્ચાવચૈર્ગોભિર્ગ્રામૈરશ્વૈર્ધનૈરપિ
તેમણે વેદઅભ્યાસમાં નિપુણ બ્રાહ્મણોને વિવિધ રત્નો, ગાયો, ગામો, ઘોડા અને ધનથી સંતોષ્યા.
વયોરૂપેણ સંપન્નઃ પૌરુષેણ બલેન ચ। ઐશ્વર્યેણ પ્રતાપેન વિક્રમેણ ધનેન ચ
ઉંમર અને સૌંદર્યમાં, પુરુષાર્થ અને બળમાં, સંપત્તિ, વૈભવ, પરાક્રમ અને ધનમાં તેઓ સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
વર્તમાનશ્ચ સત્યેન સર્વધર્મવિશારદઃ। તં મહીપં મહીપાલા રાજરાજમકુર્વત
સત્યમાં સ્થિત અને સર્વ ધર્મોમાં નિષ્ણાત એવા મહાન રાજાને અન્ય રાજાઓએ રાજાધિરાજ બનાવ્યો.
વીતશોકભયાબાધાઃ સુખસ્વપ્નપ્રબોધાઃ। શ્રિયા ભરતશાર્દૂલ સમપદ્યન્ત ભૂમિપાઃ
શોક, ભય અને પીડાથી મુક્ત, સુખથી ઊંઘતા અને જાગતા, એ રાજાઓ, હે ભરતવંશી, સમૃદ્ધ બન્યા.
નિયમૈઃ સર્વવર્ણાનાં બ્રહ્મોત્તરમવર્તત। બ્રાહ્મણાભિમુખં ક્ષત્રં ક્ષત્રિયાભિમુખા વિશઃ
નિયમથી બધા વર્ણો બ્રાહ્મણોને સર્વોચ્ચ માનતા; ક્ષત્રિયોએ બ્રાહ્મણોને અને વૈશ્યોએ ક્ષત્રિયોને અનુસર્યા.
બ્રહ્મક્ષત્રાનુકૂલાંશ્ચ શૂદ્રાઃ પર્યચરન્વિશઃ। એવં પશુવરાહાણાં તથૈવ મૃગપક્ષિણામ્
શૂદ્રોએ ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયોનું સેવન કર્યું; એ જ રીતે પશુ, વરાહ, હરણ અને પક્ષીઓમાં પણ એ જ વ્યવસ્થા હતી.
શાન્તનાવથ રાજ્યસ્થે નાવર્તત વૃથા વધઃ। અસુખાનામનાથાનાં તિર્યગ્યોનિષુ વર્તતામ્
શાંતનુના રાજ્યમાં રહેતા સમયે, અનાવશ્યક હત્યા કદી થતી નહોતી, દુઃખી, અનાથ કે પ્રાણીઓમાં પણ નહીં.
સ એવ રાજા સર્વેષાં ભૂતાનામભવત્પિતા। સ હસ્તિનામ્નિ ધર્માત્મા વિહરન્કુરુનન્દનઃ
એ રાજા સર્વ જીવનો પિતા બન્યા; ધર્મનિષ્ઠ એવા એ કુરુવંશી હસ્તિનાપુરમાં આનંદથી રહેતા.
તેજસા સૂર્યકલ્પોઽભૂદ્વાયુના ચ સમો બલે। અન્તકપ્રતિમઃ કોપે ક્ષમયા પૃથિવીસમઃ
તેજમાં તેઓ સૂર્ય સમાન, બળમાં પવન સમાન, ક્રોધમાં યમ સમાન અને ક્ષમામાં ધરતી જેવી હતા.
બભૂવ રાજા સુમતિઃ પ્રજાનાં સત્યવિક્રમઃ। સ વનેષુ ચ રમ્યેષુ શૈલપ્રસ્રવણેષુ ચ
એ રાજા સુમતિ અને સત્ય પરાક્રમવાળા, પ્રજાના હિતેચ્છુ હતા; તેઓ સુંદર વનો અને પર્વતના ઝરણાઓમાં આનંદ પામતા.
ચચાર મૃગયાશીલઃ શાન્તનુર્વનગોચરઃ। સ મૃગાન્મહિષાંશ્ચૈવ વિનિઘ્નન્રાજસત્તમઃ
શાંતનુને શિકારનો શોખ હતો, તેઓ વનમાં ફરતા; એ શ્રેષ્ઠ રાજા હરણ અને ભેંસોનો શિકાર કરતા.
ગઙ્ગામનુ ચચારૈકઃ સિદ્ધચારણસેવિતામ્। સ કદાચિન્મહારાજ દદર્શ પરમાં સ્ત્રિયમ્
એકલો તે ગંગાના કિનારે ફરતો રહ્યો, જ્યાં સિદ્ધો અને ચરણો રહેતા હતા. એ સમયે, હે મહારાજ, તેણે એક અનન્ય સ્ત્રીને જોયી.
જાજ્વલ્યમાનાં વપુષા સાક્ષાચ્છ્રિયમિવાપરામ્। સર્વાનવદ્યાં સુદતીં દિવ્યાભરણભૂષિતામ્
એના રૂપમાં એવી તેજસ્વિતા હતી કે જાણે સમૃદ્ધિ પોતે અવતરેલી હોય. એ સર્વે રીતે નિર્દોષ, સુંદર દાંતવાળી અને દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન હતી.
સૂક્ષ્મામ્બરધરામેકાં પદ્મોદરસમપ્રભામ્। `સ્નાતગાત્રાં ધૌતવસ્ત્રાં ગઙ્ગાતીરરુહે વને
સૂક્ષ્મ વસ્ત્ર પહેરેલી, એનું રંગ કમળના ગર્ભ જેવું તેજવાળું હતું. તાજું સ્નાન કરેલું શરીર, ધોઈને પહેરેલા કપડાં, એ ગંગા કિનારે જંગલમાં ઊભી હતી.
પ્રકીર્ણકેશીં પાણિભ્યાં સંસ્પૃશન્તીં શિરોરુહાન્। રૂપેણ વયસા કાન્ત્યા શરીરાવયવૈસ્તથા
એના વાળ ખુલ્લા હતા, અને એ પોતાના હાથથી વાળ સ્પર્શતી હતી. સુંદરતા, યુવાની, આકર્ષણ અને શરીરના દરેક અંગમાં એ અનન્ય હતી.
હાવભાવવિલાસૈશ્ચ લોચનાઞ્ચલવિક્રિયૈઃ। શ્રોણીભારેણ મધ્યેન સ્તનાભ્યામુરસા દૃશા
એના હાવભાવ, અભિવ્યક્તિ, રમૂજી નજરો, આંખોની ચપળતા, ભરાવદાર કટિ, પાતળી કમર, ઉન્નત સ્તનો, છાતી અને નજરથી—
કવરીભરેણ પાદાભ્યામિઙ્ગિતેન સ્મિતેન ચ। કોકિલાલાપસંલ્લાપૈર્ન્યક્કુર્વન્તીં ત્રિલોકગામ્
ઘણા વાળ, સુંદર પગ, નાજુક ઇશારા અને મીઠા સ્મિતથી; કોયલ જેવી મીઠી વાણી અને મધુર વાતોથી એ ત્રણેય લોકની સુંદરતાને પણ હલાવી દેતી હતી.
વાણીં ચ ગિરિજાં લક્ષ્મીં યોષિતોન્યાઃ સુરાઙ્ગનાઃ। સા ચ શાન્તનુમબ્યાગાદલક્ષ્મીમપકર્ષતી
એની વાણી, બોલ, સૌંદર્ય, કળા અને આકર્ષણ સરસ્વતી, પાર્વતી, લક્ષ્મી અને અન્ય દેવાંગનાઓને પણ ઓછું પાડતા હતા; એ શાંત સ્વરૂપે આવી, સર્વ દુર્ભાગ્યને દૂર કરતી હતી.
તાં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટરોમાઽભૂદ્વિસ્મિતો રૂપસંપદા। પિબન્નિવ ચ નેત્રાભ્યાં નાતૃપ્યત નરાધિપઃ
એને જોઈને રાજાના રોમકૂંપો ઊભા થઈ ગયા; એના રૂપ અને તેજથી આશ્ચર્યચકિત થઈ, રાજા આંખે જોઈને પણ તૃપ્ત થતો ન હતો.
સા ચ દૃષ્ટ્વૈવ રાજાનં વિચરન્તં મહાદ્યુતિમ્। સ્નેહાદાગતસૌહાર્દા નાતૃપ્યત વિલાસિની
અને એ સ્ત્રીએ પણ રાજાને ત્યાં ફરતો જોઈ, એના પ્રભાથી આકર્ષાઈ, મનમાં સ્નેહ અને સૌહાર્દ અનુભવ્યું; રમૂજી સ્વભાવથી એ પણ એને જોઈને તૃપ્ત થતી ન હતી.
ગઙ્ગા કામેન રાજાનં પ્રેક્ષમાણા વિલાસિની। ચઞ્ચૂર્યતાગ્રતસ્તસ્ય કિન્નરીવાપ્સરોપમા
ગંગાએ ઇચ્છાથી ભરાઈને રાજાને રમૂજી નજરોથી જોઈ, એની આંખો સતત ચમકતી હતી; એ કિનારી કે અપ્સરા જેવી મનમોહક લાગી.
દૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્ટરૂપોઽભૂદ્દર્શનાદેવ શાન્તનુઃ। રૂપેણાતીત્ય તિષ્ઠન્તીં સર્વા રાજન્યયોષિતઃ
માત્ર એના દર્શનથી શાંતનુ આનંદિત દેખાવા લાગ્યા; એ સૌંદર્યમાં તમામ રાજવી સ્ત્રીઓથી પણ આગળ હતી.
તામુવાચ તતો રાજા સાન્ત્વયઞ્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા। દેવી વા દાનવી વા ત્વં ગન્ધર્વી ચાથવાઽપ્સરાઃ
પછી રાજાએ એ સ્ત્રીને મીઠા અને શાંત વચનથી પૂછ્યું: 'તમે દેવી છો, દાનવી છો, ગંધર્વી કે અપ્સરા છો?'