વીર્યવદ્ભિસ્તતસ્તૈસ્તુ પીડિતો રાક્ષસોત્તમઃ । યથા યુગક્ષયે ઘોરે ચન્દ્રમાઃ પઞ્ચભિર્ગ્રહૈઃ
પછી, એ પરાક્રમી યોદ્ધાઓએ એ શ્રેષ્ઠ રાક્ષસને એવો તકલીફ આપી, જેમ યુગના અંતે પાંચ ગ્રહ ચંદ્રને પીડાવે.
પ્રતિવિન્ધ્યસ્તતો રક્ષો બિભેદ નિશિતૈઃ શરૈઃ । સર્વપારશવૈસ્તૂર્ણમકુણ્ઠાગ્રૈર્મહાબલઃ
પછી પ્રતિવિંધ્યએ તીખા અને લોખંડના અણિયા, અખંડિત બાણોથી, એ રાક્ષસને ઝડપથી ભેદી નાખ્યો.
સ તૈર્ભિન્નતનુત્રાણઃ શુશુભે રાક્ષસોત્તમઃ । મરીચિભિરિવાર્કસ્ય સંસ્યૂતો જલદો મહાન્
એ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ અલંબુસનું કવચ તૂટીને, તે એવો ઝળહળતો લાગતો હતો જેમ કે સૂર્યની કિરણોથી છિદ્ર થયેલો મોટો વાદળ હોય.
વિષક્તૈઃ સશરૈશ્ચાપિ તપનીયપરિચ્છદૈઃ । આર્શ્યશૃઙ્ગિર્બભૌ રાજન્દીપ્તશૃઙ્ગ ઇવાચલઃ
સોનાથી શોભિત તીરો સાથે ઘાયલ થયેલા આર્ષ્યશૃંગી, રાજા, એવો તેજસ્વી લાગતો હતો જેમ કે અગ્નિમય પર્વત શિખર.
તતસ્તે ભ્રાતરઃ પઞ્ચ રાક્ષસેન્દ્રં મહાહવે। વિવ્યધુર્નિશિતૈર્બાણૈસ્તપનીયવિભૂષિતૈઃ
પછી એ મહાયુદ્ધમાં, પાંચેય ભાઈઓએ સોનાથી શોભિત તીક્ષ્ણ તીરો વડે રાક્ષસોના રાજાને ઘાયલ કર્યો.
સ નિર્ભિન્નઃ શરૈર્ઘોરૈર્ભુજગૈઃ કોપિતૈરિવ । અલમ્બુસો ભૃશં રાજન્નાગેન્દ્ર ઇવ ચુક્રુધે
ભયાનક તીરો વડે છિદ્ર થયેલા અલંબુસો, રાજા, ગુસ્સે ભરેલા સાપ જેવો અત્યંત કુપિત થયો, જાણે નાગોના રાજા હોય એમ.
સોઽતિવિદ્ધો મહારાજ મુહૂર્તમથ મારિષ । પ્રવિવેશ તમો દીર્ઘં પીડિતસ્તૈર્મહારથૈઃ
હે રાજા, એ મહારથીઓએ કરેલા આઘાતથી અત્યંત પીડાયેલી એ રાક્ષસે, થોડા સમય માટે જાણે ઘોર અંધકારમાં પ્રવેશી ગયો.
પ્રતિલભ્ય તતઃ સંજ્ઞાં ક્રોધેન દ્વિગુણીકૃતઃ । ચિચ્છેદ સાયકૈસ્તેષાં ધ્વજાંશ્ચૈવ ધનૂંષિ ચ
પછી સંજ્ઞાન પાછી મેળવી, ગુસ્સો બમણો થઈ ગયો, અને તેણે પોતાના તીરો વડે તેમના ધ્વજ અને ધનુષ્ય કપાઈ નાખ્યા.
એકૈકં પઞ્ચભિર્બાણૈરાજઘાન સ્મયન્નિવ । અલમ્બુસો રથોપસ્થે નૃત્યન્નિવ મહારથઃ
મહારથી અલંબુસો, જાણે હસતો હોય એમ, પોતાના રથ પર નૃત્ય કરતા દરેકને પાંચ પાંચ તીરો માર્યા.
ત્વરમાણઃ સુસંબદ્ધો હયાંસ્તેષાં મહાત્મનામ્ । જઘાન રાક્ષસઃ ક્રુદ્ધઃ સારથીંશ્ચ સહસ્રશઃ
ઝડપથી અને સારી રીતે તૈયાર થયેલા એ રાક્ષસે, ગુસ્સામાં આવીને, એ મહાત્માઓના ઘોડા અને હજારો સારથીઓને ઘાયલ કર્યા.
બિભેદ ચ સુસંરબ્ધઃ પુનશ્ચૈનાન્સુતાંશિતૈઃ। શરૈર્બહુવિધાકારૈઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
અતિ ઉગ્ર બનેલા એ રાક્ષસે, ફરીથી અનેક પ્રકારના સુસજ્જ તીક્ષ્ણ તીરો વડે તેમને સેંકડો અને હજારો વાર ઘાયલ કર્યા.
વિરથાંશ્ચ મહેષ્વાસાન્કૃત્વા તત્ર સ રાક્ષસઃ । અભિદુદ્રાવ વેગેન હન્તુકામો નિશાચરઃ
પછી એ રાક્ષસે, મહાન ધનુર્ધરોને રથવિહિન કરી, રાત્રે ફરતો રાક્ષસ તેમને મારવાની ઈચ્છાથી ઝડપથી દોડી આવ્યો.
તાનર્દિતાન્રણે તેન રાક્ષસેન દુરાત્મના । દૃષ્ટ્વાઽર્જુનસુતઃ સઙ્ખ્યે રાક્ષસં સમુપાદ્રવત્
યુદ્ધમાં એ દુષ્ટ રાક્ષસે તેમને પીડાવ્યા જોઈને, અર્જુનપુત્રે યુદ્ધભૂમિ પર રાક્ષસ સામે ધસી ગયો.
તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં વૃત્રવાસવયોરિવ। દદૃશુસ્તાવકાઃ સર્વે પાણ્ડવાશ્ચ પરસ્પરમ્
બન્ને વચ્ચે એવું યુદ્ધ થયું કે જેવું વિત્ર અને ઇન્દ્ર વચ્ચે થયું હતું; કૌરવો અને પાંડવો એકબીજાને નિહાળતા રહ્યા.
તૌ સમેતૌ મહાયુદ્ધે ક્રોધદીપ્તૌ પરસ્પરમ્। મહાબલૌ મહારાજ ક્રોધસંરક્તલોચનૌ
એ બંને મહાબળવાન, ગુસ્સાથી આંખો લાલ થઈને, મહાયુદ્ધમાં સામસામે ઊભા રહ્યા, હે રાજા.
પરસ્પરમવેક્ષેતાં કાલાનલસમૌ યુધિ। `આશીવિષાવિવ ક્રુદ્ધૌ નેત્રાભ્યામિતરેતરમ્ ।' તયોઃ સમાગમો ઘોરો બભૂવ કટુકોદયઃ
યુદ્ધમાં બંને એકબીજાને આવાં જુએ છે, જાણે પ્રલયાગ્નિ સમાન, ગુસ્સે ભરેલા સાપ જેવું, આંખે આંખ મિલાવી; એમનું અથડામણ અત્યંત ભયાનક અને કઠોર થયું.
યથા દેવાસુરે યુદ્ધે શક્રશમ્બરયોઃ પુરા
જેમ પ્રાચીન dev-દૈત્ય યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર અને શમ્બર વચ્ચે યુદ્ધ થયું હતું તેમ.
આર્જુનં સમરે શૂરં વિનિઘ્નન્તં મહારથાન્। અલમ્બુસઃ કથં યુદ્ધે પ્રત્યયુધ્યત સઞ્જય
અલંબુસે યુદ્ધમાં શૂરવીર અર્જુન, જે મહારથીઓને સંહારતો હતો, તેની સામે કેવી રીતે યુદ્ધ કર્યું, સંજય?
આર્શ્યશૃઙ્ગિં કથં ચૈવ સૌભદ્રઃ પરવીરહા। તન્મમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન યથાવૃત્તં સ્મ સંયુગે
અને શત્રુવીરોનો વિનાશક સૌભદ્રએ આર્ષ્યશૃંગી સામે કેવી રીતે યુદ્ધ કર્યું? યુદ્ધમાં જે થયું તે સાચું સાચું મને કહો.
ધનંજયશ્ચ કિં ચક્રે મમ સૈન્યેષુ સંયુગે । ભીમો વા રથિનાં શ્રેષ્ઠો રાક્ષસો વા ઘટોત્કચઃ
મારા સૈનિકોમાં યુદ્ધ દરમિયાન ધનંજયે શું કર્યું? કે પછી રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીમે, કે રાક્ષસ ઘટોત્કચે શું કર્યું?
નકુલઃ સહદેવો વા સાત્યકિર્વા મહારથઃ । એતદાચક્ષ્વ મે સત્યં કુશલો હ્યસિ સઞ્જય
શું નકુલ કે સહદેવ, કે મહાન યોદ્ધા સાત્યકી હતો? સંજય, તું તો બધું જાણે છે, સાચું કહેજે.
હન્તે તેઽહં પ્રવક્ષ્યામિ સંગ્રામં રોમહર્ષણમ્। યથાઽભૂદ્રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સૌભદ્રસ્ય ચ મારિષ
હા, હવે હું તને એ રોમાંચક યુદ્ધની વાત કહું છું, જે રાક્ષસોના રાજા અને સુભદ્રાનો પુત્ર વચ્ચે થયું હતું.
અર્જુનશ્ચ યથા સઙ્ખ્યે ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ । નકુલઃ સહદેવશ્ચ રણે ચક્રુઃ પરાક્રમમ્
એ યુદ્ધમાં અર્જુન અને ભીમસેન, તેમજ નકુલ અને સહદેવે પણ પોતાનું શૌર્ય બતાવ્યું હતું.
તથૈવ તાવકાઃ સર્વે ભીષ્મદ્રોણપુરઃસરાઃ। અદ્ભુતાનિ વિચિન્રાણિ ચક્રુઃ કર્માણ્યભીતવત્
એ જ રીતે, તારા બધા યોદ્ધાઓ પણ, ભીષ્મ અને દ્રોણને આગળ રાખીને, અદ્ભુત અને નિર્ભય કાર્યો કરતા હતા.
અલમ્બુસસ્તુ સમરે અભિમન્યું મહારથમ્ । વિનદ્ય સુમહાનાદં તર્જયિત્વા મુહુર્મુહુઃ
પણ અલંબુસાએ, મહાન રથયોધ્ધા, યુદ્ધમાં અભિમન્યુને વારંવાર ધમકી આપતાં અને જોરથી ગર્જના કરતાં પડકાર્યો.
અભિદુદ્રાવ વેગેન તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ । અભિમન્યુશ્ચ વેગેન સિંહવદ્વિનદન્મુહુઃ
અલંબુસા ઝડપથી દોડી આવ્યો અને 'થેમ, થેમ' એમ બોલતો રહ્યો. ત્યારે અભિમન્યુ પણ સિંહની જેમ ગર્જના કરતાં ઝડપથી આગળ વધ્યો.
આર્શ્યશૃઙ્ગિં મહેષ્વાસિ પિતુરત્યન્તવૈરિણમ્ । તતઃ સમીપતુઃ સઙ્ખ્યે ત્વરિતૌ નરરાક્ષસૌ
મહાન ધનુર્ધર, અર્જુનનો પુત્ર, જે પિતાના દુશ્મનનો કટ્ટર શત્રુ હતો, તે પણ યુદ્ધમાં રાક્ષસ તરફ દોડી ગયો.
રથાભ્યાં રથિનૌ શ્રેષ્ઠૌ યથા વૈ દેવદાનવૌ । માયાવા રાક્ષસશ્રેષ્ઠો દિવ્યાસ્ત્રશ્ચૈવ ફાલ્ગુનિઃ
બન્ને શ્રેષ્ઠ રથયોધ્ધા હતા અને પોતાના રથમાં દેવ અને દાનવની જેમ આગળ વધ્યા. રાક્ષસ માયાવાન હતો અને અર્જુનપુત્ર પાસે દિવ્યાસ્ત્રો હતા.
તતઃ કર્ષ્ણિર્મહારાજ નિશિતૈઃ સાયકૈસ્ત્રિભિઃ। આર્શ્યશૃઙ્ગિં રણે વિદ્ધ્વા પુનર્વિવ્યાવ પઞ્ચભિઃ
પછી કૃષ્ણપુત્રે, રાજા, ત્રણ તીખા બાણો વડે આર્ષ્યશૃંગીને યુદ્ધમાં ઘાયલ કર્યો અને પછી પાંચ વધુ બાણો માર્યા.
અલમ્બુરોઽપિ સંક્રુદ્ધઃ કાર્ષ્ણિ નવભિરાશુગૈઃ । હૃદિ વિવ્યાધ વેગેન તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપમ્
પણ અલંબુસા ગુસ્સે થઈને, નવ તીખા બાણો વડે કૃષ્ણપુત્રના હૃદયમાં ઝડપથી ઘા કર્યો, જેમ મહાવાન હાથીને અંકુશથી મારવામાં આવે છે.