યુદ્ધે હિ ક્ષત્રિયાંસ્તાત પાણ્ડવાનાં જયૈષિણઃ । સર્વાનન્યાન્હનિષ્યામિ સંપ્રાપ્તાન્રણમૂર્ધનિ
યુદ્ધમાં, પિતા, પાંડવોમાં જે જીતવા ઈચ્છે એવા બધા ક્ષત્રિયોને હું મારી નાખીશ—પણ એને નહિ, જ્યારે બધા યુદ્ધના મેદાનમાં આવશે.
એવં માં ભરતશ્રેષ્ઠ ગાઙ્ગેયઃ પ્રાહ શાસ્ત્રવિત્ । તત્ર સર્વાત્મના મન્યે ગાઙ્ગેયસ્યૈવ પાલનમ્
હે ભારતશ્રેષ્ઠ, શાસ્ત્રજ્ઞ ગાંગેયે મને આવું કહ્યું હતું. તેથી હું મનથી માનું છું કે ગાંગેયની રક્ષા કરવી જ જોઈએ.
અરક્ષ્યમાણં હિ વૃકો હન્યાત્સિંહં મહાહવે । મા વૃકેણેવ ગાઙ્ગેયં ઘાતયેમ શિખણ્ડિના
કારણ કે જો રક્ષા ન થાય તો વાઘ પણ સિંહને યુદ્ધમાં મારી શકે; તો આવું ન થાય કે ગાંગેય શિખંડીના હાથો વાઘની જેમ મરી જાય.
માતુલઃ શકુનિઃ શલ્યઃ કૃપો દ્રોણો વિવિંશતિઃ। યત્તા રક્ષન્તુ ગાઙ્ગેયં તસ્મિન્ગુપ્તે ધ્રુવો જયઃ
મામા શકુની, શલ્ય, કૃપ, દ્રોણ અને વિવિંશતિ—all readiness રાખીને ગાંગેયની રક્ષા કરે; એ સુરક્ષિત રહેશે તો જીત નિશ્ચિત છે.
એતચ્છ્રુત્વા તુ તે સર્વે દુર્યોધનવચસ્તદા । સર્વતો રથવંશેન ગાઙ્ગેયં પર્યવારયન્
દુર્યોધનના આ વચન સાંભળી બધાએ ચારેય બાજુથી રથોની પાંખીથી ગાંગેયને ઘેરી લીધો.
પુત્રાશ્ચ તવ ગાઙ્ગેયં પરિવાર્ય યયુર્મુદા । કમ્પયન્તો ભુવં દ્યાં ચ ક્ષોભયન્તશ્ચ પાણ્ડવાન્
તારા પુત્રોએ પણ આનંદથી ગાંગેયને ઘેરી લીધો, ધરતી અને આકાશ ધ્રુજાવી દીધાં અને પાંડવોને ગભરાવી દીધા.
તે રથૈઃ સુપ્રસંયુક્તૈર્દન્તિભિશ્ચ મહારથાઃ । પરિવાર્ય રણે ભીષ્મં દંશિતાઃ સમવસ્થિતાઃ
એ મહારથીઓ સજ્જ રથો અને હાથીઓ સાથે યુદ્ધમાં ભીષ્મને ઘેરીને ચેતન અને તૈયાર ઊભા રહ્યા.
યથા દેવાસુરે યુદ્ધે ત્રિદશા વજ્રધારિણમ્। સર્વે તે સ્મ વ્યતિષ્ઠન્ત રક્ષન્તસ્તં મહારથમ્
જે રીતે દેવાસુર યુદ્ધમાં દેવતાઓએ વજ્રધારીને રક્ષા કરી હતી, એ જ રીતે બધાએ એ મહારથીની રક્ષા માટે સ્થિરતા પકડેલી.
તતો દુર્યોધનો રાજા પુનર્ભ્રાતરમબ્રવીત્ । સવ્યં ચક્રં યુધામન્યુરુત્તમૌજાશ્ચ દક્ષિણમ્। ગોપ્તારાવર્જુનસ્યૈતાવર્જુનોઽપિ શિખણ્ડિનઃ
પછી રાજા દુર્યોધને ફરી ભાઈને કહ્યું: 'યુધામન્યુએ ડાબી ચક્રીની અને ઉત્તમૌજાએ જમણી ચક્રીની રક્ષા કરે; એ અર્જુનના રક્ષક છે અને અર્જુન પોતે શિખંડીની રક્ષા કરે છે.'
રક્ષ્યમાણઃ સ પાર્થેન તથાસ્માભિર્વિવર્જિતઃ । યથા ભીષ્મં ન નો હન્યાદ્દુઃશાસન તથા કુરુ
અર્જુન દ્વારા રક્ષિત અને આપણાથી ટાળવામાં આવતો, દુઃશાસન, ભીષ્મ એના હાથો ન મરે એ માટે આપણે ચોક્કસ વ્યવસ્થા રાખવી.
ભ્રાતુસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા પુત્રો દુઃશાસનસ્તવ। ભીષ્મં પ્રમુખતઃ કૃત્વા પ્રયયૌ સહ સેનયા
તમારા ભાઈના એ શબ્દો સાંભળીને, દુઃશાસન ભીષ્મને આગળ રાખીને આખી સેના સાથે કૂચ કર્યો.
ભીષ્મં તુ રથવંશેન દૃષ્ટ્વા સમભિસંવૃતમ્। અર્જુનો રથિનાં શ્રેષ્ઠો ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુવાચ હ
ભીષ્મને રથોની પંક્તિથી ઘેરાયેલા જોઈને, શ્રેષ્ઠ રથીઓમાં અર્જુને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું.
શિખણ્ડિનં નરવ્યાઘ્રં ભીષ્મસ્ય પ્રમુખે નૃપ। સ્થાપયસ્વાદ્ય પાઞ્ચાલ્ય તસ્ય ગોપ્તાઽહમિત્યુત
રાજા, આજે શીખંડીને, જે પુરુષોમાં વાઘ છે, ભીષ્મના સામે ઉભો રાખો, પાંચાલપુત્ર, હું તેની રક્ષા કરીશ.
તતઃ શાન્તનવો ભીષ્મો નિર્યયૌ સહ સેનયા। વ્યૂહં ચાવ્યૂહત મહત્સર્વતોભદ્રમાત્મનઃ
પછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ પોતાની સેના સાથે નીકળ્યા અને પોતાના માટે સર્વતોભદ્ર નામનું મહાન વ્યૂહ રચ્યું.
કૃપશ્ચ કૃતવર્મા ચ શૈબ્યશ્ચૈવ મહારથઃ । શકુનિઃ સૈન્ધવશ્ચૈવ કામ્ભોજશ્ચ સુદક્ષિણઃ
કૃપ, કૃતવર્મા, મહારથી શૈબ્ય, શકુની, સિંધુરાજા અને કામ્બોજનો સુદક્ષિણ પણ જોડાયા.
ભીષ્મેણ સહિતાઃ સર્વે પુત્રૈશ્ચ તવ ભારત । અગ્રતઃ સર્વસૈન્યાનાં વ્યૂહસ્ય પ્રમુખે સ્થિતાઃ
ભીષ્મ અને તમારા પુત્રો સહિત બધા, હે ભારત, આખી સેનાના આગળ, વ્યૂહના મથકે ઊભા રહ્યા.
દ્રોણો ભૂરિશ્રવાઃ શલ્યો ભગદત્તશ્ચ મારિષ । દક્ષિણં પક્ષમાશ્રિત્ય સ્થિતા વ્યૂહસ્ય દંશિતાઃ
દ્રોણ, ભૂરિશ્રવા, શલ્ય અને ભગદત્ત, હે મહાનુભાવ, વ્યૂહના જમણા પાંખે મજબૂત રીતે ઊભા રહ્યા.
અશ્વત્થામા સોમદત્તશ્ચાવન્ત્યૌ ચ મહારથૌ । મહત્યા સેનયા યુક્તા વામં પક્ષમપાલયન્
અશ્વત્થામા, સોમદત્ત અને અવંતિના બે મહારથીઓ મોટી સેના સાથે ડાબી બાજુની રક્ષા કરતા હતા.
દુર્યોધનો મહારાજ ત્રિગર્તૈઃ સર્વતો વૃતઃ । વ્યૂહમધ્યે સ્થિતો રાજન્પાણ્ડવાન્પ્રતિ ભારત
મહારાજ દુર્યોધન ત્રિગર્તોથી ચારેય બાજુથી ઘેરાયેલા, વ્યૂહના મધ્યમાં પાંડવો સામે ઊભા રહ્યા.
અલમ્બુસો રથશ્રેષ્ઠઃ શ્રુતાયુશ્ચ મહારથઃ । પૃષ્ઠતઃ સર્વસૈન્યાનાં સ્થિતૌ વ્યૂહસ્ય દંશિતૌ
અલંબુસ, શ્રેષ્ઠ રથીઓમાં, અને મહારથી શ્રુતાયુ, આખી સેનાના પાછળ, વ્યૂહમાં મજબૂતીથી ઊભા રહ્યા.
એવં ચ તં તદા વ્યૂહં કૃત્વા ભારત તાવકાઃ। સન્નદ્ધાઃ સમદૃશ્યન્ત પ્રતપન્ત ઇવાગ્નયઃ
હે ભારત, તમારી સેના એ વ્યૂહ રચી, સજ્જ બનીને, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી દેખાતી હતી.
તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ માદ્રીપુત્રાવુભાવપિ
પછી રાજા યુધિષ્ઠિર, પાંડવ ભીમસેન અને માદ્રીપુત્ર નકુલ તથા સહદેવ પણ—
અગ્રતઃ સર્વસૈન્યાનાં સ્થિતા વ્યૂહસ્ય દંશિતાઃ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નો વિરાટશ્ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ
આખી સેનાના આગળ, વ્યૂહમાં મજબૂતીથી ઊભા રહ્યા: ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, વિરાટ અને મહારથી સાત્યકી.
સ્થિતાઃ સૈન્યેન મહતા પરાનીકવિનાશનાઃ । શિખણ્ડી વિજયશ્ચૈવ રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ
મહાન સેના સાથે, દુશ્મનના પાંખ તોડવા તૈયાર: શીખંડી, વિજય અને રાક્ષસ ઘટોત્કચ.
ચેકિતાનો મહાબાહુઃ કુન્તિભોજશ્ચ વીર્યવાન્ । સ્થિતા રણે મહારાજ મહત્યા સેનયા વૃતાઃ
મહાબાહુ ચેકિતાન અને પરાક્રમી કુંતિભોજ, મહાન સેના સાથે યુદ્ધમાં ઊભા રહ્યા.
અભિમન્યુર્મહેષ્વાસો દ્રુપદશ્ચ મહાબલઃ । યુયુધાનો મહેષ્વાસો યુધામન્યુશ્ચ વીર્યવાન્
મહાન ધનુર્ધારી અભિમન્યુ, બળવાન દ્રુપદ, મહાધનુર્ધારી યુયુધાન અને પરાક્રમી યુધામન્યુ—
કેકયા ભ્રાતરશ્ચૈવ સ્થિતા યુદ્ધાય દંશિતાઃ । એવં તેઽપિ મહાવ્યૂહં પ્રતિવ્યૂહ્ય સુદુર્જયમ્
કેકયના ભાઈઓ પણ યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભા રહ્યા; આમ, તેમણે પણ મહાન અને દુર્જય વ્યૂહ રચ્યો.
પાણ્ડવાઃ સમરે શૂરાઃ સ્થિતા યુદ્ધાય દંશિતાઃ । તાવકાસ્તુ રણે યત્તાઃ સહસેના નરાધિપાઃ
પાંડવો યુદ્ધમાં શૂરવીર બનીને તૈયાર ઊભા રહ્યા, અને તમારી બાજુના રાજાઓ પણ પોતાની સેનાઓ સાથે યુદ્ધ માટે સજ્જ હતા.
અભ્યુદ્યયૂ રણે પાર્થાન્ભીષ્મં કૃત્વાઽગ્રતો નૃપ। તથૈવ પાણ્ડવા રાજન્ભીમસેનપરોગમાઃ
પાર્થોએ યુદ્ધમાં ભીષ્મને આગળ રાખીને આગળ વધ્યા, રાજા. એ જ રીતે, પાંડવો પણ ભીમસેનને આગળ રાખીને આગળ વધ્યા.
ભીષ્મં યોદ્ધુમભીપ્સન્તઃ સંગ્રામે વિજયૈષિણઃ । ક્ષ્વેલાઃ કિલકિલાઃ શઙ્ખાન્ક્રકચાન્ગોવિષાણિકાઃ
ભીષ્મ સાથે યુદ્ધ કરવા અને વિજય મેળવવાની ઇચ્છા રાખીને, તેઓએ ઉંચા અવાજે શંખ, કાંસ, ગાયના સિંગ અને વિવિધ વાદ્યો વગાડ્યા.