તથૈવ તાવકાઃ સર્વે ભીષ્મરક્ષાર્થમુદ્યતાઃ । પ્રત્યુદ્યયુઃ પાણ્ડુસેનાં સહસૈન્યા નરાધિપ
એ જ રીતે, ભીષ્મની રક્ષા માટે તારા બધા લોકો પણ પોતાની સેનાઓ સાથે પાંડવોની સેના સામે આગળ વધ્યા, હે રાજાધિરાજ.
તત્રાસીત્સુમહદ્યુદ્ધં તવ તેષાં ચ સંકુલમ્ । નરાશ્વરથનાગાનાં યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્
ત્યાં તારા અને તેમના વચ્ચે ભયંકર અને ગૂંચવણભર્યું યુદ્ધ થયું, જેમાં માણસો, ઘોડા, રથ અને હાથીઓ અથડાયા અને યમરાજના રાજ્યમાં વધારો થયો.
રથી રથિનમાસાદ્ય પ્રાહિણોદ્યમસાદનમ્। તથેતરાન્સમાસાદ્ય નરનાગાશ્વસાદિનઃ
રથસ્વારોએ રથસ્વારોને મળીને એકબીજાને વિનાશ તરફ ધકેલ્યા; એ જ રીતે, પદાતીઓ, હાથીઓ અને ઘોડેસ્વારો પણ પોતાના સમકક્ષો સામે ટકરાયા.
અનયન્પરલોકાય શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । શરૈશ્ચ વિવિધૈર્ઘોરૈસ્તત્રતત્ર વિશાંપતે
તેઓએ તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા બાણોથી દુશ્મનોને પરલોકે મોકલ્યા; અને વિવિધ ભયાનક બાણોથી સર્વત્ર ઘાત કર્યા, હે લોકોના સ્વામી.
રથાસ્તુ રથિભિર્હીના હતસારથયસ્તથા । વિપ્રદ્રુતાશ્વાઃ સમરે દિશો જગ્મુઃ સમન્તતઃ
જે રથો પોતાના યોદ્ધાઓ અને રથચાલકો વિના રહી ગયા હતા, તેમના ઘોડા યુદ્ધમાં ચારે બાજુ ભાગી ગયા અને રણભૂમિ પર વિખેરાઈ ગયા.
મૃદ્ગન્તસ્તે નરાન્રાજન્હયાંશ્ચ સુબહૂન્રણે। વાતાયમાના દૃશ્યન્તે ગન્ધર્વનગરોપમાઃ
રાજા, યુદ્ધમાં ઘણા માણસો અને ઘોડા પીસાઈ ગયા અને વાવાઝોડા જેવી દૃશ્યે ઉડી જતા જણાતા, જાણે ગંધર્વોના ઉડતા નગરો હોય.
રથિનશ્ચ રથૈર્હીના વર્મિણસ્તેજસા યુતાઃ। કુણ્ડલોષ્ણીષિણઃ સર્વે નિષ્કાઙ્ગદવિભૂષણાઃ
રથ વિહોણા થયેલા રથયોદ્ધાઓ પણ કવચ પહેરીને, તેજસ્વી અને કુંડલ, પાગ અને સોનાના કાંડા પહેરીને ચમકી ઉઠ્યા.
દેવપુત્રસમાઃ સર્વે શૌર્યે શક્રસમા યુધિ। ઋદ્ધ્યા વૈશ્રવણાં ચાતિ નયેન ચ બૃહસ્પતિમ્
તેઓ બધા પરાક્રમમાં દેવપુત્રો જેવા, યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સમાન, ધનમાં કુબેરથી પણ વધારે અને બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ જેવાં જણાતા.
સર્વલોકેશ્વરાઃ શૂરાસ્તત્રતત્ર વિશાંપતે। વિપ્રદ્રુતા વ્યદૃશ્યન્ત પ્રાકૃતા ઇવ માનવાઃ
હે લોકોના સ્વામી, એ સર્વલોકના સ્વામી અને શૂરવીર અહીં-ત્યાં ભાગતા દેખાયા, જાણે સામાન્ય માણસો હોય એમ.
દન્તિનશ્ચ નરશ્રેષ્ઠ હીનાઃ પરમસાદિભિઃ । મૃદ્ગન્તઃ સ્વાન્યનીકાનિ નિપેતુઃ સર્વશબ્દગાઃ
અને શ્રેષ્ઠ માણસો, હાથીસ્વારો, પોતાના શક્તિશાળી હાથીઓ વિના રહી ગયા અને પોતાના જ પાંખો પીસી પડ્યા, અને બધાએ મોટો અવાજ કર્યો.
ચર્મભિશ્ચામરૈશ્ચિત્રૈઃ પતાકાભિશ્ચ મારિષ । છત્રૈઃ સિતૈર્હેમદણ્ડૈશ્ચામરૈશ્ચ સમન્તતઃ
શીલ્ડ, રંગીન પંખા, ધ્વજાઓ, સફેદ છત્રો સોનાની ડંડીઓ સાથે અને ચારે તરફ પંખા વડે,
વિશીર્ણૈર્વિપ્રધાવન્તો દૃશ્યન્તે સ્મ દિશો દશ। નવમેઘપ્રતીકાશા જલદોપમનિઃસ્વનાઃ
તેઓ તૂટેલા ધ્વજ સાથે દસેય દિશામાં ભાગતા દેખાયા, કાળા વાદળ જેવા જણાતા અને તેમના અવાજ વીજળીના ગર્જનાની જેમ હતો.
તથૈવ દન્તિભિર્હીના ગજારોહા વિશાંપતે। પ્રધાવન્તોઽન્વદૃશ્યન્ત તવ તેષાં ચ સંકુલે
એ જ રીતે, હે લોકોના સ્વામી, હાથી વિના રહી ગયેલા હાથીસ્વારો પણ તારા અને તેમના ગૂંચવણભર્યા યુદ્ધમાં દોડતા દેખાયા.
નાનાદેશસમુત્થાંશ્ચ તુરગાન્હેમભીષિતાન્ । વાતાયમાનાનદ્રાક્ષં શતશોઽથ સહસ્રશઃ
હુંએ જુદા-જુદા પ્રદેશોમાંથી આવેલા સોનાથી શોભિત એવા સૈંકડો-હજારો ઘોડા વાવાઝોડા જેવી દોડતા જોયા.
અશ્વારોહાન્હતૈરશ્વૈર્ગૃહીતાસન્સમન્તતઃ । દ્રવમાણાનપશ્યામ દ્રાવ્યમાણાંશ્ચ સંયુગે
અમે જોયું કે, ઘોડેસ્વારોના ઘોડા માર્યા ગયા અને તેઓ ચારે બાજુથી પકડાઈ રહ્યા હતા; કેટલાંક યુદ્ધમાં ભાગી રહ્યા હતા અને કેટલાંક હંફાવી રહ્યા હતા.
ગજો ગજં સમાસાદ્ય દ્રવમાણં મહાહવે । યયૌ પ્રમૃદ્ય તરસા પાદાતાન્વાજિનસ્તથા । તથૈવ ચ રથાન્રાજન્પ્રમમર્દ રણે ગજઃ
મહાયુદ્ધમાં, એક હાથી બીજા ભાગતા હાથીને પકડીને જોરથી પીસી નાખતો; એ જ રીતે, ઘોડેસ્વારો પદાતીઓને પીસી નાખતા અને હાથીઓ પણ રણમાં રથોને પીસી નાખતા, હે રાજા.
રથાશ્ચૈવ સમાસાદ્ય પતિતાંસ્તુરગાન્ભુવિ। વ્યમૃદ્ગન્સમરે રાજંસ્તુરગાંશ્ચ નરાન્રમે
રથોએ જમીન પર પડેલા ઘોડાઓને ટકરાઈને યુદ્ધમાં કચડી નાખ્યા, રાજા, અને એ જ રીતે ઘોડા અને માણસોને પણ પામળી નાખ્યા.
એવં તે બહુધા રાજન્પ્રત્યમૃદ્ગન્પરસ્પરમ્। `દૃશ્યન્તેસ્મ મહાબાહો તત્રતત્ર મહાબલાઃ
એ રીતે, રાજા, શક્તિશાળી યુધ્ધાઓએ એકબીજાને અનેક રીતે પામળી નાખ્યા; અહીં-ત્યાં મહાબળીઓ પોતાની શક્તિ બતાવતા જોવા મળતા.
તસ્મિન્રૌદ્રે તથા યુદ્ધે વર્તમાને મહાભયે। પ્રાવર્તત નદી ઘોરા શોમિતાન્ત્રતરઙ્ગિણી
એ ભયાનક યુદ્ધમાં, ભયના માહોલ વચ્ચે, લોહી અને માંસની લહેરોવાળી ભયાનક નદી વહેવા લાગી.
અસ્થિસઙ્ઘાતસંબાધા કેશશૈવલાદ્વલા । રથહ્રદા શરાવર્તા હયમીના દુરાસદા
એ નદી હાડકાંના ઢગલાંથી ભરાઈ ગઈ હતી, વાળ પાણીમાં વનસ્પતિ જેવાં ગૂંચવાઈ ગયા હતા, રથના તળાવ, બાણના ઘૂમરાળા, અને ઘોડા માછલીઓ જેવાં હતાં, જેને નજીક જવું અશક્ય હતું.
શીર્ષોપલસમાકીર્ણા હસ્તિગ્રાહસમાકુલા । કવચોષ્ણીષફેનૌઘા ધનુર્વેગાસિકચ્છપા
એ નદી કપાયેલા માથાંઓથી પથ્થર જેવી થઈ ગઈ હતી, હાથીઓ મગર જેવાં હતાં, કવચ અને પાગડી એના ફેન હતા, અને ધનુષ્ય-તલવાર કાચબાં જેવાં હતાં.
શઙ્ખનક્રૌઘસંકીર્ણા છત્રકૂર્મરથોડુપા।' પતાકાધ્વજવૃક્ષાઢ્યા મર્ત્યકૂલાપહારિણી । ક્રવ્યાદહંસસંકીર્ણા યમરાષ્ટ્રવિવર્ધની
શંખ અને મગરથી ભરેલી, છત્ર, ઢાલ, રથ અને તારાઓથી શોભાયમાન, ધ્વજ અને પટાકા વૃક્ષો જેવાં, કિનારાઓ મૃતદેહોથી ભરેલા, એ નદી લાશોને વહેતી લઈ જતી, ગિધ અને હંસ સાથે ભળી ગયેલી, યમરાજના રાજ્યને વધારતી હતી.
તાં નદીં ક્ષત્રિયાઃ શૂરા રથનાગહયપ્લવૈઃ । પ્રતેરુર્બહવો રાજન્ભયં ત્યક્ત્વા મહારથાઃ
એ નદીમાં બહાદુર ક્ષત્રિયોએ રથ, હાથી, ઘોડા અને નૌકાથી ડર છોડીને મોટી સંખ્યામાં પાર કર્યું, રાજા.
અપોવાહ રણે ભીરૂન્કશ્મલેનાભિસંવૃતાન્। યથા વૈતરણી પ્રેતાન્પ્રેતરાજપુરં પ્રતિ
યુદ્ધમાં ડરેલા અને મૂંઝાયેલા લોકોને એ નદી વહેતી લઈ ગઈ, જેમ વૈતરણી મૃતકોને યમરાજના શહેર તરફ લઈ જાય છે.
પ્રાક્રોશન્ક્ષત્રિયાસ્તત્ર દૃષ્ટ્વા તદ્વૈશસં મહત્। દુર્યોધનાપરાધેન ગચ્છન્તિ ક્ષત્રિયાઃ ક્ષયમ્
ત્યાં ક્ષત્રિયોએ એ મહાન વિપત્તિ જોઈને રડતાં કહ્યું: 'દુર્યોધનના દુષ્કર્મથી ક્ષત્રિયો નાશ પામી રહ્યા છે.'
ગુણવત્સુ કથં દ્વેષં ધૃતરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ । કૃતવાન્પાણ્ડુપુત્રેષુ પાપાત્મા લોભમોહિતઃ
ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ, જે મનુષ્યોનો સ્વામી છે, સારા પાંડુપુત્રો પર કેમ દ્વેષ રાખ્યો? લોભ અને મોહથી અંધ બનીને એણે પાપ કર્યું.
એવં બહુવિધા વાચઃ શ્રૂયન્તે સ્મ પરસ્પરમ્ । પાણ્ડવસ્તવસંયુક્તાઃ પુત્રાણાં તે સુદારુણાઃ
એ રીતે, અનેક પ્રકારની કઠોર વાતો એકબીજામાં સંભળાતી હતી, પાંડવો સાથે જોડાયેલા તમારા પુત્રોની નિંદા કરતી.
તા નિશમ્ય તતો વાચઃ સર્વયોધૈરુદાહૃતાઃ। આગસ્કૃત્સર્વલોકસ્ય પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ
બધા યોદ્ધાઓએ એવી વાતો કરી, સાંભળીને તમારો પુત્ર દુર્યોધન આખા જગતનું અપકર્મનું કારણ બન્યો.
ભીષ્મં દ્રોણં કૃપં ચૈવ શલ્યં ચોવાચ ભારત। યુધ્યધ્વમનહંકરાઃ કિં ચિરં કુરુથેતિ ચ
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ અને શલ્યને દુર્યોધને કહ્યું: 'અહંકાર છોડીને યુદ્ધ કરો! શું માટે વિલંબ કરો છો?'
ઇતિ દુર્યોધનોત્સૃષ્ટાઃ સર્વે યુયુધિરે નૃપાઃ' તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં કુરૂણાં પાણ્ડવૈઃ સહ। અક્ષદ્યૂતકૃતં રાજન્સુઘોરં વૈશસં તદા
એ રીતે, દુર્યોધનના આદેશે બધા રાજાઓ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા; પછી કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચેનું ભયાનક અને વિનાશક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે અક્ષય જુગારના કારણે થયું હતું, રાજા.