શ્વાનશ્ચ વિવિધૈર્નાદૈર્ભષન્તસ્તત્ર મારિષ । જ્વલિતાશ્ચ મહોલ્કા વૈ સમાહત્ય દિવાકરમ્ । નિપેતુઃ સહસા ભૂમૌ વેદયન્ત્યો મહદ્ભયમ્
મારીષ, વિવિધ અવાજે કૂતરા ભૂંકી રહ્યા હતા; જ્વલંત ઉલ્કાઓ સૂર્યને અથડાઈ અચાનક જમીન પર પડી, મોટી ભયાનકતા જણાવી રહી હતી.
મહાન્ત્યનીકાનિ મહાસમુચ્છ્રયે તતસ્તયોઃ પાણ્ડવધાર્તરાષ્ટ્રયોઃ। ચકમ્પિરે શઙ્ખમૃદઙ્ગનિઃસ્વનૈઃ પ્રકમ્પિતાનીવ વનાનિ વાયુના
પાંડવો અને ધૃતરાષ્ટ્રના બંને મોટા સેના-સમૂહો શંખ અને મૃદંગના ઘોંઘાટથી એવી રીતે ધ્રૂજી ઉઠ્યા જેમ પવનમાં જંગલો ધ્રૂજે.
નરેન્દ્રનાગાશ્વસમાકુલાના- મભ્યાયતીનામશિવે મુહૂર્તે। બભૂવ ઘોષસ્તુમુલશ્ચમૂનાં વાતોદ્ધુતાનામિવ સાગરાણામ્
રાજાઓ, હાથીઓ અને ઘોડાઓથી ભરેલી સેના અશુભ ઘડીમાં આગળ વધી; ત્યારે સેનાઓનો ઘોંઘાટ એવો મોટો થયો કે જાણે પવનથી ઉછળતા દરિયા ગર્જે.
અભિમન્યૂ રથોદારઃ પિશઙ્ગૈસ્તુરગોત્તમૈઃ। અભિદુદ્રાવ તેજસ્વી દુર્યોધનબલં મહત્
અભિમન્યુએ સુંદર રથમાં પીળા ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડીને, તેજસ્વી બની દુર્યોધનની મોટી સેના પર તૂટી પડ્યો.
વિકિરઞ્શરવર્ષાણિ વારિધારા ઇવામ્બુદઃ। ન શેકુઃ સમરે ક્રુદ્ધં સૌભદ્રમરિસૂદનમ્
એમણે મેઘની જેમ તીરોની વરસાદ વરસાવી; દુશ્મનોના વિનાશક એવા ક્રોધિત સૌભદ્રને યુદ્ધમાં કોઈ રોકી શક્યો નહીં.
શસ્ત્રૌઘિણં ગાહમાનં સેનાસાગરમક્ષયમ્। નિવારયિતુમપ્યાજૌ ત્વદીયાઃ કુરુનન્દન
હથિયારોની ભારે વરસાદથી ભરેલી સેના-સમુદ્રમાં ડૂબેલા અભિમન્યુને, હે કુરુકુલના આનંદ, તમારી સેના યુદ્ધમાં રોકી શકી નહીં.
તેન મુક્તા રણે રાજઞ્શરાઃ શત્રુનિબર્હણાઃ। ક્ષત્રિયાનનયઞ્શૂરાન્પ્રેતરાજનિવેશનમ્
એ રાજા, તેણે યુદ્ધમાં દુશ્મનોને નાશ કરનારા બાણ છોડ્યા અને બહાદુર ક્ષત્રિયોને મૃત્યુના રાજાના ઘર તરફ મોકલ્યા.
યમદણ્ડોપમાન્ઘોરાઞ્જ્વલિતાશીવિષોપમાન્ । સૌભદ્રઃ સમરે ક્રુદ્ધઃ પ્રેષયામાસ સાયકાન્
સૌભદ્રએ ક્રોધથી યુદ્ધમાં એવા ભયાનક બાણ છોડ્યા, જે યમરાજના દંડ અને જ્વલંત સાપ જેવા લાગતા હતા.
સરથાન્રથિનસ્તૂર્ણં હયાંશ્ચૈવ સસાદિનઃ । ગજારોહાંશ્ચ સગજાન્દારયામાસ ફાલ્ગુનિઃ
ફાલ્ગુને ઝડપથી રથસ્વારોને તેમના રથો સાથે, ઘોડેસ્વારોને તેમના ઘોડાઓ સાથે અને હાથીસ્વારોને તેમના હાથીઓ સાથે ભેદી નાખ્યા.
તસ્ય તત્કુર્વતઃ કર્મ મહત્સઙ્ખ્યે મહીભૃતઃ। પૂજયાંચક્રિરે હૃષ્ટાઃ પ્રશશંસુશ્ચ ફાલ્ગુનિમ્
જ્યારે એ મહાન રાજાએ યુદ્ધમાં આવાં વિક્રમો કર્યા, ત્યારે આનંદિત રાજાઓએ ફાલ્ગુનિનું સન્માન કર્યું અને વખાણ કર્યા.
તાન્યનીકાનિ સૌભદ્રો દ્રાવયામાસ ભારત। તૂલરાશીનિવાકાશે મારુતઃ સર્વતો દિશમ્
સૌભદ્રએ એ સેનાઓને એવી રીતે હાંકી કાઢી, હે ભારત, જેમ આકાશમાં પવન કપાસના ઢગલાંને ચારે બાજુ ફૂંકી દે છે.
તેન વિદ્રાવ્યમાણાનિ તવ સૈન્યાનિ ભારત । ત્રતારં નાધ્યગચ્છન્ત પઙ્ક્તે મગ્ના ઇવ દ્વીપાઃ
તેણે હાંકી કાઢેલી તારી સેનાઓ, હે ભારત, બચાવનાર શોધી શકી નહીં, જેમ પંક્તિમાં ડૂબેલા ટાપુઓ હોય.
વિદ્રાવ્ય સર્વસૈન્યાનિ તાવકાનિ નરોત્તમ । અભિમન્યુઃ સ્થિતો રાજન્વિધૂમોઽગ્નિરિવ જ્વલન્
તમામ તારી સેનાઓને હાંકી કાઢીને, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, અભિમન્યુ ધૂમરહિત પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવો ઉભો રહ્યો.
ન ચૈનં તાવકા રાજન્વિષેહુરરિઘાતિનમ્ । પ્રદીપ્તં પાવકં યદ્વત્પતઙ્ગાઃ કાલચોદિતાઃ
એ રાજા, તારા લોકો એ દુશ્મનવિનાશકને સહન કરી શક્યા નહીં, જેમ પ્રજ્વલિત અગ્નિ સામે કાળના વશમાં પડેલા પતંગિયાં બળી જાય છે.
પ્રહરન્સર્વશત્રુભ્યઃ પાણ્ડવાનાં મહારથઃ । અદૃશ્યત મહેષ્વાસઃ સવજ્ર ઇવ વાસવઃ
પાંડવોમાં મહાન ધનુર્ધર એ મહાવીરે બધા દુશ્મનો પર પ્રહાર કર્યો અને વજ્રધારી ઇન્દ્ર જેવો દેખાયો.
હેમપૃષ્ઠં ધનુશ્ચાસ્ય દદૃશે વિચરદ્દિશઃ । તોયદેષુ યથા રાજન્રાજમાના શતહ્રદા
એના ધનુષ્યનો સુવર્ણ પીઠવાળો ભાગ ચારે દિશામાં ફરતો દેખાતો હતો, હે રાજા, જાણે આકાશમાં તેજસ્વી, અનેક કિરણો ધરાવતો વાદળ હોય.
શરાશ્ચ નિશિતાઃ પીતા નિશ્ચરન્તિ સ્મ સંયુગે । વનાત્ફુલ્લદ્રુમાદ્રાજન્ભ્રમરાણામિવ વ્રજાઃ
અને તીક્ષ્ણ, પીળા બાણો યુદ્ધમાં ઉડી રહ્યા હતા, હે રાજા, જાણે વનમાં ફૂલેલા વૃક્ષોમાંથી ભમરાંઓના ઝુંડ નીકળે છે.
તથૈવ ચરતસ્તસ્ય સૌભદ્રસ્ય મહાત્મનઃ । રથેન કાઞ્ચનાઙ્ગેન દદૃશુર્નાન્તરં જનાઃ
જ્યારે એ મહાત્મા સૌભદ્ર સુવર્ણથી શોભિત રથમાં ફરતો હતો, ત્યારે લોકો એના ગતિમાં ક્યાંય ખાલી જગ્યા જોઈ શક્યા નહીં.
મોહયિત્વા કૃપં દ્રોણં દ્રૌણિં ચ સબૃહદ્બલમ્। સૈન્ધવં ચ મહેષ્વાસો વ્યચરલ્લઘુ સુષ્ઠુ ચ
કૃપ, દ્રોણ, દ્રોણપુત્ર, બૃહદ્બલ અને સિંધુરાજને મૂંઝવીને એ મહાન ધનુર્ધરે ખૂબ જ હળવાશથી અને કુશળતાથી યુદ્ધમાં ચળપળ કરી.
મણ્ડલીકૃતમેવાસ્ય ધનુઃ પશ્યામ ભારત। સૂર્યમણ્ડલસંકાશં દહતસ્તવ વાહિનીમ્
એ ભારત, અમે એના ધનુષ્યને ગોળાકાર ઘુમાવતું જોયું, જે તારા સૈન્યને દહન કરતી વખતે સૂર્યમંડળ જેવું તેજસ્વી લાગતું હતું.
તં દૃષ્ટ્વા ક્ષત્રિયાઃ શુરાઃ પ્રતપન્તં તરસ્વિનમ્ । દ્વિફલ્ગુનમિમં લોકં મેનિરે તસ્ય કર્મભિઃ
એવી જ્વલંત શક્તિ અને પરાક્રમથી ભરેલા એ યોદ્ધાને જોઈને બહાદુર ક્ષત્રિયોએ એના કાર્યોને જોઈને એને બીજો અર્જુન માન્યો.
તેનાર્દિતા મહારાજ ભારતી સા મહાચમૂઃ । વ્યભ્રમત્તત્રતત્રૈવ યોષિન્મદવશાદિવ
એ રાજા, એના પ્રહારોને કારણે મહાન ભારત સેનાએ અહીં-ત્યાં છૂટા પડી ગયા, જાણે કોઈ સ્ત્રી ઉન્માદમાં અશાંત થઈ જાય.
દ્રાવયિત્વા મહાસૈન્યં કમ્પયિત્વા મહારથાન્ । નન્દયામાસ સુહૃદો મયં જિત્વેવ વાસવઃ
મહાસેનાને હાંકી કાઢીને અને મહારથીઓને કંપાવીને, તેણે પોતાના મિત્રોનું મન ખુશ કરી દીધું, જાણે ઇન્દ્રે વિજય પછી આનંદ આપ્યો હોય.
તેન નિદ્રાવ્યમાણાનિ તવ સૈન્યાનિ સંયુગે। ચક્રુરાર્તસ્વનં ઘોરં પર્જન્યનિનદોપમમ્
યુદ્ધમાં એના હાંકા કારણે, તારી સેનાએ ભયાનક દુ:ખનો અવાજ કર્યો, જે ગર્જનારા મેઘોની ગુંજ જેવી લાગતી હતી.
તં શ્રુત્વા નિનદં ઘોરં તવ સૈન્યસ્ય ભારત। મારુતોદ્ધૂતવેગસ્ય સાગરસ્યેવ પર્વણિ
હે ભારત, તમારી સેના જે ભયાનક ગર્જના કરતી હતી, જે પવનથી ઉઠેલા અને પૂર્ણિમાના સમયે ઉછળેલા દરિયાની જેમ લાગતી હતી, એ અવાજ સાંભળીને,
દુર્યોધનસ્તદા રાજન્નાર્શ્યશૃઙ્ગિમભાષત। એષ કાર્ષ્ણિર્મહાબાહો દ્વિતીય ઇવ ફલ્ગુનઃ
ત્યારે, હે રાજા, દુર્યોધને રાક્ષસ શ્રૃંગીને કહ્યું: 'આ કાર્ષ્ણિ છે, મહાબાહુ છે, જાણે બીજો ફાલ્ગુન જ હોય.'
ચમૂં દ્રાવયતે ક્રોધાદ્વૃત્રો દેવચમૂમિવ । તસ્ય ચાન્યત્ર પશ્યામિ સંયુગે ભેષજં મહત્
કોપથી એ પાંડવોની સેના પર આકરો હુમલો કરી રહ્યો છે, જેમ વિત્રાએ દેવતાઓની સેના પર કર્યો હતો; અને મને એના સામે યુદ્ધમાં ક્યાંયે પણ કોઈ મોટું ઉપાય દેખાતું નથી.
ઋતે ત્વાં રાક્ષસશ્રેષ્ઠં સર્વવિદ્યાસુ પારગમ્ । સ ગત્વા ત્વરિતં વીરં જહિ સૌભદ્રમાહવે
તારા સિવાય, હે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વ વિદ્યા જાણનારા, તું જલદી જઈને એ વિર સૌભદ્રને યુદ્ધમાં માર દે.
વયં પાર્થં હનિષ્યામો ભીષ્મદ્રોણપુરોગમાઃ । સ એવમુક્તો બલવાન્રાક્ષસેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્
અમે, ભીષ્મ અને દ્રોણની આગેવાનીમાં, પાર્થને મારશું; આવું કહેતાં જ તે શક્તિશાળી અને પરાક્રમી રાક્ષસરાજ,
પ્રયયૌ સમરે તૂર્ણં તવ પુત્રસ્ય શાસનાત્। નર્દમાનો મહાનાદં પ્રાવૃષીવ બલાહકઃ
તમારા પુત્રના આદેશે, યુદ્ધમાં ઝડપથી આગળ વધ્યો, અને વરસાદના મોસમમાં મેઘ ગર્જે તેમ ભયાનક અવાજે ગર્જના કરવા લાગ્યો.