સાદિનાં ચ ભુજૈશ્છિન્નૈઃ પતિતૈઃ સાઙ્ગદૈસ્તથા। પ્રાસૈશ્ચ વિમલૈસ્તીક્ષ્ણૈર્વિમલાભિસ્તથર્ષ્ટિભિઃ
ત્યાં સવાર થયેલા વીરોનાં કપાઈ ગયેલા હાથ, જેમાં કાંડા પણ હતા, સાથે ચમકતા અને તીખા ભાલા તથા તેજસ્વી ભાલાં પણ છૂટેલા હતા.
ઉષ્ણીષૈશ્ચ તથા ચિત્રૈર્વિપ્રવિદ્ધૈસ્તતસ્તતઃ। વિચિત્રૈર્બાણવર્ષૈશ્ચ જાતરૂપપરિષ્કૃતૈઃ
ત્યાં રંગબેરંગી પાગડીઓ અને અનેક જગ્યાએ પડેલા સોનાથી શોભિત તીક્ષ્ણ બાણોના વરસાદ પણ ફેલાયેલા હતા.
અશ્વાસ્તરપરિસ્તોમૈ રાઙ્કવૈર્મૃદિતૈસ્તથા। નરેન્દ્રચૂડામણિભિર્વિચિત્રૈશ્ચ મહાધનૈઃ
ત્યાં ઘોડાંઓના બાંધકામના ઢગલા, જે તોડી નાંખવામાં આવ્યા હતા, અને રાજાઓના ઝગમગતા મોતીમુકુટ પણ ચારે તરફ છૂટા પડેલા હતા.
છત્રૈસ્તથાપવિદ્ધૈશ્ચ ચામરૈર્વ્યજનૈરપિ । પદ્મેન્દુદ્યુતિભિશ્ચૈવ વદનૈશ્ચારુકુણ્ડલૈઃ
ત્યાં ફેંકી દેવાયેલા છત્રો, ચામર અને પંખાં, તેમજ સુંદર કુંડળોથી શોભિત કમળ અને ચાંદની જેવી તેજસ્વી મુખમંડળો પણ જોવા મળતા હતા.
ક્લૃપ્તશ્મશ્રુભિરત્યર્થં વીરાણાં સમલઙ્કૃતૈઃ । અપવિદ્ધૈર્મહારાજ સુવર્ણાજ્જ્વલકુણ્ડલૈઃ
વીરોના સુંદર રીતે ગોઠવાયેલા દાઢીવાળા અને સજાવટથી ભરપૂર મુખમંડળો, તેમજ ફેંકી દેવાયેલા તેજસ્વી સોનાના કુંડળો પણ, હે મહારાજ, ત્યાં પડેલા હતા.
ગ્રહનક્ષત્રશબલા દ્યૌરિવાસીદ્વસુંધરા। એવમેતે મહાસેને મૃદિતે તત્ર ભારત
પૃથ્વી એ સમયે એવી લાગી રહી હતી જેમ કે આકાશમાં અનેક ગ્રહો અને તારાઓ છવાયેલા હોય. એ રીતે, હે ભારત, ત્યાં મહાસેનાનું સંપૂર્ણ નાશ થઈ ગયું.
પરસ્પરં સમાસાદ્ય તવ તેષાં ચ સંયુગે । તેષુ શ્રાન્તેષુ ભગ્નેષુ મૃદિતેષુ ચ ભારત
યુદ્ધમાં તારા લોકો અને તેમના લોકો એકબીજાને ભેળવાયા ત્યારે બંને પક્ષના યોદ્ધાઓ થાકી ગયા, તૂટી પડ્યા અને સંપૂર્ણપણે ચકનાચૂર થઈ ગયા, હે ભારત.
રાત્રિઃ સમભવત્તત્ર નાપશ્યામ તતોઽનુગાન્ । તતોઽવહારં સૈકન્યાનાં પ્રચુક્રુઃ કુરુપાણ્ડવાઃ
પછી રાત્રિ આવી ગઈ અને પછી અમને આપણા સાથીઓ દેખાતા રહ્યા નહીં. ત્યારબાદ કૌરવો અને પાંડવોએ પોતાની પોતાની સેના પાછી ખેંચવાનું શરૂ કર્યું.
ઘોરે નિશામુખે રૌદ્રે વર્તમાને મહાભયે। અવહારં તતઃ કૃત્વા સહિતાઃ કુરુપાણડ્વાઃ । ન્યવિશન્ત નિશાકાલે ગત્વા સ્વશિબિરં તદા
જ્યારે ભયાનક અને ભયભીત કરનાર રાત્રિ નજીક આવી રહી હતી અને બધે ભય છવાયો હતો, ત્યારે કૌરવો અને પાંડવો એકસાથે પોતાની પોતાની છાવણીમાં પાછા ગયા અને રાત્રિના સમયે ત્યાં આરામ કરવા બેઠા.
તતો દુર્યોધનો રાજા શકુનિશ્ચાપિ સૌબલઃ। દુઃશાસનશ્ચ પુત્રસ્તે સૂતપુત્રશ્ચ દુર્જયઃ
પછી દુર્યોધન રાજા, સૌબલ શકુની, તમારો પુત્ર દુઃશાસન અને સુતપુત્ર દુર્જય એકઠા થયા.
સમાગમ્ય મહારાજ મન્ત્રં ચક્રુર્વિવક્ષિતમ્ । કથં પાણ્ડુસુતાઃ સઙ્ખ્યે જેતવ્યાઃ સગણા ઇતિ
મહારાજ, બધાએ ભેગા મળી, ચર્ચા કરી કે પાંડુપુત્રો અને તેમના સાથીઓને યુદ્ધમાં કેવી રીતે હરાવાય.
તતો દુર્યોધનો રાજા સર્વાંસ્તાનાહ મન્ત્રિણઃ । સૂતપુત્રં સમાભાષ્ય સૌબલં ચ મહાબલમ્
પછી દુર્યોધન રાજાએ પોતાના બધા મંત્રીઓ સાથે, સુતપુત્ર અને શક્તિશાળી શૌબલને સંબોધીને વાત કરી.
દ્રોણો ભીષ્મ કૃપઃ શલ્યઃ સૌમદત્તિશ્ચ સંયુગે। ન પાર્થાન્પ્રતિ બાધન્તે ન જાને કિંનુ કારણમ્
દ્રોણ, ભીષ્મ, કૃપ, શલ્ય અને સૌમદત્તિ યુદ્ધમાં પૃથાપુત્રો સામે જોરદાર પ્રહારો કરતા નથી; એનું કારણ મને સમજાતું નથી.
અવધ્યમાનાસ્તે ચાપિ ક્ષપયન્તિ બલં મમ। સોઽસ્મિ ક્ષીણબલઃ કર્ણ ક્ષીણશસ્ત્રશ્ચ સંયુગે
એ લોકો મારી સેના નાશ કરી રહ્યા છે, ભલે તેઓ પોતે મરતા નથી; કર્ણ, હવે મારી પાસે ન તો પૂરતી સેના રહી છે, ન તો યુદ્ધમાં હથિયારો.
દ્રોણસ્ય પ્રમુખે વીરા હતાસ્તે ભ્રાતરો મમ। ભીમસેનેન રાધેય મમ ચૈવ ચ પશ્યતઃ
દ્રોણની હાજરીમાં, રાધેય, મારા ભાઈઓને ભીમસેને મારી નાખ્યા, અને હું એ બધું જોઈ રહ્યો હતો.
નિકૃતઃ પાણ્ડવૈઃ શૂરૈરવધ્યૈર્દૈવતૈરપિ । સોઽહં સંશયમાપન્નઃ પ્રકરિષ્યે કથં રણમ્
પાંડવો તો એવા શૂરવીર છે કે દેવતાઓ પણ તેમને હરાવી શકે નહીં; એમણે મને હેરાન કરી નાખ્યો છે. હવે આ યુદ્ધ આગળ કેવી રીતે લડવું એ મને સમજાતું નથી.
તમબ્રવીન્મહારાજ સૂતપુત્રો નરાધિપમ્ । મા શોચ ભરતશ્રેષ્ઠ કરિષ્યેઽહં પ્રિયં તવ
મહારાજ, ત્યારે સુતપુત્રે રાજાને કહ્યું: 'હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, તમે ચિંતિત ન થાઓ, હું તમારું મનગમતું કામ પૂરું કરીશ.'
ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તૂર્ણમપયાતુ મહારણાત્ । નિવૃત્તે યુધિ ગાઙ્ગેયે ન્યસ્તશસ્ત્રે ચ ભારત
શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ જલદી મહાયુદ્ધમાંથી પછડાવા જોઈએ; જ્યારે ગાંગેય યુદ્ધ છોડીને હથિયાર મૂકી દેશે, હે ભરતવંશી—
અહં પાર્થાન્હનિષ્યામિ સહિતાન્સર્વસોમકૈઃ । પશ્યતો યુધિ ભીષ્મસ્ય શપે સત્યેન તે નૃપ
હું પૃથાપુત્રો અને બધા સોમકોને યુદ્ધમાં, ભીષ્મની આંખ સામે, મારી નાખીશ; રાજા, હું તમને સત્ય વચન આપું છું.
પાણ્ડવેષુ દયાં નિત્યં સ હિ ભીષ્મઃ કરોતિ વૈ। અશક્તશ્ચ રણે ભીષ્મો જેતુમેતાન્મહારથાન્
ભીષ્મ તો પાંડવો પર હંમેશા દયા રાખે છે, અને એ મહારથીઓને યુદ્ધમાં હરાવવાની શક્તિ પણ ભીષ્મમાં નથી.
અભિમાની રણે ભીષ્મો નિત્યં ચાપિ રણપ્રિયઃ । સ કથં પાણ્ડવાન્યુદ્ધે જેષ્યતે તાત સંગતાન્
ભીષ્મને યુદ્ધનો ગર્વ છે અને એ હંમેશા યુદ્ધમાં આનંદ પામે છે; તો, પિતા, એ સંયુક્ત પાંડવોને યુદ્ધમાં કેવી રીતે હરાવી શકે?
સ ત્વં શીઘ્રમિતો ગત્વા ભીષ્મસ્ય શિબિરં પ્રતિ । અનુમાન્ય ગુરું વૃદ્ધં શસ્ત્રં ન્યાસય ભારત
તેથી, તું તરત જ અહીંથી ભીષ્મના શિબિર તરફ જા; વડીલ ગુરુની મંજૂરી લઈને, હે ભરતવંશી, એને હથિયાર મૂકી દેવા કહેજે.
ન્યસ્તશસ્ત્રે તતો ભીષ્મે નિહતાન્પશ્ય પાણ્ડવાન્ । મયૈકેન રણે રાજન્સસુહૃદ્ગણબાન્ધવાન્
જ્યારે ભીષ્મ હથિયાર મૂકી દેશે, ત્યારે જો, રાજા, પાંડવો અને તેમના મિત્રો, સહયોગીઓ અને સગાઓને હું એકલો જ યુદ્ધમાં મારી નાખીશ.
એવમુક્તસ્તુ કર્ણેન પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ । અબ્રવીદ્ભ્રાતરં તત્ર દુઃશાસનમિદં વચઃ
કર્ણે આવું કહ્યું ત્યારે, તારો પુત્ર દુર્યોધને ત્યાં પોતાના ભાઈ દુઃશાસનને આ રીતે કહ્યું.
અનુયાત્રં યથા સર્વં સજ્જીભવતિ સર્વશઃ । દુઃશાસન તથા ક્ષિપ્રં સર્વમેવોપપાદય
'દુઃશાસન, બધું તૈયાર રહે એ રીતે આખી વ્યવસ્થા જલદીથી કરી નાખ.'
એવમુક્ત્વા તતો રાજન્કર્ણમાહ જનેશ્વરઃ । અનુમાન્ય રણે ભીષ્મમેષોઽહં દ્વિપદાં વરમ્
આવી વાત કરીને, રાજાએ પછી કર્ણને કહ્યું: 'યુદ્ધમાં ભીષ્મની મંજૂરી લઈને, હું તારા પાસે આવીશ, હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય.'
આગમિષ્યે તતઃ ક્ષિપ્રં ત્વત્સકાશમરિન્દમ। અપક્રાન્તે તતો ભીષ્મે પ્રહરિષ્યસિ સંયુગે
'પછી હું તરત જ તારા પાસે આવી જઈશ; જ્યારે ભીષ્મ પછડાશે, ત્યારે તું યુદ્ધમાં પ્રહાર કરીશ.'
નિષ્પપાત તતસ્તૂર્ણં પુત્રસ્તવ વિશાંપતે । સહિતો ભ્રાતૃભિસ્તૈસ્તુ દેવૈરિવ શતક્રતુઃ
પછી, હે પ્રજાપતિ, તારો પુત્ર પોતાના ભાઈઓ સાથે જલદી નીકળી પડ્યો, જેમ દેવોમાં ઇન્દ્ર જાય છે.
તતસ્તં નૃપશાર્દૂલં શાર્દૂલસમવિક્રમમ્ । આરોપયદ્ધયં તૂર્ણં ભ્રાતા દુઃશાસનસ્તદા
પછી દુઃશાસને વાઘ જેવી તાકાત ધરાવતાં એ રાજવીને ઝડપથી ઘોડા પર બેસાડ્યો.
અઙ્ગદી બદ્ધમુકુટો હસ્તાભરણવાન્નૃપ । ધાર્તરાષ્ટ્રો મહારાજ વિબભૌ સ પથિ વ્રજન્
કાંડા પર કડાં, માથા પર મોખુટ અને હાથમાં આભૂષણોથી સજ્જ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર રાજમાર્ગે ચાલતો હતો, ત્યારે તે ખુબ જ તેજસ્વી દેખાતો હતો.