ચર્મભિશ્ચામરૈશ્ચિત્રૈઃ પતાકાભિશ્ચ મારિષ । છત્રૈઃ સિતૈર્હેમદણ્ડૈશ્ચામરૈશ્ચ સમન્તતઃ
શીલ્ડ, રંગીન પંખા, ધ્વજાઓ, સફેદ છત્રો સોનાની ડંડીઓ સાથે અને ચારે તરફ પંખા વડે,
વિશીર્ણૈર્વિપ્રધાવન્તો દૃશ્યન્તે સ્મ દિશો દશ। નવમેઘપ્રતીકાશા જલદોપમનિઃસ્વનાઃ
તેઓ તૂટેલા ધ્વજ સાથે દસેય દિશામાં ભાગતા દેખાયા, કાળા વાદળ જેવા જણાતા અને તેમના અવાજ વીજળીના ગર્જનાની જેમ હતો.
તથૈવ દન્તિભિર્હીના ગજારોહા વિશાંપતે। પ્રધાવન્તોઽન્વદૃશ્યન્ત તવ તેષાં ચ સંકુલે
એ જ રીતે, હે લોકોના સ્વામી, હાથી વિના રહી ગયેલા હાથીસ્વારો પણ તારા અને તેમના ગૂંચવણભર્યા યુદ્ધમાં દોડતા દેખાયા.
નાનાદેશસમુત્થાંશ્ચ તુરગાન્હેમભીષિતાન્ । વાતાયમાનાનદ્રાક્ષં શતશોઽથ સહસ્રશઃ
હુંએ જુદા-જુદા પ્રદેશોમાંથી આવેલા સોનાથી શોભિત એવા સૈંકડો-હજારો ઘોડા વાવાઝોડા જેવી દોડતા જોયા.
અશ્વારોહાન્હતૈરશ્વૈર્ગૃહીતાસન્સમન્તતઃ । દ્રવમાણાનપશ્યામ દ્રાવ્યમાણાંશ્ચ સંયુગે
અમે જોયું કે, ઘોડેસ્વારોના ઘોડા માર્યા ગયા અને તેઓ ચારે બાજુથી પકડાઈ રહ્યા હતા; કેટલાંક યુદ્ધમાં ભાગી રહ્યા હતા અને કેટલાંક હંફાવી રહ્યા હતા.
ગજો ગજં સમાસાદ્ય દ્રવમાણં મહાહવે । યયૌ પ્રમૃદ્ય તરસા પાદાતાન્વાજિનસ્તથા । તથૈવ ચ રથાન્રાજન્પ્રમમર્દ રણે ગજઃ
મહાયુદ્ધમાં, એક હાથી બીજા ભાગતા હાથીને પકડીને જોરથી પીસી નાખતો; એ જ રીતે, ઘોડેસ્વારો પદાતીઓને પીસી નાખતા અને હાથીઓ પણ રણમાં રથોને પીસી નાખતા, હે રાજા.
રથાશ્ચૈવ સમાસાદ્ય પતિતાંસ્તુરગાન્ભુવિ। વ્યમૃદ્ગન્સમરે રાજંસ્તુરગાંશ્ચ નરાન્રમે
રથોએ જમીન પર પડેલા ઘોડાઓને ટકરાઈને યુદ્ધમાં કચડી નાખ્યા, રાજા, અને એ જ રીતે ઘોડા અને માણસોને પણ પામળી નાખ્યા.
એવં તે બહુધા રાજન્પ્રત્યમૃદ્ગન્પરસ્પરમ્। `દૃશ્યન્તેસ્મ મહાબાહો તત્રતત્ર મહાબલાઃ
એ રીતે, રાજા, શક્તિશાળી યુધ્ધાઓએ એકબીજાને અનેક રીતે પામળી નાખ્યા; અહીં-ત્યાં મહાબળીઓ પોતાની શક્તિ બતાવતા જોવા મળતા.
તસ્મિન્રૌદ્રે તથા યુદ્ધે વર્તમાને મહાભયે। પ્રાવર્તત નદી ઘોરા શોમિતાન્ત્રતરઙ્ગિણી
એ ભયાનક યુદ્ધમાં, ભયના માહોલ વચ્ચે, લોહી અને માંસની લહેરોવાળી ભયાનક નદી વહેવા લાગી.
અસ્થિસઙ્ઘાતસંબાધા કેશશૈવલાદ્વલા । રથહ્રદા શરાવર્તા હયમીના દુરાસદા
એ નદી હાડકાંના ઢગલાંથી ભરાઈ ગઈ હતી, વાળ પાણીમાં વનસ્પતિ જેવાં ગૂંચવાઈ ગયા હતા, રથના તળાવ, બાણના ઘૂમરાળા, અને ઘોડા માછલીઓ જેવાં હતાં, જેને નજીક જવું અશક્ય હતું.
શીર્ષોપલસમાકીર્ણા હસ્તિગ્રાહસમાકુલા । કવચોષ્ણીષફેનૌઘા ધનુર્વેગાસિકચ્છપા
એ નદી કપાયેલા માથાંઓથી પથ્થર જેવી થઈ ગઈ હતી, હાથીઓ મગર જેવાં હતાં, કવચ અને પાગડી એના ફેન હતા, અને ધનુષ્ય-તલવાર કાચબાં જેવાં હતાં.
શઙ્ખનક્રૌઘસંકીર્ણા છત્રકૂર્મરથોડુપા।' પતાકાધ્વજવૃક્ષાઢ્યા મર્ત્યકૂલાપહારિણી । ક્રવ્યાદહંસસંકીર્ણા યમરાષ્ટ્રવિવર્ધની
શંખ અને મગરથી ભરેલી, છત્ર, ઢાલ, રથ અને તારાઓથી શોભાયમાન, ધ્વજ અને પટાકા વૃક્ષો જેવાં, કિનારાઓ મૃતદેહોથી ભરેલા, એ નદી લાશોને વહેતી લઈ જતી, ગિધ અને હંસ સાથે ભળી ગયેલી, યમરાજના રાજ્યને વધારતી હતી.
તાં નદીં ક્ષત્રિયાઃ શૂરા રથનાગહયપ્લવૈઃ । પ્રતેરુર્બહવો રાજન્ભયં ત્યક્ત્વા મહારથાઃ
એ નદીમાં બહાદુર ક્ષત્રિયોએ રથ, હાથી, ઘોડા અને નૌકાથી ડર છોડીને મોટી સંખ્યામાં પાર કર્યું, રાજા.
અપોવાહ રણે ભીરૂન્કશ્મલેનાભિસંવૃતાન્। યથા વૈતરણી પ્રેતાન્પ્રેતરાજપુરં પ્રતિ
યુદ્ધમાં ડરેલા અને મૂંઝાયેલા લોકોને એ નદી વહેતી લઈ ગઈ, જેમ વૈતરણી મૃતકોને યમરાજના શહેર તરફ લઈ જાય છે.
પ્રાક્રોશન્ક્ષત્રિયાસ્તત્ર દૃષ્ટ્વા તદ્વૈશસં મહત્। દુર્યોધનાપરાધેન ગચ્છન્તિ ક્ષત્રિયાઃ ક્ષયમ્
ત્યાં ક્ષત્રિયોએ એ મહાન વિપત્તિ જોઈને રડતાં કહ્યું: 'દુર્યોધનના દુષ્કર્મથી ક્ષત્રિયો નાશ પામી રહ્યા છે.'
ગુણવત્સુ કથં દ્વેષં ધૃતરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ । કૃતવાન્પાણ્ડુપુત્રેષુ પાપાત્મા લોભમોહિતઃ
ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ, જે મનુષ્યોનો સ્વામી છે, સારા પાંડુપુત્રો પર કેમ દ્વેષ રાખ્યો? લોભ અને મોહથી અંધ બનીને એણે પાપ કર્યું.
એવં બહુવિધા વાચઃ શ્રૂયન્તે સ્મ પરસ્પરમ્ । પાણ્ડવસ્તવસંયુક્તાઃ પુત્રાણાં તે સુદારુણાઃ
એ રીતે, અનેક પ્રકારની કઠોર વાતો એકબીજામાં સંભળાતી હતી, પાંડવો સાથે જોડાયેલા તમારા પુત્રોની નિંદા કરતી.
તા નિશમ્ય તતો વાચઃ સર્વયોધૈરુદાહૃતાઃ। આગસ્કૃત્સર્વલોકસ્ય પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ
બધા યોદ્ધાઓએ એવી વાતો કરી, સાંભળીને તમારો પુત્ર દુર્યોધન આખા જગતનું અપકર્મનું કારણ બન્યો.
ભીષ્મં દ્રોણં કૃપં ચૈવ શલ્યં ચોવાચ ભારત। યુધ્યધ્વમનહંકરાઃ કિં ચિરં કુરુથેતિ ચ
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ અને શલ્યને દુર્યોધને કહ્યું: 'અહંકાર છોડીને યુદ્ધ કરો! શું માટે વિલંબ કરો છો?'
ઇતિ દુર્યોધનોત્સૃષ્ટાઃ સર્વે યુયુધિરે નૃપાઃ' તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં કુરૂણાં પાણ્ડવૈઃ સહ। અક્ષદ્યૂતકૃતં રાજન્સુઘોરં વૈશસં તદા
એ રીતે, દુર્યોધનના આદેશે બધા રાજાઓ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા; પછી કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચેનું ભયાનક અને વિનાશક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે અક્ષય જુગારના કારણે થયું હતું, રાજા.
યત્પુરા ન નિગૃહ્ણાસિ વાર્યમાણો મહાત્મભિઃ । વૈચિત્રવીર્ય તસ્યેદં ફલં પશ્ય સુદારુણમ્
જે તું પહેલા મહાન આત્માઓએ રોકવા કહ્યું છતાં રોક્યું નહીં, વૈચિત્રવીર્ય, એનું આ ભયાનક પરિણામ હવે જોઈ લે.
ન હિ પાણ્ડુસુતા રાજન્સસૈન્યાઃ સપદાનુગાઃ । રક્ષન્તિ સમરે પ્રાણાન્કૌરવા વાપિ સંયુગે
પાંડુપુત્રો કે કૌરવો, પોતાના સૈન્ય અને અનુયાયીઓ સાથે, યુદ્ધમાં પોતાનું જીવન બચાવતા નથી, રાજા.
એતસ્માત્કારણાદ્ધોરો વર્તતે સ્વજનક્ષયઃ । દૈવાદ્વા પુરુષવ્યાઘ્ર તવ ચાપનયાન્નૃપ
આ કારણથી જ, પુરુષશ્રેષ્ઠ, ભયાનક સ્વજનોનો વિનાશ થઈ રહ્યો છે, ભલે તે દૈવથી હોય કે તારી ખોટી કરણીથી, રાજા.
અર્જુનસ્તાન્નરવ્યાઘ્રઃ સુશર્માનુચરાન્નૃપાન્ । અનયત્પ્રેતરાજસ્ય સદનં સાયકૈઃ શિતૈઃ
અર્જુને, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, સુશર્માના અનુયાયી રાજાઓને તીક્ષ્ણ બાણોથી યમરાજના ઘર પહોંચાડી દીધા.
સુશર્માપિ તતો બાણૈઃ પાર્થં વિવ્યાધ સંયુગે। વાસુદેવં ચ સપ્તત્યા પાર્થં ચ નવભિઃ પુનઃ
પછી સુશર્માએ યુદ્ધમાં પાર્થે તીરો માર્યા; વાસુદેવને સિત્તેર તીરો મારી, અને ફરીથી પાર્થેને નવ તીરો માર્યા.
તં નિવાર્ય શરૌઘેણ સક્રુસૂનુર્મહારથઃ । સુશર્મણો રણે યોધાન્પ્રાહિણોદ્યમસાદનમ્
કુંતીપુત્ર મહારથીએ તીરોની વરસાદથી તેને અટકાવી, સુશર્માના યોદ્ધાઓને યુદ્ધમાં હરાવી દીધા.
તે વધ્યમાનાઃ પાર્થેન કાલેનેવ યુગક્ષયે। વ્યદ્રવન્ત રણે રાજન્ભયે જાતે મહારથાઃ
પાર્થેના હાથેથી, જાણે યુગના અંતે સમયના પ્રહારે, મોટા યોદ્ધાઓ યુદ્ધભૂમિ પર ભયથી ભાગી પડ્યા, રાજન.
ઉત્સૃજ્ય તુરગાન્કેચિદ્રથાન્કેચિચ્ચ મારિષ। ગજાનન્યે સમુત્સૃજ્ય પ્રાદ્રવન્ત દિશો દશ
કેટલાંકએ પોતાના ઘોડા છોડી દીધા, કેટલાંકએ રથ છોડી દીધા, મરીષ; બીજાઓએ હાથીઓ છોડી દઈ દસ દિશામાં દોડી ગયા.
અપરે તુ તદાદાય વાજિનાગરથાન્રણે । ત્વરયા પરયા યુક્તાઃ પ્રાદ્રવન્ત વિશાંપતે
બીજાઓએ તો પોતાના ઘોડા, હાથી અને રથ લઈને યુદ્ધમાં જલદીથી ભાગી ગયા, લોકોના સ્વામી.
પાદાતાશ્ચાપિ શસ્ત્રાણિ સમુત્સૃજ્ય મહારણે । નિરપેક્ષા વ્યધાવન્ત તેનતેન સ્મ ભારત
પદાતિઓએ પણ મહાયુદ્ધમાં પોતાના શસ્ત્રો ફેંકી દીધા અને નિર્ભય થઈને અહીં-ત્યાં દોડવા લાગ્યા, ભારત.