નકુલઃ સહદેવો વા સાત્યકિર્વા મહારથઃ । એતદાચક્ષ્વ મે સત્યં કુશલો હ્યસિ સઞ્જય
શું નકુલ કે સહદેવ, કે મહાન યોદ્ધા સાત્યકી હતો? સંજય, તું તો બધું જાણે છે, સાચું કહેજે.
હન્તે તેઽહં પ્રવક્ષ્યામિ સંગ્રામં રોમહર્ષણમ્। યથાઽભૂદ્રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સૌભદ્રસ્ય ચ મારિષ
હા, હવે હું તને એ રોમાંચક યુદ્ધની વાત કહું છું, જે રાક્ષસોના રાજા અને સુભદ્રાનો પુત્ર વચ્ચે થયું હતું.
અર્જુનશ્ચ યથા સઙ્ખ્યે ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ । નકુલઃ સહદેવશ્ચ રણે ચક્રુઃ પરાક્રમમ્
એ યુદ્ધમાં અર્જુન અને ભીમસેન, તેમજ નકુલ અને સહદેવે પણ પોતાનું શૌર્ય બતાવ્યું હતું.
તથૈવ તાવકાઃ સર્વે ભીષ્મદ્રોણપુરઃસરાઃ। અદ્ભુતાનિ વિચિન્રાણિ ચક્રુઃ કર્માણ્યભીતવત્
એ જ રીતે, તારા બધા યોદ્ધાઓ પણ, ભીષ્મ અને દ્રોણને આગળ રાખીને, અદ્ભુત અને નિર્ભય કાર્યો કરતા હતા.
અલમ્બુસસ્તુ સમરે અભિમન્યું મહારથમ્ । વિનદ્ય સુમહાનાદં તર્જયિત્વા મુહુર્મુહુઃ
પણ અલંબુસાએ, મહાન રથયોધ્ધા, યુદ્ધમાં અભિમન્યુને વારંવાર ધમકી આપતાં અને જોરથી ગર્જના કરતાં પડકાર્યો.
અભિદુદ્રાવ વેગેન તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ । અભિમન્યુશ્ચ વેગેન સિંહવદ્વિનદન્મુહુઃ
અલંબુસા ઝડપથી દોડી આવ્યો અને 'થેમ, થેમ' એમ બોલતો રહ્યો. ત્યારે અભિમન્યુ પણ સિંહની જેમ ગર્જના કરતાં ઝડપથી આગળ વધ્યો.
આર્શ્યશૃઙ્ગિં મહેષ્વાસિ પિતુરત્યન્તવૈરિણમ્ । તતઃ સમીપતુઃ સઙ્ખ્યે ત્વરિતૌ નરરાક્ષસૌ
મહાન ધનુર્ધર, અર્જુનનો પુત્ર, જે પિતાના દુશ્મનનો કટ્ટર શત્રુ હતો, તે પણ યુદ્ધમાં રાક્ષસ તરફ દોડી ગયો.
રથાભ્યાં રથિનૌ શ્રેષ્ઠૌ યથા વૈ દેવદાનવૌ । માયાવા રાક્ષસશ્રેષ્ઠો દિવ્યાસ્ત્રશ્ચૈવ ફાલ્ગુનિઃ
બન્ને શ્રેષ્ઠ રથયોધ્ધા હતા અને પોતાના રથમાં દેવ અને દાનવની જેમ આગળ વધ્યા. રાક્ષસ માયાવાન હતો અને અર્જુનપુત્ર પાસે દિવ્યાસ્ત્રો હતા.
તતઃ કર્ષ્ણિર્મહારાજ નિશિતૈઃ સાયકૈસ્ત્રિભિઃ। આર્શ્યશૃઙ્ગિં રણે વિદ્ધ્વા પુનર્વિવ્યાવ પઞ્ચભિઃ
પછી કૃષ્ણપુત્રે, રાજા, ત્રણ તીખા બાણો વડે આર્ષ્યશૃંગીને યુદ્ધમાં ઘાયલ કર્યો અને પછી પાંચ વધુ બાણો માર્યા.
અલમ્બુરોઽપિ સંક્રુદ્ધઃ કાર્ષ્ણિ નવભિરાશુગૈઃ । હૃદિ વિવ્યાધ વેગેન તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપમ્
પણ અલંબુસા ગુસ્સે થઈને, નવ તીખા બાણો વડે કૃષ્ણપુત્રના હૃદયમાં ઝડપથી ઘા કર્યો, જેમ મહાવાન હાથીને અંકુશથી મારવામાં આવે છે.
તતઃ શરસહસ્રેણ ક્ષિપ્રકારી નિશાચરઃ । અર્જુનાસ સુતં સઙ્ખ્યે પીડયામાસ ભારત
પછી એ રાત્રિચર તત્કાળ હજારો બાણોથી અર્જુનપુત્ર પર યુદ્ધમાં તૂટી પડ્યો.
અભિમન્યુસ્તતઃ ક્રુદ્ધો નવભિર્નતપર્વભિઃ । બિભેદ નિશિસૈર્બાણૈ રાક્ષસેન્દ્રં મહોરસિ
પછી અભિમન્યુ ગુસ્સે થઈને, નવ તીખા અને પાંખવાળા બાણોથી રાક્ષસોના રાજાને વિશાળ છાતીમાં ઘાયલ કર્યો.
તે તસ્ય વિવિશુસ્તૂર્ણં કાયં નિર્ભિદ્ય મર્મસુ। સ તૈર્વિભિન્નસર્વાઙ્ગઃ શુશુભે રાક્ષસોત્તમઃ
એ બાણો ઝડપથી તેના શરીરમાં ઘૂસી ગયા અને મર્મસ્થળને ભેદી નાખ્યા. એ રીતે, આખા શરીરે ઘાયલ થયેલો શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ તેજસ્વી લાગતો હતો.
પુષ્પિતૈઃ કિંશુકૈ રાજન્સંસ્તીર્ણ ઇવ પર્વતઃ । સ સંદધાનશ્ચ શરાન્હેમપુઙ્ખાન્મહાબલઃ
એ મહાન બળવાન, સુવર્ણપંખી બાણો તૈયાર કરતો, પુષ્પિત કિમશુકના ફૂલો વડે ઢંકાયેલા પર્વત જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
વિબભૌ રાક્ષસશ્રેષ્ઠઃ સજ્વાલ ઇવ પર્વતઃ । તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ આર્શ્યશૃઙ્ગિરમર્ષણઃ
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ તે blazing પર્વત જેવો દેખાતો હતો; પછી રાજા, ગુસ્સે ભરેલા આર્ષ્યશૃંગીએ—
મહેન્દ્રપ્રતિમં કાર્ષ્ણિ છાદયામાસ પત્રિભિઃ । તેન તે વિશિખા મુક્તા યમદણ્ડોપમાઃ શિતાઃ
—ઇન્દ્ર સમાન કૃષ્ણપુત્ર પર બાણોની વર્ષા કરી; એ તીખા બાણો યમદંડ જેવાં લાગતા હતા.
અભિમન્યું વિનિર્ભિદ્ય પ્રાવિશન્ત ધરાતલમ્ । તથૈવાર્જુનિના મુક્તાઃ શરાઃ કનકભૂષણાઃ
એ બાણો અભિમન્યુને ભેદી જમીનમાં ઘૂસી ગયા; એ જ રીતે, અર્જુનપુત્રના સુવર્ણભૂષિત બાણો પણ—
અલમ્બુસં વિનિર્ભિદ્ય પ્રાવિશન્ત ધરાતલમ્ । સૌભદ્રસ્તુ રણે રક્ષઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ
—અલંબુસાને ભેદી જમીન સુધી પહોંચી ગયા; પણ સુભદ્રાપુત્રે યુદ્ધમાં રાક્ષસ પર પાંખવાળા બાણોથી આક્રમણ ચાલુ રાખ્યું.
ચક્રે વિમુખમાસાદ્ય બલં શક્ર ઇવાહવે । વિમુખં ચ રણે રક્ષો વધ્યમાનં રણેઽરિણા
ઇન્દ્ર જેવો યુદ્ધમાં, તે રાક્ષસે પોતાની સેના પાછી ખેંચી લીધી. શત્રુઓના પ્રહારથી યુદ્ધમાં રાક્ષસ પણ પીઠ ફેરવી ભાગી ગયો.
પ્રાદુશ્ચક્રે મહામાયાં તામસીમરિઘાતિનીમ્ । તતસ્તે તમસા સર્વે વૃતાશ્ચાસન્મહીપતે
પછી તેણે ભયાનક અને દુશ્મનોને વિનાશક એવી ઘોર માયા પેદા કરી. એ પછી, રાજા, બધાને એ અંધકારે ઘેરી લીધા.
નાભિમન્યુમપશ્યન્ત નૈવ સ્વાન્ન પરાન્રણે । અભિમન્યુશ્ચ તદૃષ્ટ્વા ઘોરરૂપં મહત્તમઃ
એ અંધકારમાં, કોઈને અભિમન્યુ દેખાયો નહીં, પોતાનાં કે પરાયાં પણ યુદ્ધમાં દેખાયા નહીં. અને અભિમન્યુએ એ ભયાનક અને વિશાળ અંધકાર જોઈને—
પ્રાદુશ્ચક્રેઽસ્ત્રમત્સુગ્રં ભાસ્કરં કુરુનન્દનઃ । તતઃ પ્રકાશમભવજ્જગત્સર્વં મહીપતે
કુરુપુત્રએ પછી અત્યંત તેજસ્વી અને ભયાનક અસ્ત્ર છોડ્યું. એ પછી, રાજા, આખું જગત પ્રકાશથી ભરાઈ ગયું.
તાં ચાભિજઘ્નિવાન્માયાં રાક્ષસસ્ય દુરાત્મનઃ । સંક્રુદ્ધશ્ચ મહાવીર્યો રાક્ષસેન્દ્રં નરોત્તમઃ
પછી તેણે એ દુષ્ટ રાક્ષસની માયા નષ્ટ કરી નાખી. અને ક્રોધથી ભરેલા મહાવીરએ રાક્ષસોના રાજાને આક્રમણ કર્યું.
છાદયામાસ સમરે શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ। બહ્વીસ્તથાઽન્યા માયાશ્ચ પ્રયુક્તાસ્તેન રક્ષસા
યુદ્ધમાં તેણે તીક્ષ્ણ પાંખવાળા બાણોથી તેને ઢાંકી દીધો. એ જ રીતે, રાક્ષસે ઘણી બીજી માયાઓ પણ વાપરી.
સર્વાસ્ત્રવિદમેયાત્મા વારયામાસ ફાલ્ગુનિઃ। હતમાયં તતો રક્ષો વધ્યમાનં ચ સાયકૈઃ
ફાલ્ગુને, જે સર્વ અસ્ત્રોનો જાણકાર અને સ્વમનમાં સ્થિર હતો, એ બધું રોકી દીધું. પછી, તેની માયા નાશ પામી અને બાણોથી ઘાયલ થયેલો રાક્ષસ—
રથં તત્રૈવ સંત્યજ્ય પ્રાદ્રવન્મહતો ભયાત્। તસ્મિન્વિનિર્જિતે તૂર્ણં કૂટયોધિનિ રાક્ષસે
એ જ જગ્યા પર પોતાનું રથ છોડી, ભારે ભયથી ભાગી ગયો. એ કપટી રાક્ષસ ઝડપથી પરાજિત થયો ત્યારે—
આર્જુનિઃ સમરે સૈન્યં તાવકં સંમમર્દ હ। મદાન્ધો વન્યનાગેન્દ્રઃ સપદ્માં પદ્મિનીમિવ
પછી અર્જુને યુદ્ધમાં તમારી સેના પર એવો પ્રહાર કર્યો, જેમ કે ઉન્મત્ત જંગલી હાથી કમળોવાળી તળાવને પામલે છે.
તતઃ શાન્તનવો ભીષ્મઃ સૈન્યં દૃષ્ટ્વાઽભિવિદ્રુતમ્। મહતા શરવર્ષેણ સૌભદ્રં પર્યવારયત્
પછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે, સેના વિખેરાઈ રહી છે તે જોઈ, સુભદ્રાપુત્રને ભારે બાણવર્ષાથી ઘેરી લીધો.
કોષ્ઠીકૃત્ય ચ તં વીરં ધાર્તરાષ્ટ્રા મહારથઃ । એવં સુબહવો યુદ્ધે તતક્ષુઃ સાયકૈર્દૃઢમ્
પછી ધૃતરાષ્ટ્રપક્ષના મહારથીઓએ એ વીરને ઘેરીને યુદ્ધમાં અનેક બાણોથી જોરદાર પ્રહાર કર્યો.
સ તેષાં રથિનાં વીરઃ પિતુસ્તુલ્યપરાક્રમઃ । સદૃશો વાસુદેવસ્ય વિક્રમેણ બલેન ચ
તે રથીઓમાં વીર, પોતાના પિતા જેટલી શક્તિ ધરાવતો હતો, અને વાસુદેવ જેવી હિંમત અને બળ ધરાવતો હતો.