અનુજાનીહિ સમરે કર્ણમાહવશોભિનમ્ । સ જેષ્યતિ રણે પાર્થાન્સસુહૃદ્ગણબાન્ધવાન્
તો યુદ્ધમાં કર્ણને મંજૂરી આપો, જે યુદ્ધમાં તેજસ્વી છે; તે પૃથાપુત્રો અને તેમના મિત્રો-સગાઓને હરાવી દેશે.
સ એવમુક્ત્વા નૃપતિઃ પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ। નોવાચ વચનં કિંચિદ્ભીષ્મં સત્યપરાક્રમમ્
આ રીતે બોલ્યા પછી, તમારો પુત્ર દુર્યોધન રાજાએ, સત્યવીર ભીષ્મને આગળ કંઈ બોલ્યું નહીં.
વાક્શલ્યૈસ્તવ પુત્રેણ સોઽતિવિદ્ધો મહામનાઃ । નોવાચ દુઃખોપહતો હ્યપ્રિયં પ્રિયમણ્વપિ
તમારા પુત્રના કઠોર વચનો સાંભળી, એ મહાન આત્માએ, દુઃખથી પીડાયા છતાં, કોઈ અપ્રિય કે નરમ શબ્દ પણ બોલ્યા નહીં.
સ ધ્યાત્વા સુચિરં કાલં દુઃખરોષસમન્વિતઃ । શ્વસન્નિવ મહાનાગઃ પ્રણુન્નો વાક્શલાકયા
એ મહાન ભીષ્મ, લાંબો સમય વિચારી, દુઃખ અને ક્રોધથી ભરાઈ, વાંસળી સાપ જેવો ઉંડો શ્વાસ લીધો, કારણ કે એ કઠોર વચનો સાંભળ્યા હતા.
ઉદ્વૃત્ય ચક્ષુષી લોપાન્નિર્દહન્નિવ ભારત। સદેવાસુરગન્ધર્વં લોકં કાલ ઇવાપરઃ
દુઃખમાં આંખો ફેરવીને, જાણે બધું દહાળી નાખે છે એમ, હે ભારત, એ સમયદેવ જેવો લાગતો હતો, જે દેવ, અસુર અને ગંધર્વોના લોકને ભસ્મ કરી નાખે છે.
અબ્રવીત્તવ પુત્રં ચ સામપૂર્વમિદં વચઃ। કિં ત્વં દુર્યોધનૈવં માં વાક્શલ્યૈરપકૃન્તસિ
પછી એણે તમારા પુત્રને શાંતિથી કહ્યું: 'દુર્યોધન, તું મને આવા કઠોર વચનોથી શા માટે દુઃખ આપે છે?'
ઘટમાનં યથાશક્તિં કુર્વાણં ચ તવ પ્રિયમ્ । જુહ્વાનં સમરે પ્રાણાંસ્તવ વૈ પ્રિયકામ્યયા
'હું મારી શક્તિ પ્રમાણે પ્રયત્ન કરું છું, તને પ્રસન્ન કરવા જે કરવું પડે એ કરું છું, અને યુદ્ધમાં તારા માટે પ્રાણ પણ અર્પણ કરું છું—'
યદા તુ પાણ્ડવઃ શૂરઃ ખાણ્ડવેઽગ્નિમતર્પયત્ । પરાજિત્ય રણે શક્રં પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
'જ્યારે પાંડવ શૂરવીરે ખાંડવ વનમાં અગ્નિદેવને તૃપ્ત કર્યો હતો અને યુદ્ધમાં ઇન્દ્રને હરાવ્યો હતો—એ જ પૂરતું સાબિતી છે.'
યદા ચ ત્વાં મહાબાહો ગન્ધર્વૈર્હૃતમોજસા । અમોચયત્પાણ્ડુસુતઃ પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
'અને જ્યારે, મહાબાહુ, તને ગંધર્વોએ પકડી લીધો હતો અને પાંડુપુત્રે તને છોડાવ્યો હતો—એ પણ પૂરતું સાબિતી છે.'
દ્રવમાણેષુ શૂરેષુ સોદરેષુ તવ પ્રભો । સૂતપુત્રે ચ રાધેયે પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
'જ્યારે તારા શૂરવીર ભાઈઓ અને રાધેય સુતપુત્ર ભયથી ભાગી ગયા હતા—એ પણ પૂરતું સાબિતી છે.'
યચ્ચ નઃ સહિતાન્સર્વાન્વિરાટનગરે તદા । એક એવાજયત્પાર્થઃ પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
'અને જ્યારે વિરાટનગરમાં પાર્થે એકલા જ આપણાં બધાને હરાવ્યો હતો—એ પણ પૂરતું સાબિતી છે.'
દ્રોણં ચ યુધિ સંરબ્ધં માં ચ નિર્જિત્ય સંયુગે। વાસાંસિ સ સમાદત્ત પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
'ડ્રોણ અને મને યુદ્ધમાં હરાવીને, પાર્થે અમારા વસ્ત્રો લઈ લીધા—એ પણ પૂરતું સાબિતી છે.'
તથા દ્રૌણિં મહેષ્વાસં શારદ્વતમથાપિ ચ । ગોગ્રહે જિતવાન્પૂર્વં પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
'એ જ રીતે, ગોવર્ષણમાં ડ્રોણપુત્ર મહાવીર અને શારદ્વતપુત્રને પણ પહેલાથી હરાવ્યો હતો—એ પણ પૂરતું સાબિતી છે.'
વિજિત્ય ચ યદા કર્ણં સદા પુરુષમાનિનમ્ । ઉત્તરાયૈ દદૌ વસ્ત્રં પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
'અને જ્યારે હંમેશા પોતાને પુરુષ માનનારો કર્ણ પણ પાર્થે હરાવ્યો અને ઉત્તરાને વસ્ત્ર આપ્યા—એ પણ પૂરતું સાબિતી છે.'
નિવાતકવચાન્યુદ્ધે વાસવેનાપિ દુર્જયાન્। જિતવાન્સમરે પાર્થઃ પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
અર્જુને યુદ્ધમાં નિવાતકવચોને જીત્યા, જે ઇન્દ્ર માટે પણ અજય હતા; એ જ એક ઉદાહરણ પૂરતું છે.
કો હિ શક્તો રણે જેતું પાણ્ડવં રભસં તદા। યસ્ય ગોપ્તા જગદ્ગોપ્તા શઙ્ખચક્રગદાધરઃ
પાંડવ જેવો ઉત્સાહી યુદ્ધમાં કોણ જીતી શકે, જ્યારે જગતના રક્ષક, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર ભગવાન પોતે તેની રક્ષા કરે છે?
વાસુદેવોઽનન્તશક્તિઃ સૃષ્ટિસંહારકારકઃ । સર્વેશ્વરો દેવદેવઃ પરમાત્મા સનાતનઃ
વાસુદેવ અનંત શક્તિ ધરાવે છે, સર્વનું સર્જન અને સંહાર કરે છે, સર્વના સ્વામી, દેવોમાં પણ દેવ, પરમાત્મા અને સનાતન છે.
ઉક્તોઽસ્તિ બહુશો રાજન્નારદાદ્યૈર્મહર્ષિભિઃ । ત્વં તુ મોહાન્ન જાનીષે વાચ્યાવાચ્યં સુયોધન
રાજા, આ વાત મહર્ષિ નારદ અને બીજા મહાન ઋષિઓએ અનેકવાર કહી છે; પણ, સુયોધન, તું મોહવશ સાચું-ખોટું સમજતો નથી.
મુમૂર્ષુર્હિ નરઃ સર્વાન્વૃક્ષાન્પશ્યતિ કાઞ્ચનાન્। તથા ત્વમપિ ગાન્ધારે વિપરીતાનિ પશ્યસિ
મરણના કાંઠે પહોંચેલો માણસ બધાં ઝાડને સોનાના દેખાય છે; એ જ રીતે, ગાંધારીપુત્ર, તું પણ બધું ઉલટું જોતો છે.
સ્વયં વૈરં મહત્કૃત્વા પાણ્ડવૈઃ સહ સૃઞ્જયૈઃ । યુદ્ધ્યસ્વ તાનદ્ય રણે પશ્યામઃ પુરુષો ભવ। `અશક્યાઃ પાણ્ડવા જેતું દેવૈરપિ સવાસવૈઃ
તમે પોતે પાંડવો અને શ્રિંજયો સાથે મોટું વેર લીધું છે, હવે યુદ્ધમાં તેમનો સામનો કર; ચાલો, હવે તું પુરુષાર્થ બતાવ. પાંડવોને તો દેવો અને ઇન્દ્ર પણ જીતી શકે નહીં.
અહં તુ સોમકાન્સર્વાન્પાઞ્ચાલાંશ્ચ સમાગતાન્। નિહનિષ્યે નરવ્યાઘ્ર વર્જયિત્વા શિખણ્ડિનમ્
હું બધાં સોમક અને પંચાલોને, જે અહીં ભેગા થયા છે, શિખંડીને છોડીને, મારી નાખીશ, હે પુરુષસિંહ.
તૈર્વાઽહં નિહતઃ સઙ્ખ્યે ગમિષ્યે યમસાદનમ્ । તાન્વા નિહત્ય સમરે પ્રીતિં દાસ્યામ્યહં તવ
યુદ્ધમાં જો તેઓ મારશે તો હું યમલોક જઈશ, અને જો હું તેમને મારું તો તને આનંદ આપીશ.
પૂર્વ હિ સ્ત્રી સમુત્પન્ના શિખણ્ડી રાજવેશ્મનિ । વરદાનાત્પુમાઞ્જાતઃ સૈષા વે સ્ત્રી શિખણ્ડિની
પહેલાં શિખંડિ રાજમહેલમાં સ્ત્રી રૂપે જન્મી હતી; પછી વરદાનથી પુરુષ બની—આ એ જ શિખંડિણી છે.
તમહં ન હનિષ્યામિ પ્રાણત્યાગેઽપિ ભારત। યાઽસૌ પ્રાઙ્વર્મિતા ધાત્રા સૈષા વૈ સ્ત્રી શિખણ્ડિની
હું તેને—even જીવ બલિદાન આપવો પડે તો પણ—નહી મારું, હે ભારત; જે ધાતાએ પહેલાં સ્ત્રી તરીકે નિર્ધારિત કરી હતી, એ જ શિખંડિણી છે.
સુખં સ્વપિહિ ગાન્ધારે શ્વોઽસ્મિ કર્તા મહારણમ્। યં જનાઃ કથયિષ્યન્તિ યાવત્સ્થાસ્યતિ મેદિની
ગાંધારીપુત્ર, તું શાંતિથી ઊંઘ; કાલે હું એવું મહાયુદ્ધ કરીશ કે લોકો પૃથ્વી રહે ત્યાં સુધી એની વાત કરતા રહેશે.
એવમુક્તસ્તવ સુતો નિર્જગામ જનેશ્વર। અભિવાદ્ય ગુરું મૂર્ધ્ના પ્રયયૌ સ્વં નિવેશનમ્
આ રીતે કહ્યા પછી, તારો પુત્ર ગુરુને મસ્તકથી વંદન કરીને પોતાના નિવાસસ્થાને ગયો.
આગમ્ય તુ તતો રાજા વિસૃજ્ય ચ મહાજનમ્ । પ્રવિવેશ તતસ્તૂર્ણં ક્ષયં શત્રુક્ષયંકરઃ
પછી રાજાએ ત્યાં જઈને મહાસભાને વિદાય આપી, ઝડપથી પોતાના નિવાસમાં પ્રવેશ કર્યો, જે શત્રુઓનો વિનાશક હતો.
પ્રહૃષ્ટઃ સ નિશાં તાં ચ ગમયામાસ પાર્થિવઃ। પ્રભાતાયાં ચ શર્વર્યાં પ્રાતરુત્થાય તાન્નૃપઃ
એ રાજાએ આનંદથી રાત વિતાવી; અને સવારે વહેલા ઉઠ્યો.
રાજ્ઞઃ સમાજ્ઞાપયત સેનાં યોજયતેતિ હ। અદ્ય ભીષ્મો રણે ક્રદ્ધો નિહનિષ્યતિ સોમકાન્
રાજાએ સેના ગોઠવવાની આજ્ઞા આપી, 'આજે ભીષ્મ યુદ્ધમાં ક્રોધથી સોમકોને મારશે' એમ કહ્યું.
દુર્યોધનસ્ય તચ્છ્રુત્વા રાત્રૌ વિલપિતં બહુ। મન્યમાનઃ સ તં રાજન્પ્રત્યાદેશમિવાત્મનઃ
રાત્રે દુર્યોધનના અનેક વિલાપો સાંભળી, રાજાએ એમ માન્યું કે જાણે એ પોતાનાં જ આદેશ છે.