ભણ્ડીપુષ્પનિકાશેન તપનીયનિભેન ચ। અનુલિપ્તઃ પરાર્દ્ધ્યેન ચન્દનેન સુગન્ધિના
સોનેરી ઝાંખી ધરાવતી, ભંડીફૂલ જેવી ઝગમગતી અને સુગંધિત ઉત્તમ ચંદનથી લિપ્ત એ રાજા બહુ સુંદર લાગતો હતો.
અરજોમ્બરસંવીતઃ સિંહખેલગતિર્નૃપ । શુશુભે વિમલાર્ચિષ્માન્નભસીવ દિવાકરઃ
સફેદ, નિષ્કલંક વસ્ત્રો પહેરી, સિંહ જેવી ચાલે ચાલતો એ રાજા, આકાશમાં પ્રકાશતા સૂર્યની જેમ તેજસ્વી દેખાતો હતો.
તં પ્રયાન્તં નરવ્યાઘ્રં ભીષ્મસ્ય શિબિરં પ્રતિ । અનુજગ્મુર્મહેષ્વાસાઃ સર્વલોકસ્ય ધન્વિનઃ । ભ્રાતરશ્ચ મહેષ્વાસાસ્ત્રિદશા ઇવ વાસવમ્
જ્યારે એ પુરુષસિંહ ભીષ્મના શિબિર તરફ જતો હતો, ત્યારે શક્તિશાળી ધનુર્ધરો અને જગતના બધા ધનુર્ધરોએ તેની સાથે જવાનું શરૂ કર્યું. તેના ભાઈઓ પણ, દેવતાઓ ઇન્દ્રને ઘેરી લે છે એમ, તેને ઘેરીને ચાલતા હતા.
હયાનન્યે સમારુહ્ય ગજાનન્યે ચ ભારત । રથાનન્યે નરશ્રેષ્ઠં પરિવવ્રુઃ સમન્તતઃ
કેટલાંક ઘોડા પર, કેટલાંક હાથી પર અને કેટલાંક રથ પર ચડીને, એ સર્વે મહાન પુરુષને ચારેય બાજુથી ઘેરી લિધો.
પદાતયશ્ચ ત્વરિતા નખરપ્રાસયોધિનઃ। પરિવવ્રુર્મહેષ્વાસં ધાર્તરાષ્ટ્રં મહારથમ્
નખવાળી ભાલા ધારણ કરનાર ઝડપી પગવાળા પદાતીઓએ પણ એ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર મહારથીને ઘેરી લીધો.
આત્તશસ્ત્રાશ્ચ સુહૃદો રક્ષણાર્થં મહીપતેઃ । પ્રાદુર્બભૂવુઃ સહિતાઃ શક્રસ્યેવામરા દિવિ
મિત્રો પણ હથિયાર લઈને, રાજાની રક્ષા માટે એકસાથે ઉભા થયા, જેમ સ્વર્ગમાં અમરાઓ ઇન્દ્રની રક્ષા માટે ભેગા થાય છે.
સ પૂજ્યમાનઃ કુરુભિઃ કૌરવાણાં મહાબલઃ । પ્રયયૌ સદનં રાજા ગાઙ્ગેયસ્ય યશસ્વિનઃ । અન્વીયમાનઃ સતતં સોદરૈઃ પરિવારિતઃ
કુરુઓ દ્વારા સન્માનિત એ કૌરવોમાં મહાબળવાન રાજા, ગંગાપુત્ર ભીષ્મના ઘરમાં પોતાના ભાઈઓની સાથે સતત ઘેરાયેલો ત્યાં પહોંચ્યો.
દક્ષિણં દક્ષિણઃ કાલે સંભૃત્ય સ્વભુજં તદા। હસ્તિહસ્તોપમં સૌમ્યં સર્વશત્રુનિબર્હણમ્
એ સમયે, એણે પોતાના દાયાં હાથને, જે હાથીની સુંડ જેટલો મજબૂત અને દુશ્મનોનો વિનાશક હતો, શ્રદ્ધાપૂર્વક ઊંચો કર્યો.
પ્રગૃહ્ણન્નઞ્જલીન્નૄણામુદ્યતાન્સર્વતો દિશઃ। શુશ્રાવ મધુરા વાચો નાનાદેશનિવાસિનામ્
એ રાજાએ ચારેય દિશામાંથી આવતાં લોકોના જોડેલા હાથથી અભિવાદન સ્વીકાર્યા અને અનેક પ્રદેશના લોકોની મીઠી વાણી સાંભળી.
સંસ્તૂયમાનઃ સૂતૈશ્ચ માગધૈશ્ચ મહાયશાઃ। પૂજયાનશ્ચ તાન્સર્વાન્સર્વલોકેશ્વરેશ્વરઃ
સૂતો અને માગધો દ્વારા સ્તુતિ પામતો એ મહાપ્રસિદ્ધ રાજા, સર્વલોકના ઈશ્વર, સૌને સન્માન આપતો હતો.
પ્રદીપૈઃ કાઞ્ચનૈસ્તત્ર ગન્ધતૈલાવસેચિતૈઃ । પરિવવ્રુર્મહારાજં પ્રજ્વલદ્ભિઃ સમન્તતઃ
ત્યાં સુગંધિત તેલથી ભરેલા સોનાના દીવા ચારે બાજુથી મહારાજાને ઘેરીને તેજથી પ્રજ્વલિત થતા હતા.
સ તૈઃ પરિવૃતો રાજા પ્રદીપૈઃ કાઞ્ચનૈર્જ્વલન્। શુશુભે ચન્દ્રમાયુક્તો દીપ્તૈરિવ મહાગ્રહૈઃ
એ સોનાના તેજસ્વી દીવાઓથી ઘેરાયેલો રાજા, જાણે તેજસ્વી ગ્રહોથી ઘેરાયેલો ચંદ્ર હોય તેમ ઝગમગતો હતો.
કઞ્ચુકોષ્ણીષિણસ્તત્ર વેત્રઝર્ઝરપાણયઃ। પ્રોત્સારયન્તઃ શનકૈસ્તં જનં સર્વતો દિશમ્
ત્યાં પટકા અને પાગડી પહેરેલા, ચામર અને પંખા હાથમાં ધરાવતાં સેવકો ધીમે ધીમે લોકોને ચારેય બાજુથી દૂર કરતા હતા.
સંપ્રાપ્ય તુ તતો રાજા ભીષ્મસ્ય સદનં શુભમ્ । અવતીર્ય હયાચ્ચાપિ ભીષ્મં પ્રાપ્ય જનેશ્વરઃ
પછી એ રાજા ભીષ્મના સુંદર મહેલ પર પહોંચ્યા, ઘોડા પરથી ઊતર્યા અને મનુષ્યોના ઈશ્વર એવા ભીષ્મ પાસે ગયા.
અભિવાદ્ય તતો ભીષ્મં નિષણ્ણઃ પરમાસને। કાઞ્ચને સર્વતોભદ્રે સ્પર્દ્ધ્યાસ્તરણસંવૃતે। ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભીષ્મં બાષ્પકણ્ઠોઽશ્રુલોચનઃ
પછી ભીષ્મને વંદન કરી, એ સોનેરી, સર્વદિશાથી શુભ આસન પર બેઠા, અને ભાવુક બની, હાથ જોડીને, આંખોમાં આંસુ અને ગળામાં રોધ સાથે ભીષ્મને બોલ્યા.
ત્વાં વયં હિ સમાશ્રિત્ય સંયુગે શત્રુસૂદન । ઉત્સહેમ રણે જેતું સેન્દ્રાનપિ સુરાસુરાન્ । કિમુ પાણ્ડુસુતાન્વીરાન્સસુહૃદ્ગણબાન્ધવાન્
હે શત્રુવિનાશક, અમે તો તમારો આધાર લઈને જ યુદ્ધમાં ઈન્દ્રવાળા દેવ-દાનવોને પણ જીતવાની હિંમત રાખીએ છીએ; તો પછી પાંડુપુત્રો અને તેમના મિત્રો-સ્નેહીઓની તો શું વાત!
તસ્માદર્હસિ ગાઙ્ગેય કૃપાં કર્તું મયિ પ્રભો। જહિ પાણડુસુતાન્વારાન્મહેન્દ્ર ઇવ દાનવાન્
ગંગાપુત્ર, પ્રભુ, તમે મારા પર દયા કરો એવી મારી પ્રાર્થના છે. મહેન્દ્રદેવે જેમ દાનવોને સંહાર્યા, એ રીતે તમે પાંડુપુત્રો અને તેમના સાથીઓને હરાવો.
પૂર્વમુક્તં મહાબાહો હનિષ્યામિ સસોમકાન્ । પાઞ્ચાલાન્કેકયૈઃ સાર્ધં કરૂપાંશ્ચેતિ ભારત
મહાબાહુ, મેં પહેલેથી જ કહેલું છે કે હું પાંછાલો, કેકયો અને સોમકોને મારું છું, હે ભારત.
ત્વદ્વચઃ સત્યમેવાસ્તુ જહિ પાર્થાન્સમાગતાન્ । સોમકાંશ્ચ મહેષ્વાસાન્સત્યવાગ્ભવ ભારત
તમારા વચન સાચા સાબિત થાય, એ માટે પૃથાપુત્રો અને એકઠા થયેલા સોમકોને તમે સંહારો. હે ભારત, સત્યવચન રહો.
દયયા યદિ વા રાજન્દ્વેષ્યભાવાન્મમ પ્રભો । મન્દભાગ્યતયા વાપિ મમ રક્ષસિ પાણ્ડવાન્
રાજા, જો તમે દયા કરીને, કે મારા પ્રત્યે દ્વેષ રાખીને, અથવા મારા દુર્ભાગ્યને કારણે પાંડવોને બચાવી રહ્યા હોવ—
અનુજાનીહિ સમરે કર્ણમાહવશોભિનમ્ । સ જેષ્યતિ રણે પાર્થાન્સસુહૃદ્ગણબાન્ધવાન્
તો યુદ્ધમાં કર્ણને મંજૂરી આપો, જે યુદ્ધમાં તેજસ્વી છે; તે પૃથાપુત્રો અને તેમના મિત્રો-સગાઓને હરાવી દેશે.
સ એવમુક્ત્વા નૃપતિઃ પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ। નોવાચ વચનં કિંચિદ્ભીષ્મં સત્યપરાક્રમમ્
આ રીતે બોલ્યા પછી, તમારો પુત્ર દુર્યોધન રાજાએ, સત્યવીર ભીષ્મને આગળ કંઈ બોલ્યું નહીં.
વાક્શલ્યૈસ્તવ પુત્રેણ સોઽતિવિદ્ધો મહામનાઃ । નોવાચ દુઃખોપહતો હ્યપ્રિયં પ્રિયમણ્વપિ
તમારા પુત્રના કઠોર વચનો સાંભળી, એ મહાન આત્માએ, દુઃખથી પીડાયા છતાં, કોઈ અપ્રિય કે નરમ શબ્દ પણ બોલ્યા નહીં.
સ ધ્યાત્વા સુચિરં કાલં દુઃખરોષસમન્વિતઃ । શ્વસન્નિવ મહાનાગઃ પ્રણુન્નો વાક્શલાકયા
એ મહાન ભીષ્મ, લાંબો સમય વિચારી, દુઃખ અને ક્રોધથી ભરાઈ, વાંસળી સાપ જેવો ઉંડો શ્વાસ લીધો, કારણ કે એ કઠોર વચનો સાંભળ્યા હતા.
ઉદ્વૃત્ય ચક્ષુષી લોપાન્નિર્દહન્નિવ ભારત। સદેવાસુરગન્ધર્વં લોકં કાલ ઇવાપરઃ
દુઃખમાં આંખો ફેરવીને, જાણે બધું દહાળી નાખે છે એમ, હે ભારત, એ સમયદેવ જેવો લાગતો હતો, જે દેવ, અસુર અને ગંધર્વોના લોકને ભસ્મ કરી નાખે છે.
અબ્રવીત્તવ પુત્રં ચ સામપૂર્વમિદં વચઃ। કિં ત્વં દુર્યોધનૈવં માં વાક્શલ્યૈરપકૃન્તસિ
પછી એણે તમારા પુત્રને શાંતિથી કહ્યું: 'દુર્યોધન, તું મને આવા કઠોર વચનોથી શા માટે દુઃખ આપે છે?'
ઘટમાનં યથાશક્તિં કુર્વાણં ચ તવ પ્રિયમ્ । જુહ્વાનં સમરે પ્રાણાંસ્તવ વૈ પ્રિયકામ્યયા
'હું મારી શક્તિ પ્રમાણે પ્રયત્ન કરું છું, તને પ્રસન્ન કરવા જે કરવું પડે એ કરું છું, અને યુદ્ધમાં તારા માટે પ્રાણ પણ અર્પણ કરું છું—'
યદા તુ પાણ્ડવઃ શૂરઃ ખાણ્ડવેઽગ્નિમતર્પયત્ । પરાજિત્ય રણે શક્રં પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
'જ્યારે પાંડવ શૂરવીરે ખાંડવ વનમાં અગ્નિદેવને તૃપ્ત કર્યો હતો અને યુદ્ધમાં ઇન્દ્રને હરાવ્યો હતો—એ જ પૂરતું સાબિતી છે.'
યદા ચ ત્વાં મહાબાહો ગન્ધર્વૈર્હૃતમોજસા । અમોચયત્પાણ્ડુસુતઃ પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
'અને જ્યારે, મહાબાહુ, તને ગંધર્વોએ પકડી લીધો હતો અને પાંડુપુત્રે તને છોડાવ્યો હતો—એ પણ પૂરતું સાબિતી છે.'
દ્રવમાણેષુ શૂરેષુ સોદરેષુ તવ પ્રભો । સૂતપુત્રે ચ રાધેયે પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
'જ્યારે તારા શૂરવીર ભાઈઓ અને રાધેય સુતપુત્ર ભયથી ભાગી ગયા હતા—એ પણ પૂરતું સાબિતી છે.'